GS,TS. Nguyễn Hồng Quân

Viện Chiến lược quốc phòng

1.     Nga mở “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraina

05 giờ sáng ngày 24/02/2022 (giờ Kyiv, Ukraine), Tổng thống Nga Vladimir Putin đã cho công bố một đoạn video tuyên bố về “hoạt động quân sự đặc biệt” tại miền Đông Ukraine, với mục đích: “phi quân sự hóa”, “phi  phát-xít hóa” Ukraine; thay đổi ban lãnh đạo Ukraine; đảm bảo Ukraine không bao giờ trở thành một phần của NATO. Ngay sau đó, các phương tiện truyền thông Nga bắt đầu đưa tin về các vụ nổ ở Kyiv. 

Nga đưa lực lượng quân sự áp đảo tiến vào Ukraine, không chỉ tiến về miền Đông như Tổng thống Putin tuyên bố, mà còn tiến về thủ đô Kyiv của Ukraine nhằm giành quyền kiểm soát càng nhanh càng tốt. 

Ukraine đã kháng cự mạnh mẽ. Hơn 10 ngày sau, quân đội Nga vẫn chưa hoàn thành mục tiêu chiên dịch, hai bên đang phải đối mặt với một cuộc đấu tranh lâu dài. Người Ukraine hiện phải chịu đựng những đợt tấn công bằng tên lửa và pháo binh Nga ngày càng gia tăng. Hơn 700 ngàn người Ukraina đã bỏ chạy sang các nước láng giềng châu Âu tỵ nạn.

Trước tương quan lực lượng hiện nay, hai bên buộc phải tổ chức hội đàm và đến nay đã qua 3 vòng, tìm hành lang an toàn cho người tỵ nạn Ukraine nhưng hai bên mâu thuẫn nhau sâu sắc về các giải pháp kết thúc cuộc chiến.

Ngày 09/3/2022, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga, bà Maria Zakharova tuyên bố, nước này sẽ đạt được mục tiêu về bảo đảm vị thế trung lập của Ukraine và muốn thực hiện điều này thông qua đàm phán.

Phát biểu tại cuộc họp báo, bà Zakharova nhấn mạnh, các mục tiêu của Moskva không bao gồm việc lật đổ chính quyền Kiev, đồng thời bày tỏ hy vọng sẽ đạt được tiến triển đáng kể hơn trong vòng đàm phán tiếp theo với Ukraine. Theo bà, hoạt động quân sự của Nga đang diễn ra theo đúng kế hoạch của nước này.

Sự kiện này có thể là bước ngoặt lịch sử từ sau Chiến tranh thế giới thứ 2.

2. Đại hội đồng Liên Hợp quốc bỏ phiếu đòi Nga rút quân khỏi Ukraine

Ngay sau khi bùng phát chiến sự, ngày 25/02/2022 Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc đã họp, đưa ra dự thảo Nghị quyết lên án Nga, 11/15 thành viên bỏ phiếu thuận, 3 thành viên bỏ phiếu trắng, nhưng Nga đã dùng quyền phủ quyết, ngăn chặn thông qua nghị quyết.

Trước tình hình đó, theo yêu cầu của Hội đồng Bảo an, Đại hội đồng Liên Hợp quốc đã họp phiên toàn thể ngày 02/3/2022 để bỏ phiếu lên án chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine và yêu cầu Nga rút quân. Kết quả 141 trong số 193 thành viên Đại hội đồng bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết (73%) lên án chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine. 5 nước bỏ phiếu chống gồm Eritrea, Triều Tiên, Syria, Belarus và Nga. 35 thành viên bỏ phiếu trắng, trong đó có Trung Quốc là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an.

Ngoài lên án chiến dịch quân sự Nga tại Ukraine, nghị quyết còn “yêu cầu Nga lập tức rút tất cả lực lượng quân sự khỏi lãnh thổ Ukraine, trong đường biên giới được quốc tế công nhận, toàn diện và vô điều kiện”.

Việt Nam và Lào là hai nước trong ASEAN bỏ phiếu trắng, các nước khác bỏ phiếu thuận thông qua Nghị quyết.

Nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp quốc không mang tính ràng buộc đối với thành viên Liên Hợp quốc nhưng có khả năng tác động chính trị.

3. Kinh tế thế giới: Giá dầu thế giới tăng nhanh

Phản ứng việc Nga đưa quân vào Ukraine, Mỹ và phương Tây đã áp dụng một loạt biện pháp trừng phạt kinh tế, tài chính, chính trị, hàng không, văn hóa, thể thao... khiến giá dầu và khí đốt tự nhiên tăng cao. Điều này sẽ làm quá trình phục hồi kinh tế của các nước nhập khẩu dầu suy yếu, làm trầm trọng thêm mức lạm phát.

Giá năng lượng toàn cầu tăng vọt chỉ vài giờ sau khi có tin tức về việc Nga đưa quân vào Ukraine vào ngày 24/02/2022. Giá dầu thô Brent ngọt nhẹ chuẩn châu Âu  tiếp tục tăng; giá khí đốt tự nhiên Tây Âu TTF của Hà Lan cũng tăng mạnh. 

Liên minh châu Âu, Anh và Mỹ đều công bố các biện pháp trừng phạt đáng kể chống lại Nga, trong đó có biện pháp trừng phạt chưa từng có, như cắt Nga ra khỏi hệ thống SWIFT. Các nước như Đức, Ba Lan cam kết tăng chi tiêu quốc phòng (lần lượt đạt 2% và 3% GDP) và đóng góp cho NATO..., là những thay đổi lớn và có thể còn ảnh hưởng trong nhiều năm tới. Các biện pháp trừng phạt khiến đồng rúp Nga giảm mạnh xuống mức thấp nhất mọi thời đại, gây nhiều khó khăn cho Nga.

4. Trung Quốc hạ mức tăng trưởng kinh tế năm 2022

Kỳ họp thứ 5 Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc Trung Quốc (tức Quốc hội) khóa XIII ngày 05/3/2022 đã thông qua đề nghị của Chính phủ Trung Quốc, giảm mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) xuống mức khoảng 5,5% cho năm 2022, thấp hơn mục tiêu hơn 6% đặt ra cho năm 2021 nhưng cao hơn mức tăng trưởng dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) (4,8% năm 2022), trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc có dấu hiệu tăng chậm lại, chủ yếu do dịch COVID-19 kéo dài và sự “ảm đạm” của lĩnh vực bất động sản.

Năm 2021, kinh tế Trung Quốc tăng 8,1% so với năm 2020. Tuy nhiên, trong quý 4/2021, kinh tế nước này chỉ tăng 4%.

Bên cạnh đó, sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu do các lệnh trừng phạt kinh tế của phương Tây đối với Nga sau khi nước này đưa quân vào Ukraine cũng có thể “giáng một đòn” lên kinh tế Trung Quốc trong thời gian tới.

Chính phủ Trung Quốc cho biết sẽ đẩy mạnh thực hiện chính sách tiền tệ thận trọng trong năm 2022, nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu là ổn định kinh tế, đồng thời đảm bảo sự ổn định.

Bên cạnh đó, Trung Quốc sẽ tiếp tục kiểm soát dịch COVID-19 như thường lệ (không covid) một cách hiệu quả để ngăn chặn các ca bệnh nhập cảnh và các vụ tái bùng phát dịch trong nước.

5. Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc họp khẩn về tình trạng nhà máy điện hạt nhân ở Ukraine

Ukraine có 4 nhà máy điện hạt nhân đang hoạt động (bao gồm 15 lò phản ứng riêng biệt), phần lớn nhiên liệu trong các lò phản ứng có tính phóng xạ cao hơn ở Chernobyl.  Ngày 04/3/2022, Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc đã họp khẩn cấp sau khi nhà máy Zaporizhzhia, nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu ở Ukraine, bị trúng đạn và cháy nổ xảy ra, nhưng may mắn dập được.

Phát biểu tại phiên họp, bà Rosemary DiCarlo, Phó Tổng Thư ký Liên Hợp quốc khẳng định việc tấn công vào các nhà máy điện hạt nhân là “trái với luật nhân đạo quốc tế”, rằng các hoạt động quân sự ở khu vực các nhà máy điện hạt nhân và các cơ sở hạ tầng thiết yếu là “không chấp nhận được”.

Nhiều nước trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc bày tỏ quan ngại về sự việc trên và cảnh báo một thảm họa hạt nhân như những gì xảy ra ở Chernobyl (năm 1986) có thể bị lặp lại. Ông Rafaef Grossi, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết: sẽ tới Ukraine để xem xét vấn đề an ninh của các nhà máy điện hạt nhân. Đây là cuộc họp khẩn cấp lần thứ 6 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc kể từ khi Nga tiến hành “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine.

Sự việc tấn công của Nga vào nhà máy điện hạt nhân nói trên khiến dân Ukraine gặp nguy cơ nghiêm trọng, đồng thời đe dọa an toàn của người dân toàn châu Âu.

6. Triều Tiên phóng tên lửa lần thứ 9

Ngày 05/3/2022, Triều Tiên đã tiến hành một thử nghiệm quan trọng: It nhất một quả tên lửa đã được phóng từ khu vực bờ biển phía Tây của Triều Tiên, bay khoảng 300 km về phía Đông với độ cao tối đa khoảng 550 km. 

Đây là lần thử tên lửa thứ 9 trong một năm qua của Triều Tiên. Hàn Quốc và Nhật Bản bày tỏ hết sức quan ngại việc Triều Tiên thúc đẩy chương trình phát triển tên lửa, trong bối cảnh dư luận quốc tế tập trung chú ý đến khủng hoảng tại Ukraine. 

Vụ thử nghiệm này sẽ mở đường cho những đợt phóng tên lửa đẩy và vệ tinh trong tương lai. Triều Tiên có thể sẽ tiếp tục các hành động như tiến hành một vụ thử tên lửa đạn đạo xuyên lục địa dưới danh nghĩa một vụ phóng vệ tinh. Giữa tháng 01/2022, Triều Tiên đã ra tuyên bố ám chỉ sẽ tái khởi động các vụ thử hạt nhân và tên lửa tầm xa./.