Giáo sư Junichi Iwatsuki chia sẻ giá trị Văn Miếu-Quốc Tử Giám, vai trò của giáo dục và cách kết hợp truyền thống hiếu học với tri thức quốc tế.

Không chỉ là di tích gắn với nền giáo dục thời phong kiến, Văn Miếu-Quốc Tử Giám còn là biểu tượng của truyền thống hiếu học và tinh thần tôn sư trọng đạo của người Việt Nam.

Trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Nhật Bản về vị trí của di tích trong đời sống văn hóa Việt Nam, Giáo sư Junichi Iwatsuki, chuyên ngành Ngôn ngữ xã hội học, Đại học Tokyo, nhấn mạnh ý nghĩa của việc gìn giữ, phát huy những giá trị này trong giáo dục thế hệ trẻ, đồng thời kết hợp truyền thống học thuật với tri thức quốc tế để đóng góp cho sự phát triển đất nước.

Theo Giáo sư Junichi Iwatsuki, Văn Miếu-Quốc Tử Giám là nơi từng đặt cơ sở giáo dục cao nhất do các triều đại phong kiến Việt Nam thành lập. Loại hình di tích này cũng hiện diện tại những quốc gia Đông Á từng áp dụng chế độ khoa cử.

Ở Trung Quốc và Hàn Quốc, các di tích tương tự được trân trọng gìn giữ như biểu tượng của truyền thống học thuật. Tuy nhiên, ông cho rằng Văn Miếu ở Hà Nội mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt sâu sắc trong xã hội Việt Nam.

Giáo sư lý giải quan niệm coi trọng việc học, xem học tập là con đường vừa tiếp thu tri thức, vừa rèn luyện đạo đức khá phổ biến tại các nước Đông Á chịu ảnh hưởng của Nho giáo.

Tại Hà Nội, nhiều hoạt động được tổ chức ở Văn Miếu-Quốc Tử Giám đã góp phần lan tỏa quan niệm ấy, đồng thời thể hiện vị trí của đạo học trong đời sống đương đại. Ông đánh giá vị thế của di tích trong xã hội Việt Nam có thể đặt tương đương với vị thế của Thành Quân Quán (Sungkyunkwan) trong xã hội Hàn Quốc.

Đề cập đến ý nghĩa của truyền thống trọng dụng hiền tài và trách nhiệm của người trí thức đối với đất nước, Giáo sư Junichi Iwatsuki đặt vấn đề trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động, khi xu thế toàn cầu hóa va chạm với xu hướng phân chia nền kinh tế thế giới thành các khối.

Theo ông Iwatsuki, để giữ vững nền độc lập dân tộc, Việt Nam cần phát triển quan hệ ngoại giao đa phương và mở rộng giao lưu quốc tế. Cùng với đó, yêu cầu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao đòi hỏi chú trọng đào tạo nguồn nhân lực có chuyên môn, qua đó càng làm rõ tầm quan trọng của giáo dục.

Từ góc nhìn này, Giáo sư nhận định truyền thống coi trọng giáo dục bậc cao và đề cao vai trò của giới trí thức, mà Văn Miếu-Quốc Tử Giám là một biểu tượng, là một lợi thế của Việt Nam trên thế giới.

Trên nền tảng ấy, bên cạnh giáo dục đạo đức và tư tưởng, Việt Nam cần coi trọng những tri thức có thể vận dụng vào thực tiễn xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật. Ông cho rằng đây cũng là cách phát huy lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Di chúc về việc đào tạo thế hệ trẻ vừa "hồng" vừa "chuyên.”

Về việc phát huy các giá trị văn hóa, giáo dục của di tích, Giáo sư Junichi Iwatsuki đánh giá Văn Miếu-Quốc Tử Giám ở Hà Nội đã thực hiện rất tốt vai trò là không gian học tập cho học sinh, sinh viên so với những di tích tương tự tại các nước Đông Á. Nhiều em đến đây với mong muốn thi cử đỗ đạt, đồng thời có dịp tìm hiểu các văn bia ghi danh những người đỗ đạt qua các thời kỳ và tham quan những triển lãm về lịch sử di tích. Những trải nghiệm này giúp các em hiểu thêm về lịch sử học thuật của Việt Nam.

Liên hệ với Nhật Bản, ông cho biết tại Tokyo, người dân thường đến chùa hoặc đền Thần đạo để cầu thi đỗ, trong khi việc tìm hiểu lịch sử thường diễn ra ở những di tích khác. Hai hoạt động này thường được thực hiện tại những địa điểm riêng biệt.

Theo Giáo sư, sự khác biệt ấy làm nổi bật vị trí đặc biệt của Văn Miếu-Quốc Tử Giám trong đời sống văn hóa Hà Nội, khi di tích đồng thời đáp ứng nguyện vọng tinh thần và nhu cầu tìm hiểu truyền thống học thuật.

Để phát huy lợi thế này, Giáo sư đề xuất tổ chức thường xuyên hơn những hoạt động văn hóa vốn đã được triển khai tại di tích, qua đó thu hút thêm sự quan tâm của học sinh, sinh viên và tạo thêm cơ hội để các em tiếp cận những giá trị văn hóa, giáo dục của Văn Miếu-Quốc Tử Giám.

Chia sẻ từ quá trình giảng dạy và tiếp xúc với học sinh, sinh viên Việt Nam, Giáo sư Junichi Iwatsuki cho biết điều luôn khiến ông ấn tượng là sự kính trọng thầy cô và cách cư xử lễ phép.

Qua quan sát cá nhân và so sánh với học sinh, sinh viên Nhật Bản, ông nhận thấy học sinh và sinh viên Việt Nam có ý thức rõ về lễ nghĩa trong quan hệ với thầy cô.

Theo Giáo sư, thái độ này bắt nguồn từ truyền thống coi trọng việc học của Việt Nam, đồng thời cũng là một nét chung của văn hóa Đông Á. Ông xem đây là điều người Việt Nam có thể tự hào. Giáo sư bày tỏ rằng bản thân, với tư cách một người Nhật Bản, cũng cần học hỏi cách Việt Nam giáo dục học sinh, sinh viên về sự kính trọng đối với thầy cô.

Đối với việc kết hợp truyền thống hiếu học với tri thức và kinh nghiệm quốc tế, Giáo sư lưu ý cần nhìn nhận sự đa dạng trong cộng đồng học sinh, sinh viên Việt Nam ở nước ngoài. Có những em từng được giáo dục tại Việt Nam, trong khi những em khác học tập hoàn toàn ở nước ngoài. Sự khác biệt về hoàn cảnh và trải nghiệm có thể dẫn đến những cách suy nghĩ khác nhau. Chẳng hạn, những quan niệm và cách ứng xử bắt nguồn từ truyền thống Việt Nam có thể khó hiểu hơn đối với các em được giáo dục hoàn toàn ở nước ngoài.

Vì vậy, Giáo sư nhấn mạnh sự cần thiết phải hiểu và tôn trọng hoàn cảnh, trải nghiệm của từng em. Theo ông, điều quan trọng trước hết là phía Việt Nam cần cung cấp đầy đủ thông tin, giúp mỗi em có cơ sở tự suy nghĩ về cách đóng góp cho đất nước nơi mình có cội nguồn.

Trên cơ sở đó, các em có thể tiếp nối truyền thống học thuật của Việt Nam, đồng thời vận dụng những tri thức tiên tiến tiếp thu ở nước ngoài theo cách phù hợp với thực tiễn phát triển đất nước./.