Các nhà lãnh đạo và chuyên gia quốc tế đã thảo luận nhiều giải pháp tăng cường an ninh năng lượng, đẩy nhanh chuyển đổi xanh và xây dựng động lực tăng trưởng mới cho ASEAN trong giai đoạn tới.

Ngày 10/6, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 tiếp tục với ba phiên thảo luận về hợp tác Hoa Kỳ-ASEAN; tìm kiếm giải pháp nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi xanh tại khu vực; và xác định những mô hình phát triển mới trong bối cảnh chuyển dịch toàn cầu.

Hoa Kỳ cam kết gắn bó bền bỉ với ASEAN

Sáng 10/6, Phiên thảo luận chuyên đề về hợp tác Hoa Kỳ-ASEAN đã diễn ra dưới sự chủ trì của Tiến sỹ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao cùng khách mời là Phó Ngoại trưởng Hoa Kỳ Christopher Landau.

Đây là lần đầu tiên một quan chức cấp cao của chính quyền Hoa Kỳ trực tiếp phát biểu tại sự kiện này, qua đó tái khẳng định cam kết mạnh mẽ của nước này với khu vực.

Phát biểu tại phiên thảo luận, Phó Ngoại trưởng Landau đánh giá hành trình từ cựu thù trở thành Đối tác Chiến lược toàn diện giữa Hoa Kỳ và Việt Nam là "thực sự đáng kinh ngạc," đồng thời là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của đối thoại và hòa giải.

Ông Landau tái khẳng định nguyên tắc chủ đạo trong chính sách của Washington là ủng hộ một Việt Nam "mạnh mẽ, độc lập và thịnh vượng."

Đặc biệt, Hoa Kỳ đánh giá cao và ủng hộ mạnh mẽ Việt Nam đảm nhận vai trò ngày càng lớn hơn trong khu vực và trên thế giới.

Việc Việt Nam tham gia với tư cách thành viên sáng lập của Hội đồng Hòa bình và sẵn sàng đóng góp vào an toàn, trật tự ở Dải Gaza đã thể hiện rõ vai trò lãnh đạo mang tính xây dựng, có trách nhiệm cũng như cam kết sâu sắc của Việt Nam đối với hòa bình và an ninh quốc tế.

Về chiến lược tổng thể với ASEAN, Phó Ngoại trưởng Landau nhấn mạnh, cả Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio đều dành sự coi trọng đặc biệt cho Đông Nam Á, coi đây là động lực tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong thế hệ tiếp theo.

Mức độ gắn kết kinh tế đang vô cùng sâu rộng khi có hơn 6.000 công ty Hoa Kỳ hoạt động tại ASEAN, tạo ra 625.000 việc làm tại Hoa Kỳ. Đáng chú ý, vốn đầu tư của Hoa Kỳ vào khối hiện vượt tổng đầu tư của nước này vào Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Hong Kong và Đài Loan (Trung Quốc) cộng lại.

Nhằm bảo đảm an ninh và khả năng phục hồi lâu dài, Hoa Kỳ mong muốn trở thành đối tác trọng điểm của ASEAN trong lĩnh vực cung cấp khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và điện hạt nhân, đồng thời thúc đẩy dự án mở rộng mạng lưới điện chung toàn khu vực.

Trong kỷ nguyên số, Hoa Kỳ kỳ vọng trở thành đối tác được ưu tiên của ASEAN về trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển hạ tầng số và chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu trên tinh thần cởi mở, minh bạch.

Đề cập tới khía cạnh an ninh, lãnh đạo ngành ngoại giao Hoa Kỳ khẳng định ủng hộ duy trì hòa bình, ổn định, tự do hàng hải ở Biển Đông. Hoa Kỳ sát cánh cùng ASEAN trong nỗ lực đàm phán Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) phù hợp với luật pháp quốc tế, bảo vệ lợi ích chính đáng của các quốc gia.

Bên cạnh đó, ông kêu gọi tăng cường phối hợp hành động tập thể để triệt phá các trung tâm lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia nhằm bảo vệ nền kinh tế và môi trường kinh doanh khu vực.

Phó Ngoại trưởng Landau khẳng định hợp tác với Đông Nam Á là vấn đề nhận được sự đồng thuận xuyên suốt của các chính quyền Hoa Kỳ bất chấp chu kỳ chính trị nội bộ.

Ông đánh giá, ASEAN là khu vực có tương lai tươi sáng cả về dân số và tiềm năng kinh tế, đồng thời bày tỏ kỳ vọng vào tương lai hợp tác của Hoa Kỳ và ASEAN khi cùng tận dụng các công nghệ đột phá để thúc đẩy thịnh vượng cho hơn một tỷ dân.

Thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng bền vững

Cũng trong sáng 10/6, Phiên toàn thể với chủ đề "Tăng cường an ninh năng lượng trong bối cảnh mới" đã diễn ra với sự góp mặt của nhiều lãnh đạo, chuyên gia uy tín trong nước và quốc tế.

Các đại biểu đã tập trung phân tích những thách thức hiện tại và đề xuất giải pháp nhằm đảm bảo nguồn cung, đồng thời thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng bền vững tại khu vực.

Phát biểu tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhận định, những căng thẳng địa chính trị và sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là xung đột tại khu vực Trung Đông, đang tạo ra áp lực lớn đối với an ninh năng lượng.

Khái niệm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới không chỉ đơn thuần là đảm bảo nguồn cung, mà đòi hỏi sự ổn định, giá cả phải chăng và mang tính bền vững.

Đối với Việt Nam, dù đang phải đối mặt với khó khăn do sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu than và dầu khí, Chính phủ vẫn coi đây là "chất xúc tác" cần thiết để đẩy mạnh quá trình chuyển đổi sang năng lượng bền vững.

Theo đó, các chính sách hiện hành như Quy hoạch điện VIII và Nghị quyết số 55 của Bộ Chính trị tập trung vào ba trụ cột: tối ưu hóa nguồn năng lượng trong nước, xây dựng dự trữ chiến lược và đảm bảo nguồn tải nền ổn định.

Trước những biến động khó lường, giới chuyên gia thống nhất quan điểm không để một quốc gia nào bị phụ thuộc độc nhất vào bất kỳ nguồn cung hoặc nhà cung cấp nào.

Tiến sỹ Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cùng bà Christiana Hageneder, Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) và Tiến sỹ Venkatachalam Anbumozhi, Nghiên cứu viên cấp cao của Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN-Đông Á (ERIA) đề xuất các giải pháp cốt lõi: kết nối mạng lưới điện chung ASEAN (APG) để tạo vùng đệm năng lượng, chia sẻ các trung tâm khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), và thúc đẩy tài chính xanh nhằm tài trợ cho các dự án phát triển bền vững.

ASEAN cần triển khai hiệu quả Kế hoạch hành động về hợp tác năng lượng đến năm 2030, hướng tới mục tiêu gia tăng sản xuất điện, củng cố tính tự cường và nâng cao hiệu suất năng lượng để không cản trở đà tăng trưởng kinh tế.

Đáng chú ý, năng lượng tái tạo (như thủy điện, điện mặt trời, điện gió) hiện được đánh giá là nguồn năng lượng mang lại hiệu suất cao với chi phí hợp lý nhất, hứa hẹn tạo ra nhiều việc làm mới cho xã hội.

Tại phiên thảo luận, bà Seema Malhotra, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Vương quốc Anh đã khẳng định cam kết đồng hành cùng khu vực Đông Nam Á trong nỗ lực bảo vệ an ninh năng lượng. Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Anh cho biết, nước này đang thúc đẩy các dự án hợp tác với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Ngân hàng Thế giới nhằm xây dựng mạng lưới điện ASEAN có khả năng chống chịu cao.

Nước Anh cũng đang triển khai các sáng kiến tài chính và chuyển giao công nghệ để giúp khu vực giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0."

Phiên thảo luận đã mở ra những góc nhìn thực tiễn, khẳng định sức mạnh của hợp tác công-tư và tính đoàn kết khu vực chính là chìa khóa để ASEAN vượt qua các cú sốc cung ứng, đảm bảo một hệ sinh thái năng lượng an toàn, linh hoạt và bao trùm trong tương lai.

Tìm ra định hướng phát triển phù hợp cho ASEAN

Chiều 10/6, Phiên toàn thể 5 đã diễn ra với chủ đề "Những mô hình phát triển mới trong bối cảnh chuyển dịch toàn cầu."

Tại sự kiện, các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia quốc tế đã cùng thảo luận nhằm tìm ra định hướng phát triển phù hợp cho ASEAN trước những biến động sâu sắc của thế giới.

Phát biểu tại phiên họp, Thứ trưởng Ngoại giao Thái Lan Sarun Charoensuwan nhận định mô hình tăng trưởng truyền thống từng giúp ASEAN thành công nhờ nền kinh tế mở và lực lượng lao động cạnh tranh nay đang đối mặt với sức ép lớn.

Những điều kiện bảo đảm tăng trưởng đang thay đổi nhanh chóng do chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, rủi ro khí hậu, già hóa dân số và nguy cơ mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình. Ông đề xuất ASEAN cần đa dạng hóa quan hệ đối tác, đầu tư mạnh mẽ cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hạ tầng số để không ai bị bỏ lại phía sau.

Đồng tình với quan điểm này, nguyên Bộ trưởng Thương mại Indonesia Mari Pangestu cho rằng thế giới đang chuyển đổi cấu trúc chưa từng có bởi 5 động lực lớn, trong đó có khủng hoảng năng lượng và sự trỗi dậy của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo bà, ASEAN cần thay đổi chiến lược, chuyển từ thu hút FDI lắp ráp đơn giản sang thu hút các dòng vốn mang lại chuyển giao công nghệ, hướng tới ba nền tảng cốt lõi là độ phức tạp kinh tế, khả năng chống chịu và hội nhập khu vực.

Từ góc độ học thuật, Giáo sư Masahiro Kawai (Đại học Tokyo, Nhật Bản) đánh giá ASEAN không cần một mô hình phát triển hoàn toàn mới, mà cần duy trì định hướng mở kết hợp với việc tăng cường "tự chủ chiến lược" nhằm giảm thiểu các cú sốc bên ngoài.

Trong khi đó, Giáo sư Lee Keun (Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc) nhấn mạnh sự trở lại của các chính sách công nghiệp trên toàn cầu nhằm nuôi dưỡng các ngành công nghiệp mới.

Đáng chú ý, ông đánh giá tín hiệu tích cực từ quá trình chuyển đổi xe điện của Việt Nam với trường hợp VinFast có nhiều nét tương đồng với chặng đường phát triển của doanh nghiệp Hàn Quốc.

Giáo sư Lee Keun khuyến nghị Việt Nam tiếp tục thúc đẩy các doanh nghiệp dẫn dắt trong lĩnh vực có lợi thế để dịch chuyển lên chuỗi giá trị cao hơn.

Chia sẻ góc nhìn từ phía Việt Nam, Tiến sỹ Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho biết, quá trình phát triển hiện nay là chuỗi chuyển đổi liên tục từ kinh tế nâu sang xanh, từ tuyến tính sang tuần hoàn.

Ông kiến nghị ASEAN không chỉ thúc đẩy tự do hóa mà cần nghiên cứu hình thành một “Cộng đồng Đổi mới sáng tạo ASEAN” như một trụ cột mới cho tương lai, trong đó doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm.

Về bài toán nguồn lực, ông Srini Nagarajan, Giám đốc điều hành khu vực châu Á của British International Investment (BII) nhận định thách thức lớn nhất của khu vực là duy trì tăng trưởng kinh tế song hành cùng mục tiêu giảm phát thải.

Điểm nghẽn lớn trong chuyển dịch năng lượng của nhiều quốc gia ASEAN hiện nằm ở hạ tầng lưới điện. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của những chính sách nhất quán, dễ dự báo nhằm tạo môi trường an tâm để thu hút dòng vốn tư nhân vào các dự án xanh và hạ tầng bền vững./.