Kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám, bà Phan Thị Quỳnh Trang chia sẻ cách gìn giữ tiếng Việt, văn hóa và truyền thống hiếu học cho thế hệ trẻ tại Canada.

Từ những lần được bố mẹ đưa đến Văn Miếu trước kỳ thi đến việc xây dựng các lớp tiếng Việt cho trẻ em tại Canada, bà Phan Thị Quỳnh Trang, Chủ tịch Hội đồng Văn hóa và Giáo dục Canada-Việt Nam (CVCEC), luôn xem truyền thống hiếu học là sợi dây kết nối giữa các thế hệ.

Nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), câu chuyện của người làm giáo dục cộng đồng tại Toronto cho thấy những giá trị của nền quốc học Việt Nam đang được tiếp nối trong đời sống người Việt xa quê.

Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Canada, bà Quỳnh Trang cho rằng nhìn từ Toronto, truyền thống đó vẫn hiện diện trong các gia đình Việt Nam, được gìn giữ bằng những cách phù hợp với môi trường sống mới. Đó là việc cha mẹ kiên trì nói tiếng Việt với con, kể chuyện lịch sử quê hương, hay cùng các tổ chức cộng đồng tạo thêm không gian để trẻ học ngôn ngữ và văn hóa dân tộc.
Với bà, tình cảm dành cho Văn Miếu bắt đầu từ các chuyến đi cùng gia đình. Khi còn nhỏ, trước các kỳ thi, nhất là thi tốt nghiệp, bà thường được bố mẹ đưa đến đây. Những chuyến đi đó giúp bà cảm nhận rõ sự coi trọng việc học tập của gia đình, đồng thời nuôi dưỡng lòng biết ơn đối với các thế hệ đi trước.

Theo lời kể của bà Quỳnh Trang, dòng họ bên ngoại của bà có các vị tiến sĩ được khắc tên trên bia tại Văn Miếu. Mỗi lần trở lại, bà đều tìm đến những tấm bia đó để tưởng nhớ tổ tiên và tự nhắc mình về trách nhiệm tiếp nối truyền thống học tập.

Bà chia sẻ: “Tên các cụ đã nằm trên đá hàng trăm năm. Mỗi lần đứng trước những tấm bia ấy, tôi lại tự nhắc mình rằng những gì mình học được hôm nay là sự tích lũy của nhiều thế hệ.”

Sau này, khi tham gia phụ trách chuyên môn tiếng Việt trong các chương trình tìm hiểu văn hóa, ngôn ngữ Việt Nam dành cho người nước ngoài do Educap tổ chức, bà lại đến Văn Miếu trong một vai trò khác. Từ đứa trẻ được bố mẹ dẫn đi, bà trở thành người giới thiệu với bạn bè quốc tế về một địa chỉ tiêu biểu của lịch sử giáo dục Việt Nam.

Trải nghiệm đó tiếp tục ảnh hưởng đến cách bà làm giáo dục cộng đồng tại Canada: đưa những câu chuyện về quê hương đến gần với người học, bắt đầu từ ký ức gia đình và những việc có thể thực hành hằng ngày.

Việc nối tiếp truyền thống cũng được bà Quỳnh Trang thực hiện ngay trong gia đình mình. Con trai bà, Nguyễn Thế Bảo, nói thạo tiếng Anh từ nhỏ nhưng vẫn sử dụng tiếng Việt ở nhà và yêu thích lịch sử Việt Nam. Với bà, việc con hòa nhập tốt tại Canada mà vẫn giữ tiếng mẹ đẻ và tình cảm với quê hương cho thấy những giá trị gia đình có thể đồng hành với quá trình hội nhập.

Theo bà Quỳnh Trang, nhiều gia đình Việt tại Canada mong con nói được tiếng mẹ đẻ, nhưng mong muốn ấy không phải lúc nào cũng trở thành thói quen học tập. Vì vậy, việc tạo điều kiện để trẻ em tiếp cận tiếng Việt thường xuyên có ý nghĩa thiết thực đối với việc duy trì sự kết nối giữa các thế hệ.

Từ nhu cầu này, CVCEC đã phối hợp xây dựng nền tảng học trực tuyến miễn phí mang tên “Trường Tiếng Việt Của Em.” Bà cho biết nền tảng có 70 bài học theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo; CVCEC cũng đang số hóa thêm học liệu để mở rộng nội dung giảng dạy.

Bên cạnh việc học ngôn ngữ, CVCEC đang hoàn thiện các bài học văn hóa về những địa danh nổi tiếng của Việt Nam, trong đó Văn Miếu là một nội dung trọng tâm.

Theo dự định, trẻ em sẽ được nghe chuyện về thầy Chu Văn An, học những từ gần gũi như “thầy,” “trò,” “chữ,” “sách,” đồng thời tìm hiểu cách chào hỏi, bày tỏ lòng biết ơn thầy cô và kính trọng người lớn.

Cách tiếp cận này hướng tới giúp trẻ hiểu truyền thống tôn sư trọng đạo qua những tình huống cụ thể. Với các em sinh ra, lớn lên ở nước ngoài, câu chuyện về một di tích cách xa hàng nghìn kilômét có thể trở nên gần gũi từ chính lời chào cô giáo hay cuộc trò chuyện với ông bà.

Một hướng khác là khuyến khích trẻ tìm hiểu những tấm gương hiếu học ngay trong gia đình. Qua lời kể của ông bà, cha mẹ về quá trình vượt khó để học tập, các em có thể nhận ra truyền thống đó trong cuộc sống của người thân, từ đó hình thành ý thức tiếp nối bằng nỗ lực của bản thân.

Với thanh niên, CVCEC đã triển khai Sáng kiến Nhóm tuổi trẻ Việt (Viet Youth Readiness Hub - VYRH), kết hợp gìn giữ văn hóa với hoạt động tình nguyện và tham gia đời sống cộng đồng.

Theo bà Quỳnh Trang, các bạn trẻ đã có thể chủ động kể câu chuyện về Quốc Tử Giám bằng tiếng Anh cho bạn bè quốc tế, qua đó giới thiệu truyền thống coi trọng văn hóa giáo dục của Việt Nam bằng chính ngôn ngữ và trải nghiệm của thế hệ mình.

Với bà, giáo dục sẽ là cầu nối bền bỉ giữa Việt Nam và Canada, giúp thế hệ trẻ gìn giữ cội nguồn, đồng thời đưa những giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Bà Quỳnh Trang cho rằng việc đưa câu chuyện Văn Miếu-Quốc Tử Giám vào hoạt động giáo dục cộng đồng là cách giúp trẻ em gốc Việt hiểu hơn về truyền thống học tập của quê hương. Từ những bài học tiếng Việt đến việc tìm hiểu lịch sử gia đình, các em có thể cảm nhận sự gắn bó với di sản đó và tiếp nối bằng nỗ lực học tập, đóng góp cho cộng đồng nơi sinh sống./.