Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương năm 2025 cần được nhìn nhận không chỉ là một Bộ chỉ số chuyên ngành, mà là một công cụ quan trọng để quản trị hội nhập kinh tế quốc tế.

Chiều 18/8, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Lễ công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương năm 2025 (FTA Index 2025) với sự tham dự của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cùng lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, địa phương, đại diện các tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và chuyên gia.

Phát biểu tại lễ công bố, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng nhanh hơn, bền vững hơn dựa trên nền tảng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao năng suất và sức mạnh của các doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, hội nhập kinh tế quốc tế cũng cần có bước chuyển quan trọng: không chỉ mở cửa, hội nhập thị trường, mà còn phải tạo động lực thúc đẩy cải cách, hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng quốc gia; không chỉ dừng lại ở các thỏa thuận, cam kết mà còn phải cụ thể hóa, lượng hóa việc triển khai các Hiệp định thương mại tự do thành kết quả, sản phẩm thực chất; không chỉ tạo thêm động lực, mở rộng không gian phát triển cho từng ngành, từng lĩnh vực, từng vùng, từng địa phương mà còn phải góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia.

Đây là một nội dung nhằm triển khai những định hướng lớn của Đảng về giải phóng mọi nguồn lực phát triển, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và sức cạnh tranh của nền kinh tế, nhất là tại các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị như Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Theo Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc, Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương năm 2025 cần được nhìn nhận không chỉ là một Bộ chỉ số chuyên ngành, mà là một công cụ quan trọng để quản trị hội nhập kinh tế quốc tế.

Thông qua phản ánh từ doanh nghiệp và kết quả tổ chức thực hiện tại địa phương, Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương phải giúp chỉ ra rõ nơi nào đang làm tốt, nơi nào còn hạn chế, điểm nghẽn đang nằm ở thể chế, thủ tục, thông tin, hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực hay sự phối hợp giữa các cơ quan. Quan trọng hơn, mỗi phát hiện phải gắn với một giải pháp, một cơ quan chịu trách nhiệm và một thời hạn khắc phục cụ thể.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đánh giá cao Bộ Công Thương, các bộ, ngành, địa phương, cơ quan liên quan đã tích cực phối hợp xây dựng Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương năm 2025; đồng thời cảm ơn Chính phủ Australia đã hỗ trợ xây dựng trang thông tin điện tử Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương.

Việc tiếp tục hoàn thiện phương pháp đánh giá, tăng cường dữ liệu và lắng nghe tiếng nói của doanh nghiệp sẽ giúp Bộ chỉ số ngày càng khách quan, tin cậy, hữu ích hơn cho công tác chỉ đạo, điều hành.

Từ kết quả Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương năm 2025, phát huy các giá trị và yêu cầu mới đang đặt ra đối với các Hiệp định thương mại tự do trong tiến trình phát triển và hội nhập của đất nước, Phó Thủ tướng đề nghị các cấp, các ngành, các địa phương tập trung thực hiện tốt ba nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, phải coi thực thi Hiệp định thương mại tự do là một bộ phận hữu cơ của chiến lược phát triển kinh tế-xã hội, một chỉ tiêu quan trọng đánh giá năng lực điều hành và khả năng hội nhập của địa phương, chứ không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành công thương hay ngoại giao.

Mỗi địa phương cần đưa việc thực thi Hiệp định thương mại tự do vào chương trình điều hành phát triển kinh tế-xã hội gắn với trách nhiệm của người đứng đầu; xây dựng chương trình hành động sau công bố Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương; lựa chọn các điểm nghẽn lớn để xử lý dứt điểm; đồng thời gắn việc thực thi Hiệp định thương mại tự do với thu hút đầu tư có chọn lọc, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đào tạo nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các bộ, ngành Trung ương tiếp tục tập trung hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu. Cần xây dựng hệ thống thông tin Hiệp định thương mại tự do đồng bộ, dễ tiếp cận, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu cam kết, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn thị trường và cảnh báo rủi ro.

Cơ quan quản lý phải chuyển mạnh từ phổ biến thông tin chung sang cung cấp dịch vụ hỗ trợ theo nhu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp, từng ngành hàng và từng địa phương.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp tục hoàn thiện Bộ chỉ số Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương theo hướng ổn định, minh bạch và có khả năng so sánh, đối chứng. Không coi đây là một sự kiện thường niên công bố hằng năm mà phải xây dựng hệ sinh thái số Hiệp định thương mại tự do quốc gia với hệ thống thông tin, dữ liệu được theo dõi, cập nhật thường xuyên; kịp thời ghi nhận mô hình hay, cách làm tốt để nhân rộng và chỉ rõ những hạn chế, vướng mắc kéo dài, để có cơ chế đôn đốc, tháo gỡ đến cùng.

Cộng đồng doanh nghiệp phải trở thành trung tâm, chủ thể của quá trình thực thi và tận dụng tốt Hiệp định thương mại tự do . Nhà nước kiến tạo môi trường và tháo gỡ rào cản thể chế; doanh nghiệp phải chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng quản trị, xây dựng thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn lao động, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Các hiệp hội, ngành hàng cần phát huy vai trò kết nối, dẫn dắt và tổ chức các hệ sinh thái hợp tác để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương không phải là tạo thêm một bảng xếp hạng, một bộ chỉ số đánh giá chuyên ngành, mà là nâng cao chất lượng quản trị, năng lực thực thi và khả năng phát triển, hội nhập của các địa phương.

“Mỗi chỉ số phải dẫn tới một hành động cụ thể; mỗi cam kết quốc tế phải được chuyển hóa thành nguồn lực, động lực phát triển địa phương, đất nước; mỗi cơ hội thị trường phải góp phần tạo thêm những doanh nghiệp mạnh, việc làm tốt, sản phẩm có giá trị gia tăng cao và năng lực cạnh tranh bền vững cho nền kinh tế,” Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nêu rõ.

Phó Thủ tướng tin tưởng Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương sẽ ngày càng trở thành công cụ hữu hiệu để thúc đẩy quản trị hội nhập, khơi thông các nguồn lực phát triển và góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, sau gần bốn thập kỷ đổi mới và hơn hai thập kỷ chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã xây dựng mạng lưới 17 Hiệp định thương mại tự do đang thực thi, chiếm hơn 80% GDP toàn cầu, tạo nền tảng quan trọng để mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao vị thế đất nước.

Tuy nhiên, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển bền vững và các tiêu chuẩn mới trong thương mại quốc tế đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như chất lượng điều hành của cơ quan quản lý nhà nước.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do sẽ không tự chuyển hóa thành tăng trưởng nếu thiếu năng lực tổ chức thực hiện và sự phối hợp hiệu quả giữa Trung ương, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương vì vậy không hướng tới tạo ra một cuộc đua về thứ hạng mà phục vụ doanh nghiệp, hỗ trợ cơ quan quản lý nhận diện những vấn đề cần cải thiện và từng bước hoàn thiện qua từng năm.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp để không ngừng hoàn thiện Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương cả về phương pháp đánh giá, chất lượng dữ liệu và khả năng ứng dụng trong thực tiễn quản lý nhà nước.

Quan trọng hơn, Bộ chỉ số sẽ không dừng lại ở việc công bố kết quả hàng năm mà sẽ được khai thác như một nguồn thông tin phục vụ quá trình xây dựng chính sách, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Trung ương và địa phương, đồng thời hỗ trợ các địa phương xây dựng các chương trình hành động phù hợp với điều kiện phát triển của mình.

Bộ Công Thương cũng sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến thông tin về các Hiệp định thương mại tự do; nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi ở các địa phương; tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp; đồng thời từng bước hoàn thiện công cụ hỗ trợ thực thi Hiệp định thương mại tự do trên nền tảng chuyển đổi số.

Năm 2025, khảo sát được thực hiện với 4.066 doanh nghiệp tại 34 tỉnh, thành phố. Kết quả Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương năm 2025 cho thấy chất lượng thực thi các Hiệp định thương mại tự do tại địa phương tiếp tục được cải thiện, tạo động lực thúc đẩy địa phương quan tâm hơn đến hội nhập kinh tế quốc tế.

Cùng đó, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các Hiệp định thương mại tự do cũng như nhận diện điểm nghẽn và xây dựng giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi cam kết Hiệp định thương mại tự do trong giai đoạn mới./.

​