Theo Đại sứ Johan Ndisi, Thụy Điển và Việt Nam có thể thúc đẩy chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh, tăng cường năng lực cấp cứu và hồi sức tích cực, đẩy nhanh chuyển đổi số trong y tế...

Trong hơn nửa thế kỷ qua, hợp tác y tế Việt Nam-Thụy Điển đã góp phần xây dựng các bệnh viện, đào tạo nhiều thế hệ cán bộ y tế, đồng thời củng cố năng lực của hệ thống chăm sóc sức khỏe và nghiên cứu khoa học tại Việt Nam.

Khởi nguồn từ hoạt động hỗ trợ nhân đạo của Hội Chữ thập Đỏ Thụy Điển năm 1965, mối quan hệ hợp tác này đã phát triển thành một quan hệ đối tác lâu dài, được xây dựng trên nền tảng tri thức, lòng tin và năng lực tự chủ.

Di sản lớn nhất của sự hợp tác không chỉ nằm ở những công trình được xây dựng, mà còn ở con người và các tổ chức đang tiếp tục đóng góp cho sự phát triển của ngành y tế ngày nay.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hiện đại hóa hệ thống y tế, chúng ta có cơ hội chuyển hóa những kinh nghiệm và thành quả hợp tác chung thành các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt hơn, dễ tiếp cận hơn và bền vững hơn cho các thế hệ tương lai.

50 năm hợp tác y tế Việt Nam-Thụy Điển tiếp theo sẽ như thế nào?

Việt Nam đang từng bước chuyển đổi hệ thống y tế nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của hơn 100 triệu người dân, với những mục tiêu ngày càng cao trong các lĩnh vực y tế dự phòng, y tế số và chăm sóc chuyên sâu. Trong khi đó, Thụy Điển và Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức chung, từ già hóa dân số, chi phí chăm sóc sức khỏe gia tăng đến tốc độ đổi mới nhanh chóng của ngành y học.

Để giải quyết những thách thức này, thiện chí thôi là chưa đủ. Chúng ta cần những nghiên cứu mang lại lợi ích thiết thực cho người bệnh, những công nghệ giải quyết các vấn đề thực tiễn và những quan hệ đối tác đủ năng lực biến tầm nhìn thành hành động cụ thể.

Đó cũng là lý do khoảng 200 đại diện cấp cao đến từ các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp, giới học thuật và ngành y tế sẽ gặp gỡ tại Hà Nội vào ngày 17/11 trong khuôn khổ Diễn đàn Đối tác Việt Nam-Thụy Điển, thuộc Tuần lễ Y tế Việt Nam-Thụy Điển. Đây không đơn thuần là một sự kiện kỷ niệm, mà còn là cơ hội để hai nước cùng nhìn về phía trước và định hình chặng đường hợp tác tiếp theo.

Thông qua hai chương trình bổ trợ cho nhau - một chương trình dành cho doanh nghiệp, bao gồm các cuộc gặp gỡ với chính quyền địa phương và chuyến thăm bệnh viện; chương trình còn lại dành cho giới học thuật và nghiên cứu, do Viện Karolinska phối hợp xây dựng, các đối tác Việt Nam và Thụy Điển sẽ cùng tìm kiếm những cơ hội hợp tác thiết thực, tăng cường kết nối và cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe.

Tôi tin rằng chúng ta đang đứng trước cơ hội đặc biệt để kết nối các ưu tiên phát triển y tế của Việt Nam với thế mạnh chuyên môn của Thụy Điển, đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn và xây dựng những quan hệ đối tác có khả năng tạo ra những thay đổi tích cực, lâu dài cho người bệnh.

Một quan hệ đối tác được xây dựng để trường tồn

Tại Việt Nam, lịch sử hợp tác y tế Việt Nam-Thụy Điển vẫn hiện diện rõ nét trong đời sống hôm nay, ngay cả khi chúng ta không trực tiếp nhìn lại những trang sử của mối quan hệ này.

Tại Hà Nội, nhiều người vẫn quen gọi Bệnh viện Nhi Trung ương là “Bệnh viện Thụy Điển." Tại Uông Bí, Quảng Ninh, những dấu ấn của sự hợp tác với Thụy Điển vẫn được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Một số trẻ em đầu tiên chào đời tại Bệnh viện Uông Bí đã được đặt những cái tên mang ý nghĩa gắn kết Việt Nam và Thụy Điển - một biểu tượng giản dị nhưng đầy ý nghĩa về tình hữu nghị giữa hai quốc gia.

Trong những chuyến công tác khắp Việt Nam, đôi khi tôi có dịp gặp gỡ những người vẫn nhớ về những năm tháng đầu tiên của quan hệ hợp tác. Điều khiến tôi ấn tượng là họ hiếm khi nhắc đến các dự án phát triển hay những thỏa thuận ngoại giao. Thay vào đó, họ kể về một bác sỹ từng làm việc cùng mình, một khóa đào tạo đã tạo bước ngoặt trong sự nghiệp, hay một người thân từng được cứu chữa đúng vào thời điểm sinh tử.

Những bệnh viện được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước vẫn tiếp tục hoạt động, nhưng giá trị của mối quan hệ hợp tác với Thụy Điển còn được lưu giữ và tiếp nối qua những con người từng làm việc hoặc được điều trị tại đó.

Nhìn lại quá khứ là điều quan trọng, nhưng một dịp kỷ niệm cũng là thời điểm thích hợp để đặt ra câu hỏi hướng tới tương lai: Chúng ta có thể cùng nhau đạt được những gì trong 50 năm tới?

Sự hỗ trợ của Thụy Điển dành cho Việt Nam bắt đầu từ cuối thập niên 1960, khi vật tư và thiết bị y tế được gửi tới nhằm đáp ứng những nhu cầu cấp thiết trong thời chiến. Đến thập niên 1970, hoạt động hợp tác từng bước được mở rộng, mang tính lâu dài và có hệ thống hơn, trong đó có việc hỗ trợ xây dựng một bệnh viện nhi tại Hà Nội và phát triển Bệnh viện Uông Bí.

Bệnh viện Nhi tại Hà Nội được xây dựng nhằm đáp ứng những nhu cầu cấp bách trong chăm sóc sức khỏe trẻ em, trong đó có vấn đề suy dinh dưỡng, vào thời điểm Việt Nam rất cần cơ sở vật chất tốt hơn, thiết bị y tế đáng tin cậy và đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo bài bản.

Trong khi đó, Bệnh viện Uông Bí được xây dựng nhằm cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho công nhân ngành than và gia đình họ. Khai thác than là một lĩnh vực quan trọng trong quá trình phát triển công nghiệp của Việt Nam. Vì vậy, bảo vệ sức khỏe người lao động trong ngành nghề nặng nhọc này có ý nghĩa thiết yếu không chỉ đối với bản thân họ mà còn đối với cộng đồng và nền kinh tế phụ thuộc vào ngành công nghiệp này.

Qua nhiều năm, hợp tác y tế Việt Nam-Thụy Điển không còn giới hạn ở việc xây dựng bệnh viện. Phạm vi hợp tác ngày càng mở rộng sang y tế cơ sở, chính sách y tế, tài chính y tế, quản lý dược phẩm và nâng cao năng lực cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại địa phương. Cùng với sự phát triển của Việt Nam, nhu cầu chăm sóc sức khỏe cũng thay đổi, và quan hệ hợp tác giữa hai nước liên tục thích ứng để đáp ứng những yêu cầu mới.

Trong giai đoạn 2003-2024, có 12.800 cán bộ hoạt động trong lĩnh vực y tế đã tham gia các chương trình đào tạo và hội thảo do Thụy Điển hỗ trợ. Các trường đại học của hai nước cũng từng bước xây dựng quan hệ đối tác nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực, từ y tế công cộng, sức khỏe bà mẹ và trẻ em đến công nghệ sinh học và y sinh học.

Một thế hệ mới các nhà nghiên cứu Việt Nam đã được đào tạo, đồng thời nhiều mạng lưới hợp tác khoa học được hình thành. Các công trình nghiên cứu của Việt Nam ngày càng có sự hiện diện tại các tạp chí khoa học quốc tế, trong những chương trình hợp tác nghiên cứu và các diễn đàn thảo luận chính sách.

Viện Karolinska tại Stockholm, một trong những trường đại học y khoa hàng đầu thế giới, đã trở thành đối tác quan trọng trong suốt hành trình hợp tác này. Đến nay, ít nhất 64 bác sỹ Việt Nam đã hoàn thành chương trình nghiên cứu tiến sỹ tại Viện Karolinska.

Những con số này phần nào phản ánh quy mô của hoạt động hợp tác. Quan trọng hơn, những đóng góp ấy tiếp tục phát huy giá trị lâu dài, vượt xa khuôn khổ và thời gian thực hiện của từng dự án cụ thể.

Đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng đến với mọi người

Ít có lĩnh vực nào phản ánh rõ nét hơn quá trình chuyển đổi của Việt Nam trong những thập kỷ qua như ngành y tế. Ngày nay, thách thức không chỉ là xây dựng thêm cơ sở y tế hay mở rộng mạng lưới dịch vụ. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để ngày càng nhiều người dân được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe có chất lượng, bất kể họ sinh sống ở đâu hay điều kiện kinh tế, xã hội như thế nào.

Việt Nam đặt mục tiêu đạt bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân vào năm 2030. Đây là một mục tiêu đầy triển vọng, đồng thời đặt ra một câu hỏi mang tính thực tiễn: Làm thế nào để bao phủ y tế thực sự đồng nghĩa với việc mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe kịp thời, với chi phí hợp lý và chất lượng tốt?

Bảo hiểm y tế là một cấu phần thiết yếu, nhưng khả năng tiếp cận dịch vụ còn phụ thuộc vào hiệu quả vận hành của hệ thống y tế, năng lực chuyên môn của đội ngũ nhân viên, chất lượng quản trị và khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân tại các bệnh viện cũng như cơ sở y tế địa phương.

Việt Nam cũng đang đối mặt với áp lực từ quá trình già hóa dân số, kỳ vọng ngày càng cao của một xã hội có mức thu nhập trung bình và những thay đổi công nghệ diễn ra với tốc độ nhanh chóng. Ngành y tế cần thích ứng với những yêu cầu này, đồng thời bảo đảm cung cấp các dịch vụ chăm sóc an toàn, hiệu quả và đáng tin cậy mỗi ngày.

Tôi tin rằng đây chính là lĩnh vực mở ra nhiều cơ hội hợp tác thiết thực giữa Thụy Điển và Việt Nam. Kinh nghiệm của Thụy Điển trong chăm sóc sức khỏe, nghiên cứu khoa học, công nghệ y tế và chuyển đổi số có thể đóng góp trực tiếp vào những ưu tiên phát triển của Việt Nam. Mọi nỗ lực hợp tác cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của các bệnh viện, đội ngũ nhân viên y tế và người bệnh Việt Nam.

Một bác sỹ tại bệnh viện tuyến huyện có thể truy cập hồ sơ bệnh án điện tử; một bác sỹ chuyên khoa có thể hội chẩn từ xa; hay một điều dưỡng có thể làm việc trong môi trường bệnh viện được thiết kế tối ưu cho quy trình chăm sóc người bệnh. Tất cả đều có thể góp phần nâng cao chất lượng điều trị.

Công nghệ cũng có thể giúp đội ngũ nhân viên y tế giảm thời gian dành cho các quy trình hành chính và vận hành phức tạp, từ đó tập trung nhiều hơn vào nhiệm vụ quan trọng nhất: chăm sóc người bệnh.

Các doanh nghiệp Thụy Điển có kinh nghiệm và thế mạnh trong nhiều lĩnh vực này. Getinge hoạt động trong lĩnh vực công nghệ y tế và thiết bị bệnh viện; Sweco có chuyên môn về kiến trúc và kỹ thuật; Ericsson đóng góp năng lực về công nghệ 5G, viễn thông và kết nối; EviBody mang đến những cơ hội trong lĩnh vực công nghệ y tế dự phòng; trong khi AstraZeneca đã có hơn ba thập kỷ đầu tư và đóng góp cho sự phát triển của ngành y tế Việt Nam.

Cùng xây dựng 50 năm hợp tác tiếp theo

Nhìn lại năm thập kỷ hợp tác, có một bài học nổi bật: những thành tựu có giá trị lâu dài nhất không nhất thiết chỉ là các tòa nhà, trang thiết bị hay từng dự án riêng lẻ. Đó chính là con người - những người tiếp tục tạo ra giá trị và đóng góp cho xã hội rất lâu sau khi các khoản đầu tư ban đầu được thực hiện.

Nhiều thế hệ nhà nghiên cứu, bác sỹ, điều dưỡng và lãnh đạo ngành y tế vẫn đang tiếp tục phát huy những nền tảng hợp tác được xây dựng từ nhiều năm trước.

Trên khắp Việt Nam, di sản của hợp tác Việt Nam-Thụy Điển không chỉ hiện diện trong các bệnh viện, mà còn được tiếp nối tại các trường đại học, phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và cơ quan nhà nước, góp phần định hình chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngày nay.

Những cơ hội phía trước là rất lớn. Thụy Điển và Việt Nam có thể tiếp tục thúc đẩy chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh, tăng cường năng lực cấp cứu và hồi sức tích cực, đẩy nhanh chuyển đổi số trong y tế, mở rộng các chương trình phòng chống bệnh tật và hỗ trợ xây dựng hệ thống y tế thông minh, có khả năng thích ứng và chống chịu tốt hơn trước những thách thức mới.

Từ các bệnh viện kết nối số, chương trình y tế dự phòng đến tài chính y tế, quản trị bệnh viện và hợp tác nghiên cứu, hai nước có đầy đủ chuyên môn, năng lực đổi mới sáng tạo và cam kết chung để biến những ý tưởng thành các cải thiện thiết thực cho người bệnh trên khắp Việt Nam.

Chặng đường hợp tác tiếp theo không chỉ nhằm tôn vinh những thành tựu đã đạt được, mà quan trọng hơn là phát huy những bài học và kinh nghiệm tích lũy trong suốt nửa thế kỷ qua, cùng đóng góp cho các mục tiêu phát triển y tế của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới./.