3. Cảnh giới ra sao và đấu tranh như thế nào?

Vấn đề tư tưởng phải được giải quyết bắt đầu từ tư tưởng, trước khi bằng con đường tổ chức, pháp luật.

Nhưng, không thể chỉ giải quyết triệt để những vấn đề tư tưởng, lý luận bằng chính vấn đề tư tưởng, lý luận một cách thuần túy, thậm chí rất suông.

Nhìn tổng thể, tối thiểu có 7 loại công việc chủ yếu:

Trước hết, chúng ta phải xây dựng và thực thi nghiêm khắc cương lĩnh về hành động thật sự mang tầm tư tưởng. Khi tình hình đã khác trước, cần nhận diện đúng, phân định trúng và có đối sách phù hợp và hiệu quả. Không thể để tình trạng những người bàn về tư tưởng nhưng hành động phi tư tưởng, thậm chí trái tư tưởng, xỉ nhục tư tưởng. Kinh nghiệm chỉ ra rằng, từ sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống tới “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” chỉ là một bước chuyển ngắn, thậm chí rất ngắn, tới mức khôn lường, trở thành kẻ đối lập với Nhân dân, với dân tộc, phản bội lại Đảng, phản bội chế độ. Vì thế, mỗi cán bộ, đảng viên của Đảng, trong cuộc đấu tranh này, phải tự mình trở thành một nhà tư tưởng một cách ngang tầm và trong sạch. 

Tự mình phải làm công tác tư tưởng cho chính mình, và phải tự mình trong sạch; và trở nên đúng đắn, tự trọng và ngang tầm theo các quy định về nêu gương, về chuẩn đạo đức cách mạng cán bộ, đảng viên giai đoạn mới”… Chúng ta có tối thiểu hơn 5,3 triệu “nhà tư tưởng” là đảng viên. Không ảo tưởng về điều đó, nếu đảng viên thực sự là đảng viên, lãnh đạo thực sự ngang tầm trọng trách lịch sử. Chỗ nào vắng cán bộ, đảng viên, chỗ đó trận địa tư tưởng bị bỏ trống. Vì thế, việc tổng rà soát, sàng lọc nhằm làm trong sạch đội ngũ đảng viên là trọng sự rất cấp bách, không thể trì hoãn. Đó là công việc mang tính tư tưởng nhất.

Thứ hai, càng không thể giải quyết những lỗi lầm tư tưởng chính trị bằng thứ tư duy đã đẻ ra nó; những vấn đề bất thường của tư tưởng chính trị phải được giải quyết bằng những phương pháp bất thường về tổ chức và cán bộ. Chọn người xứng đáng và ngang tầm là nhân tố quyết định thành bại. Chấm dứt tình trạng: Người có tư tưởng thì không có quyền được quyết định, người được quyền quyết định lại không có tầm tư tưởng. Không rơi vào đạo lý suông, càng không mang tính tư tưởng chính trị suông. Ai không làm tròn trọng trách đó thì nên từ chức hoặc phải thay thế họ. Không thể để thảm họa: những ai nhúng chàm tư tưởng; đạo chích, đạo vị, đạo tâm... đi rao giảng về sự cao quý của tư tưởng, sự “soi đường cho quốc dân đi” của lý luận, sự trong sạch, liêm sỉ, liêm chính, nghĩa khí hay quốc sỉ của những người trên địa hạt tư tưởng, lý luận. Làm trái thế, là “a dua tư tưởng, lý luận”, rốt cuộc tầm thường hóa tư tưởng, lý luận. Vì, đó là kiểu làm tư tưởng, lý luận như “mang giấy bọc lửa”, là“ngụy tư tưởng”, “ngụy lý luận”. Như thế, vô hình làm phương hại công tác tư tưởng, lý luận; vô hình tiếp tay cho sự lan rộng của sự suy thoái tư tưởng chính trị, tệ hủ bại phi tư tưởng, lý luận trong hành động... Như thế là, phản tư tưởng nhất, là sự hạ thấp, thậm chí hủy hoại tư tưởng, lý luận chính trị từ bên trong. 

Đối với cán bộ lãnh đạo, nhất là các đồng chí giữ trọng trách trong bộ máy của Đảng, Nhà nước ở các cấp, nêu gương xứng đáng về tầm nhìn chính trị chiến lược, sự trung thành với lý tưởng; về sự khép mình vào kỷ luật, giữ trọn vẹn liêm sỉ, tự mình trong sạch, về danh dự, dũng cảm hành động, về trách nhiệm công việc; về phẩm hạnh chính trị và đạo đức... trong thực thi đường lối của Đảng, bảo vệ lợi ích tối cao của Nhân dân, của dân tộc và của Đảng. Nhất là,tự đối diện và tự chỉnh đốn mình trong các phong trào hành động của Nhân dân vừa để dẫn dắt vừa để tổng kết kinh nghiệm, tự trau dồi trình độ lý luận của chính mình. Tự chỉnh đốn mình đủ năng lực xử lý, nhất là đối thoại, tranh luận một cách dân chủ, bình đẳng và cầu thị với tất cả những ai quan tâm về công tác tư tưởng, với các trào lưu tư tưởng, lý luận từ mọi phía. Đó là hiện thân sinh động và sức sống mạnh mẽ của tư tưởng, lý luận chính trị, của công tác tư tưởng, lý luận, phát triển đường lối chính trị của Đảng dẫn dắt công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ và hội nhập quốc tế hiện nay. 

Đó là con đường bảo vệ tư tưởng, phát triển lý luận một cách chủ động nhất, ngắn nhất, tự giác và văn hoá nhất. 

Thứ ba, cương lĩnh hành động hiện nay là, tiếp tục kiến tạo một đội ngũ chiến lược gia tư tưởng, lý luận hay tối thiểu là các cán bộ tư tưởng, lý luận cấp chiến lược ngang tầm trọng trách của công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ và hội nhập quốc tế. Mỗi người phải xứng đáng là một nhà tư tưởng, một nhà lý luận chính trị, trước hết về nhân cách chính trị, bản lĩnh chính trị và đạo đức chính trị một cách nhân bản. Vì, đó là hình ảnh mẫu mực của thể chế chính trị biểu hiện trong tầm nhìn, liêm sỉ, dũng khí, cá tính sáng tạo và óc phản biện trung trực,cầu thị và văn hoá của người làm tư tưởng, lý luận.

 Không thể để những ông “Đông Quách”, những “con thò lò sáu mặt”, những kẻ “ăn cây táo rào cây xoan nâu” trong đội ngũ, trước hết trong đội ngũ cán bộ cấp chiến lược.Trái thế, tấtrơi vào vũng bùn “nhà dột từ nóc xuống”, “quả bí thối từ ruột ra”, vô hình sẽ thủ tiêu và tự thủ tiêu cả hai: cán bộ và bộ máy, có nguy cơ làm băng hoại ngay cả bộ máy làm công tác tổ chức và kiểm tra, thanh tra và bảo vệ pháp luật. Cần thiết tổng rà soát, sàng lọc, đổi mới, tái kiến tạo đội ngũ và hệ thống các bộ máy, bảo đảm gọn nhẹ, tinh hoa, chuyên nghiệp, hiện đại và liên thông các binh chủng trên hai phương diện tư tưởng và lý luận làm rường cột trong tổng thể tổ chức cấu tạo từng bộ máy trong bộ máy tổng thể của hệ thống chính trị.

Cần toàn dụng đức trị và pháp trị để ai cũng tự mình trong sạch, mạnh mẽ, dũng cảm và kiên quyết. Đây là phương sách xây kết hợp phòng, chống chủ động và hiệu quả nhất trên địa hạt tư tưởng, lý luận!

Thứ tư, cương lĩnh hành động lúc này là, tổng soát xét, tiếp tục đổi mới toàn diện và căn bản hệ thống tổ chức, cơ chế vận hành và thể chế về công tác tư tưởng, lý luận chính trị. Tối thiểu có 3 loại công việc nổi bật:

Về cơ chế vận hành: Theo chức năng, phân định một cách độc lập tương đối trong chỉnh thể công tác tư tưởng, lý luận là người đi tiên phong đồng thời cũng là người về sau cùng. Nói cách khác, là người mở đường về tư tưởng đồng thời là người tổng kết kinh nghiệm, phát triển lý luận hợp thành tổng thể công tác tư tưởng, lý luận.

Khoa học chính trị làm rường cột cùng với các khoa học liên ngành khác (khoa học tự nhiên, khoa học công nghệ, khoa học nông nghiệp….) hợp thành chỉnh thể công tác tư tưởng, lý luận, tham mưu và tham gia hoạch định những quyết sách chính trị và trên trên từng lĩnh vực. Cùng với nghiên cứu cơ bản, hết sức coi trọng nghiên cứu ứng dụng và nghiên cứu triển khai; qua đó sơ kết, tổng kết, phát triển lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Việc nghiên cứu cơ bản phải được tổ chức thật sự hệ thống và thật sự xứng tầm; chủ động tổng kết thực tiễn, không ngừng phát triển lý luận là mục tiêu hoạch định đường lối chính trị của Đảng và những quyết sách chính trị khác. Nếu không như vậy, rất dễ phạm sai lầm trên những phương diện, những vấn đề cụ thể; càng rất khó khăn trong việc tổng kết, phát triển và đấu tranh một cách chủ động, hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng chính trị của công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay.

Về sự thống nhất giữa tư tưởng - lý luận - và thực tiễn mang tính chỉnh thể. Kết hợp chẽ công tác tuyên truyền, cổ động với nghiên cứu tổng kết, phát triển lý luận nhằm tạo sự thống nhất về tư tưởng, sự đột phá sáng tạo về lý luận bằng tổ chức thực tiễn và tổng kết thực tiễn; tăng cường đối thoại một cách dân chủ và cầu thị. Qua đây,bảo vệ, phát triển tư tưởng, lý luận và thực tiễn đổi mới, làm phong phú kho tàng lý luận về chủ nghĩa xã hội.

Phối hợp đồng bộ, thống nhất các binh chủng tư tưởng, lý luận, theo chức năng, nhiệm vụ giữa nhà trường - học viện với báo chí truyền thông và cơ quan nghiên cứu lý luận và các ngành, địa phương và tham chiếu mạng xã hội để hoạch định những công việc lớn, dành sự ưu tiên thích đáng một cách toàn diện. Cấp bách cơ cấu lại chiến lược hệ thống đào tạo, truyền thông, tuyên giáo các cấp, các cơ quan nghiên cứu... theo hướng tập trung, thống nhất, rõ việc, gọn nhẹ, rõ trách nhiệm cá nhân phụ trách, trên cơ sở đổi mới chức năng, nhiệm vụ độc lập từng cơ quan bảo đảm sự thống nhất và đồng bộ giữa các cơ quan tư tưởng, lý luận.

 Theo đó, định biên, sàng lọc, tuyển chọn dân chủ hóa nhằm kiến tạo đội ngũ cán bộ tương xứng theo hướng tinh hoa, chuyên nghiệp và văn hóa hóa; đồng thời, ngăn chặn chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa cá nhân... bảo đảm sự trong sạch, tương thích. Khi sỹ phu ngoảnh mặt, thì tất đại bại trên phương diện xây dựng lực lượng tư tưởng, lý luận.

Về thể chế hoàn bị: Cần phân định rõ không chỉ về định tính mà cần định lượng cụ thể lực lượng, trước hết là cấu trúc lại hệ thống báo chí và đội ngũ những người làm báo, hợp thành binh chủng tư tưởng, lý luận chỉnh thể đổi mới và ngang tầm. Các thiết chế cần và đủ bảo đảm vận hành toàn bộ công tác này theo hướng liên ngành, tối thiểu là các lĩnh vực và phương tiện làm công việc tư tưởng, lý luận, tổ chức và pháp luật, với phương tiện kỹ thuật hiện đại.

Tiếp tục chỉnh đốn lĩnh vực báo chí truyền thông và các phương tiện truyền thông xã hội. Vì, những người chống phá tư tưởng, những kẻ thù lý luận đã và đang sử dụng những phương tiện ấy như những “cây cầu tư tưởng” đi thẳng vào trái tim khối óc của chúng ta, gây tác họa rất nguy hiểm ở không ít nơi, đối với không ít người. Họ âm mưu tạo nên tình trạng “mù màu về tư tưởng”, “hỗn loạn về lý luận” để làm rối tình hình chính trị, hạ bệ cơ sở lý luận chính trị mác-xít, nhằm phá hoại đường lối chính trị của Đảng; qua đó bôi nhọ, làm phá sản chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở mọi nơi, mọi lúc, mọi phương diện và mọi mức độ. 

Kinh nghiệm ban hành và thực thi Luật An ninh mạng của Ô-xtrây-li-a vào tháng 02/2019, sự ra đời của ngành công nghiệp an ninh mạng của Xin-ga-po vào tháng 3/2019, bảy lĩnh vực quản lý mạng xã hội của Anh vào tháng 4/2019 mới đây... đã cho chúng ta những tham chiếu đáng suy ngẫm.

Do đó, đổi mới, xây dựng và hoàn thiện các thiết chế toàn diện, toàn vẹn, mạnh mẽ, và đồng bộ bảo đảm giữa tự do, dân chủ và pháp luật một cách minh bạch, công khai và nhân bản,một cách chủ động và nghiêm khắc.

Thứ năm, về trách nhiệm cơ quan hoạch định chiến lược, cơ chế và thể chế và cơ quan có thẩm quyền quyết định. Đây là việc to lớn, đa diện của các cấp ủy, chính quyền các cấp.... Xin nói gọn: Cấp bách thực thi các quyết sách của Bộ Chính trị, Trung ương Đảng khóa XIII về công tác này, tiếp tục xây dựng một cách căn cơ chiến lược và khả thi các công việc tổng kết lý luận 40 năm đổi mới, trong tầm nhìn tới năm 2030, trước mắt tiến tới Đại hội XIV của Đảng.

 Không như thế không thể nói tới việc đấy tranh, bảo vệ tư tưởng, lý luận, càng không thể nói tới việc phát triển độc lập hay sáng tạo đột phá về tư tưởng, lý luận, dù chỉ là một bước rất nhỏ.

Thứ sáu, chủ động phân loại đối tượng cần đối thoại, đấu tranh để xây dựng lộ trình, tổ chức lực lượng, lựa chọn bước đi và giải pháp phù hợp và thiết thực.

Tự do, dân chủ và đối thoại là động lực phát triển của tư tưởng, lý luận. Nhưng, nó sẽ trở thành phản động lực khi nhân danh cá nhân, lợi dụng nhân quyền để sử dụng tự do, dân chủ nhằm xâm phạm tự do, dân chủ về tư tưởng nhằm bôi nhọ, xúc phạm người khác; nhân danh đối thoại dân chủ lý luận để công kích, bôi nhọ lý luận gia, chính trị gia và xâm hại lợi ích quốc gia, dân tộc, dưới mọi hình thức, mọi môi trường và mọi mức độ. Tự do báo chí, tự do in-tơ-net, dân chủ mạng xã hội không có nghĩa là tự do tuyệt đối, dân chủ vô giới hạn, phá hoại an ninh chính trị quốc gia.

Phương châm chủ đạo ở đây là, giải quyết tổng thể, đồng bộ nhưng cụ thể, phù hợp, hiệu quả và văn hoá, “không vơ đũa cả nắm”, không “mang thúng úp voi”, không “bắt cóc bỏ đĩa”, không “cả vú lấp miệng em”, và không “gọt chân cho vừa giày”…

Chúng ta bảo vệ tự do và phát triển tự do của mỗi người và toàn cộng đồng, một cách dân chủ, văn minh và tiến bộ, dù ngay cả trên không gian mạng, nhưng không thể không kiên định và nghiêm khắc thực thi pháp quyền trong việc giữ vững và bảo vệ tự do chính trị, tự do tư tưởng và tự do lý luận.

Thứ bảy, tăng cường sự hợp tác quốc tế và tham chiếu phát triển và định chế về bảo vệ và phát triển tư tưởng, lý luận 

Tư tưởng, lý luận tự nó không có biên giới. Trong thế giới phẳng, với sự phát triển của công nghệ thông tin, phát triển của mạng xã hội trên nền tảng in-tơ-net và hiện nay, mọi sự hạn chế không gian về tư tưởng, lý luận đều trở nên chật hẹp và bị dỡ bỏ và san phẳng, dù muốn hay không. Nhiều đài chống phá Việt Nam được đặt ở ngoài nước…

Công tác tư tưởng, lý luận hiện nay đang đối diện với những thời cơ, thuận lợi và đồng thời là những nguy cơ, thách thức mới chưa bao giờ có: bão tố thông tin mạnh mẽ và sự chia sẻ thông tin, chiến tranh không gian mạng trên mọi lĩnh vực, xung đột và khủng bố tư tưởng, chủ nghĩa dân tộc cực đoan vùng dậy, chủ nghĩa dân túy tái sinh và bành trướng, khuynh đảo chính trị, sự trỗi dậy của chủ nghĩa cá nhân dưới mọi hình thức,… Báo chí đi tiên phong trên phương diện này.

     Phương châm chung là phải chủ động và cầu thị nắm lấy và giải quyết toàn bộ điều đó, để mở rộng mọi con đường và mức độ phát triển và bảo vệ tư tưởng, lý luận một cách đa diện, phong phú, hiệu quả và thiết thực, bằng phương tiện kỹ thuật hiện đại. .

 Hợp tác song phương, dưới mọi quy mô và hình thức trao đổi, tham chiếu về tư tưởng, lý luận. Cầu thị nhưng không ảo tưởng, không huyễn hoặc hay rụt rè, co thủ, càng không kỳ thị, xa lánh… bảo đảm việc hợp tác, tham chiếu tư tưởng, lý luận thật sự ngang tầm, cụ thể và thiết thực.

Cổ vũ và nhân lên những hình thức song phương chính là phát triển đa phương một cách chủ động và hiệu quả, nhất là những vấn đề nghiên cứu lý luận cơ bản và nghiên cứu ứng dụng ở mọi cấp độ. Kết hợp chặt chẽ hợp tác song phương với hợp tác đa phương, dưới quy mô và hình thức phù hợp, nhằm tập trung nghiên cứu, trao đổi những vấn đề lý luận, tư tưởng cơ bản, nhất là những vấn đề chúng ta còn thiếu, còn đang bỏ ngỏ.

Tất cả đều được hành xử theo luật pháp và thông lệ quốc tế một cách chủ động, thiết thực và thật sự văn hoá.

Từ châu Á tới châu Âu - nhiều nước tự coi là dân chủ đối với báo chí hay các phương tiện truyền thông khác như: mạng xã hội, nạn tin giả, tin thất thiệt -nhưng, thực tiễn buộc họ phải sử dụng những chế tài thật nghiêm khắc. Tháng 3/2017, Bản báo cáo của Tổ chứcAn ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) được công bố, có 42/57 quốc gia tham gia tổ chức này hình sự hóa tội tung tin giả bôi nhọ thanh danh và sỉ nhục cá nhân. Phạt tù là hình thức được áp dụng nhiều nhất, sau đó là phạt tiền, lao động công ích và tước bỏ các quyền chính trị.

Ở Anh quốc, kể từ tháng 8/2011, Chính phủ sẽ trừng trị nghiêm khắc những phần tử sử dụng các trang mạng xã hội và phương tiện truyền thông xã hội để âm mưu gây bạo loạn và bất ổn xã hội. Tại Mỹ, đầu tháng 9/2016, tờ The Huffington Post đuổi việc một phóng viên vì viết bài bịa đặt về sức khỏe của ứng viên Tổng thống Mỹ - bà Hi-la-ry Clin-tơn. Tại Cộng hòa Liên bang Đức, hình phạt tới 5 năm tù dành cho hành động bôi nhọ thanh danh “một cá nhân liên quan đến đời sống chính trị”. Tháng 6/2017, Đức thông qua Luật Cưỡng chế hành vi sai phạm trên mạng xã hội như Facebook, Youtube...với mức phạt tới 50 triệu euro. Luật Hình sự Hà Lan quy định, mức phạt tù cao nhất (hiện là 5 năm); đối với tội bôi nhọ thanh danh cơ quan chính quyền/công quyền, nhân viên nhà nước, mức hình phạt tăng thêm 1/3 thời gian đó.

Ở những đất nước theo chế độ quân chủ lập hiến, việc tung tin đồn thất thiệt bôi nhọ và xúc phạm các thành viên hoàng tộc, phải đối mặt với những hình thức phạt nghiêm khắc. Tại Cô-oét, bất kỳ hành động phê phán người đứng đầu đất nước đều có khả năng bị phạt tù 5 năm, thậm chí bị lưu đày. Tại Ả-rập Xê-út, việc xúc phạm nhà vua bị coi là hành động khủng bố. Ở Thái Lan, hình phạt cao nhất cho hành vi bôi nhọ, xúc phạm hoặc đe dọa nhà vua, là 15 năm tù. Ở I-ran, hành vi bôi nhọ các nhà lãnh đạo phải đối mặt với bị phạt tù, phạt tiền, nếu xúc phạm Nhà tiên tri Mô-ha-mét có thể phải lĩnh án tử hình.

                                                                    *

                                                             *             *

Nên nhớ và không còn nghi ngờ rằng, "không ai có thể tiêu diệt được chúng ta, ngoài những sai lầm của bản thân chúng ta. Toàn bộ vấn đề là ở chữ "nếu" này. Nếu chúng ta do sai lầm mà gây ra sự chia rẽ thì tất cả sẽ sụp đổ...".

Tới đây, chợt nhớ lời Cụ Lương Khải Siêu khuyên Cụ Phan Bội Châu, vào những năm 20 của thế kỷ XX, rằng: Quý quốc chớ lo không có ngày độc lập, mà chỉ nên lo quốc dân không có đủ tư cách độc lập.

Đảng không lo không được dân tộc uỷ thác và Nhân dân giao phó địa vị là Đảng lãnh đạo, cầm quyền, mà mỗi người, trước hết mỗi đảng viên, cán bộ nên lo sao cho xứng đáng với tư cách là nhân tố tiên phong và dũng cảm trong bảo vệ và phát triển vị thế, năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng một cách thật sự khoa học và văn hoá mà thôi./.

TS. Nhị Lê

Nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản

(Bài viết đăng trên Bản tin Thông tin Báo cáo viên số tháng 8/2024)