Trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ yêu cầu phát động chiến dịch tiết kiệm năng lượng toàn xã hội, việc thúc đẩy sử dụng xe điện là xu hướng tất yếu và giải pháp quan trọng cho bài toán năng lượng.

Theo thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tại cuộc họp Tổ Công tác đảm bảo an ninh năng lượng ngày 11/3, chiến dịch tiết kiệm năng lượng được phát động trên phạm vi toàn xã hội. Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ xây dựng các kịch bản tiết kiệm năng lượng và triển khai nhiều giải pháp cụ thể, trong đó khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện giao thông sử dụng điện và nhiên liệu sạch là ưu tiên hàng đầu.

Đây là thông tin được đưa ra tại tọa đàm "Xe điện: Lời giải cho 'bài toán' năng lượng và phát triển bền vững," do Báo Công Thương tổ chức ngày 20/3.

Cam kết Xanh và xu hướng của thị trường

Tiến sỹ Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, nhận định Việt Nam cùng nhiều quốc gia đã cam kết mục tiêu tăng trưởng Xanh, hướng tới phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Trong chiến lược chuyển đổi này, năng lượng và giao thông vận tải là hai lĩnh vực then chốt, có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.

Tuy nhiên, chuyển đổi Xanh không phải quá trình đơn giản. Đây không chỉ là câu chuyện về vốn, thể chế, chính sách, công nghệ hay kỹ năng, mà còn đòi hỏi lựa chọn lộ trình phù hợp. Với điều kiện nguồn lực chưa đầy đủ của Việt Nam, quá trình này càng cần sự kết hợp giữa nỗ lực trong nước và hợp tác quốc tế.

Hiện nay, mục tiêu không chỉ dừng ở tiết kiệm năng lượng mà cao hơn là "Xanh" và "sạch," với ba yêu cầu cơ bản: giảm ô nhiễm môi trường - đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội; giảm phát thải gắn với cam kết quốc gia; và hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái tự nhiên.

Trong bối cảnh đó, xe điện không chỉ là lựa chọn công nghệ mà còn là kết quả của áp lực thị trường và yêu cầu phát triển bền vững. Thực tế tại Hà Nội cho thấy, giao thông vận tải là một trong những nguồn gây ô nhiễm chính, bên cạnh bụi từ khu vực khác, hoạt động xây dựng - sản xuất và rác thải.

Đối với xe điện, tồn tại hai tác động song song. Một là thúc đẩy đổi mới công nghệ, từ tiết kiệm năng lượng đến sử dụng năng lượng thay thế. Hai là tác động đến hành vi thị trường, khi người tiêu dùng cân nhắc giữa chi phí, tiện ích và các tiêu chí ngày càng cao về môi trường, an toàn. Chuyển đổi Xanh vì thế không chỉ là khẩu hiệu mà cốt lõi nằm ở sự vận động của thị trường.

Tiến sỹ Võ Trí Thành nhấn mạnh, xe điện chỉ thực sự "Xanh" khi nguồn điện cũng chuyển sang năng lượng sạch và toàn bộ chuỗi sản xuất - tiêu dùng được vận hành theo hướng bền vững.

Ông Hoàng Hà, Tổng giám đốc VinFast Xe máy điện thị trường Việt Nam, cho biết hơn 406.000 xe máy điện và 175.000 ô tô điện được người tiêu dùng Việt Nam lựa chọn trong năm 2025 - minh chứng rõ ràng cho xu hướng chuyển đổi Xanh đang diễn ra mạnh mẽ.

Thực tế cho thấy, nhiều người sau khi sử dụng xe điện đều không muốn quay lại xe xăng, dù hiện vẫn còn hạn chế về hạ tầng sạc. Điều này phản ánh sức hút thực sự của công nghệ xe điện đối với người tiêu dùng Việt Nam.

Thúc đẩy chuyển đổi từ chính sách đến hành động

Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương, thừa nhận một trong những rào cản lớn là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hành lang pháp lý còn thiếu và chưa đồng bộ, đặc biệt liên quan đến pin, trạm sạc và an toàn vận hành.

Tuy nhiên, Chính phủ đã chỉ đạo rất quyết liệt. Nếu cuối năm 2024 gần như chưa có hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, thì đến cuối năm 2025 đã xây dựng được 28 tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan. Theo chỉ đạo của Thủ tướng tại Thông báo số 09, trong quý III năm nay phải hoàn thiện toàn bộ hành lang pháp lý về trụ sạc, trạm sạc, quy trình sạc, cơ chế đấu nối và vận hành hệ thống.

Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp xe điện, tập trung vào thuế, đất đai, tiền thuê đất và thuế thu nhập doanh nghiệp. Cụ thể, doanh nghiệp được miễn thuế trong 4 năm đầu, giảm thuế trong 9 năm tiếp theo, áp dụng trong vòng 10 năm vận hành dự án.

Bên cạnh đó, các chương trình hỗ trợ kết nối thị trường, chuyển giao công nghệ và đào tạo doanh nghiệp cũng được triển khai. Đối với doanh nghiệp trong nước chưa đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, các chương trình công nghiệp hỗ trợ sẽ giúp nâng cao năng lực, đáp ứng tiêu chuẩn để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Phạm Văn Quân đề xuất nhiều giải pháp cụ thể như: Ưu tiên sử dụng xe Xanh trong khu vực công để tạo hiệu ứng lan tỏa; tập trung vào các lĩnh vực tiêu thụ lớn như vận tải đô thị, xe buýt với chính sách khuyến khích phù hợp; thúc đẩy tín dụng Xanh với lãi suất thấp hơn 2-3% so với thị trường.

Đặc biệt, ông Quân cho rằng cần xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn sử dụng và bố trí hạ tầng sạc tại khu chung cư, khu dân cư để đảm bảo an toàn. Công tác đào tạo nguồn nhân lực cũng cần được đẩy mạnh, với việc cập nhật chương trình giảng dạy và đào tạo đội ngũ giảng viên.

Hà Nội là địa phương đang thể hiện quyết tâm cao trong việc chuyển đổi phương tiện giao thông khi đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ taxi trên địa bàn sẽ chuyển sang sử dụng năng lượng điện và năng lượng Xanh. Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết thành phố đang quản lý 14.375 xe taxi, trong đó 8.692 xe đã chuyển sang xe điện (60%). Mục tiêu đến 2030 là chuyển đổi toàn bộ 27.975 xe taxi sang xe điện.

Để đạt mục tiêu, Hà Nội đang xây dựng nghị quyết về chuyển đổi phương tiện với nhiều giải pháp hỗ trợ: hỗ trợ lãi vay, lãi suất; hỗ trợ đơn vị kinh doanh trạm sạc; ưu đãi giá trông giữ xe điện; phát triển đồng bộ trạm sạc theo quy hoạch; xây dựng bộ tiêu chí xếp hạng taxi và hệ thống dữ liệu sử dụng chung.

Từ phía doanh nghiệp, ông Hoàng Hà cho biết VinFast đang xây dựng hệ sinh thái di chuyển Xanh toàn diện với 150.000 cổng sạc phủ khắp Việt Nam, dự kiến thêm 99 siêu trạm sạc phục vụ cùng lúc 100 ô tô điện với thời gian sạc chỉ 15 phút. Mạng lưới tủ đổi pin xe máy điện cũng đang được mở rộng.

Khách hàng hiện được hỗ trợ 6-13% giá bán, mua trả góp 0 đồng, hỗ trợ 3-5% khi đổi xe xăng sang xe điện, miễn 100% lệ phí trước bạ xe máy điện, miễn phí sạc pin ô tô đến tháng 2/2029 và miễn phí đổi pin xe máy đến tháng 6/2028. Với hệ sinh thái toàn diện từ sản phẩm, hạ tầng, dịch vụ đến chính sách hỗ trợ, Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi Xanh trong giao thông, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững./.