Cà Mau phát triển mô hình du lịch cộng đồng trong vuông tôm
Từ những vuông tôm truyền thống, người dân Đất Mũi đang từng bước hình thành một cách làm kinh tế mới, trong đó sản xuất nông nghiệp, dịch vụ du lịch và bảo tồn thiên nhiên cùng bổ trợ cho nhau.
Cách trung tâm tỉnh Cà Mau gần 110 km, xã Đất Mũi-vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc-đang từng bước khai thác lợi thế rừng ngập mặn, sông nước và nghề nuôi trồng thủy sản truyền thống để phát triển du lịch cộng đồng.
Từ những vuông tôm sinh thái vốn gắn bó với đời sống người dân qua nhiều thế hệ, một sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo đang hình thành, góp phần nâng cao giá trị nông sản bản địa, tạo thêm sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh.
Biến vuông tôm thành sản phẩm du lịch trải nghiệm
Giữa không gian xanh ngút ngàn của những cánh rừng đước, rừng mắm ven biển, cuộc sống của người dân Đất Mũi từ lâu gắn liền với những vuông tôm sinh thái.
Đây không chỉ là phương thức sản xuất đặc trưng của vùng đất ngập mặn mà còn là một phần văn hóa, tập quán sinh hoạt của cộng đồng cư dân nơi địa đầu Tổ quốc.
Nhận thấy sức hấp dẫn từ cảnh quan tự nhiên và đời sống lao động bản địa, một số hộ dân đã chủ động chuyển đổi cách khai thác vuông tôm, kết hợp hoạt động nuôi trồng thủy sản với dịch vụ du lịch trải nghiệm.
Thay vì chỉ thu hoạch tôm, cua để bán ra thị trường, người dân mở cửa đón khách tham quan, giới thiệu quy trình nuôi tôm dưới tán rừng, hướng dẫn du khách đặt lú, giăng lưới, bắt cua, mò nghêu, soi ba khía vào ban đêm.
Những hoạt động vốn diễn ra thường nhật trong đời sống sản xuất nay trở thành trải nghiệm mới lạ đối với khách du lịch, đặc biệt là du khách đến từ các đô thị và khách quốc tế.
Tại ấp Cồn Mũi, một trong những khu vực phát triển du lịch cộng đồng ở Đất Mũi, các hộ dân đã từng bước hình thành những điểm du lịch sinh thái kết hợp lưu trú, ăn uống và trải nghiệm đời sống địa phương.
Nếu trước đây, nguồn thu của các hộ dân chủ yếu phụ thuộc vào sản lượng tôm, cua và các loại thủy sản thu hoạch theo mùa vụ, thì nay hoạt động du lịch mở ra thêm nguồn thu từ dịch vụ trải nghiệm, ăn uống và lưu trú.
Cách làm này giúp người dân không phải từ bỏ nghề truyền thống mà có thể tận dụng chính những điều kiện sẵn có để đa dạng hóa sinh kế.
Những vuông tôm vốn phục vụ sản xuất nay trở thành không gian trải nghiệm; sản phẩm thủy sản không chỉ được bán dưới dạng nguyên liệu mà còn được nâng cao giá trị thông qua chế biến, phục vụ trực tiếp cho du khách.
Đây cũng là hướng phát triển phù hợp với tiềm năng du lịch nông thôn của Cà Mau, địa phương sở hữu hệ thống rừng ngập mặn rộng lớn, đường bờ biển dài, mạng lưới sông ngòi, kênh rạch phong phú cùng nhiều sản vật đặc trưng.
Theo định hướng phát triển du lịch nông thôn của ngành du lịch, các mô hình du lịch cộng đồng tại Đất Mũi đang được khuyến khích gắn kết với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, phát huy văn hóa bản địa và hình thành chuỗi dịch vụ do người dân địa phương tham gia cung ứng.
Đáng chú ý, hoạt động sản xuất thủy sản sinh thái tại Đất Mũi cũng đang được hỗ trợ nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.
Năm 2026, dự án VM077 đã triển khai thí điểm mô hình nuôi tôm sú sinh thái dưới tán rừng ngập mặn trên 20 hộ dân, với tổng diện tích 100 ha mặt nước.
Kết quả bước đầu cho thấy, mô hình giúp cải thiện hệ sinh thái vuông nuôi, ổn định môi trường nước, tăng tỷ lệ sống của tôm và giảm chi phí đầu vào.
Lợi nhuận trung bình đạt 45,3 triệu đồng/hộ trong 6 tháng thả nuôi, sản lượng thủy sản tăng khoảng 20,9% so với trước khi áp dụng mô hình.
Những kết quả này cho thấy việc kết hợp sản xuất sinh thái với phát triển dịch vụ du lịch có thể tạo ra giá trị gia tăng cho kinh tế hộ gia đình, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh của các sản phẩm thủy sản đặc trưng địa phương.
Giữ màu xanh rừng ngập mặn, hướng đến du lịch bền vững
Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mô hình du lịch cộng đồng tại Đất Mũi còn tạo động lực để người dân chủ động bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn.
Với đặc thù của nghề nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng, cây đước, cây mắm không đơn thuần là cảnh quan mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường sống của các loài thủy sản, hạn chế tác động của sóng biển và bảo vệ bờ biển trước những diễn biến bất lợi của thời tiết.
Tại Làng Văn hóa Du lịch Đất Mũi ở ấp Cồn Mũi, mô hình phát triển du lịch từng được định hướng với 7 hộ dân, mỗi hộ có diện tích khoảng 7-8 ha, trong đó duy trì tỷ lệ 60% diện tích trồng rừng và 40% diện tích nuôi trồng thủy sản. Đây là cách tiếp cận nhằm hài hòa giữa khai thác kinh tế và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.
Khi rừng trở thành tài sản có giá trị trực tiếp đối với hoạt động du lịch, người dân cũng có thêm động lực chăm sóc, phục hồi và bảo vệ những cánh rừng vốn gắn bó với cuộc sống của mình.
Việc duy trì cảnh quan tự nhiên, hạn chế rác thải và bảo vệ môi trường nước không chỉ phục vụ hoạt động kinh doanh mà còn góp phần bảo tồn hệ sinh thái đặc trưng của vùng đất cực Nam. Tuy nhiên, để mô hình phát triển lâu dài, Đất Mũi vẫn cần tiếp tục đầu tư hạ tầng giao thông, nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo kỹ năng đón tiếp và hướng dẫn du khách cho người dân.
Việc liên kết giữa các hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp lữ hành cũng có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng các tour, tuyến trải nghiệm có tính kết nối, tránh tình trạng phát triển tự phát, trùng lặp sản phẩm.
Bên cạnh đó, các hoạt động du lịch cần được tổ chức phù hợp với quy định quản lý, bảo vệ rừng và điều kiện sinh thái tự nhiên; chú trọng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng và những tác động ngày càng rõ rệt đối với khu vực ven biển.

Mở rộng cơ hội quảng bá hình ảnh vùng đất cực Nam
Với những lợi thế riêng có, du lịch cộng đồng tại Đất Mũi không chỉ là câu chuyện phát triển kinh tế của từng hộ gia đình mà còn mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh đất và người Cà Mau đến với du khách trong nước và quốc tế.
Khi đến đây, du khách không chỉ được tham quan điểm cực Nam của đất nước, khám phá hệ sinh thái rừng ngập mặn mà còn có cơ hội tìm hiểu phương thức sản xuất thủy sản thuận tự nhiên, thưởng thức ẩm thực bản địa và cảm nhận cuộc sống bình dị của người dân vùng sông nước.
Đây cũng là hướng phát triển phù hợp với xu thế du lịch xanh đang được quan tâm trên thế giới, trong đó trải nghiệm thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa địa phương và trách nhiệm bảo vệ môi trường ngày càng trở thành những yếu tố quan trọng trong lựa chọn điểm đến.
Từ những vuông tôm truyền thống, người dân Đất Mũi đang từng bước hình thành một cách làm kinh tế mới, trong đó sản xuất nông nghiệp, dịch vụ du lịch và bảo tồn thiên nhiên cùng bổ trợ cho nhau.
Mỗi con tôm, con cua không chỉ mang giá trị hàng hóa mà còn trở thành một phần câu chuyện về sinh kế, văn hóa và bản sắc vùng đất.
Hướng đi này góp phần khẳng định tiềm năng phát triển kinh tế xanh của Cà Mau, đồng thời cho thấy vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương trong bảo tồn tài nguyên và phát triển du lịch bền vững tại vùng cực Nam Tổ quốc./.
