Sau gần 60 năm hình thành và phát triển, đến nay, ASEAN đã trở thành “mái nhà chung” của toàn bộ 11 quốc gia thuộc Đông Nam Á, với vai trò, uy tín ngày càng cao.

Cách đây 59 năm, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập vào ngày 8/8/1967.

Sau gần 60 năm hình thành và phát triển, đến nay, ASEAN đã trở thành “mái nhà chung” của toàn bộ 11 quốc gia thuộc Đông Nam Á, với vai trò, uy tín ngày càng cao, khẳng định là hình mẫu thành công về hợp tác và liên kết khu vực.

Trong hành trình phát triển của ASEAN, Việt Nam luôn là một thành viên gắn bó trách nhiệm, cùng ASEAN phát triển tự cường và gắn kết.

Cộng đồng tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập ngày 8/8/1967, hiện bao gồm 11 nước thành viên là: Indonesia, Thái Lan, Philippines, Singapore, Malaysia, Brunei, Việt Nam, Lào, Myanmar, Campuchia và Timor-Leste.

Sau gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN khẳng định là hình mẫu thành công về hợp tác và liên kết khu vực, với vai trò và uy tín ngày càng cao. ASEAN đẩy mạnh hợp tác nội khối một cách toàn diện và đi vào chiều sâu, mở rộng và tăng cường quan hệ với nhiều đối tác trên thế giới, khởi xướng thành công và giữ vai trò chủ đạo trong nhiều cơ chế hợp tác của khu vực.

Nền tảng cho những thành công trong gần 6 thập kỷ qua chính là những cơ chế hợp tác nội khối của ASEAN được triển khai thông qua các hiệp ước, diễn đàn, hội nghị, dự án, chương trình phát triển, việc xây dựng Khu vực tự do thương mại ASEAN và các hoạt động văn hóa-thể thao khu vực.

Các diễn đàn do ASEAN khởi xướng đã quy tụ được nhiều quốc gia, được các nước lớn coi trọng. Vai trò trung tâm của ASEAN đã được khẳng định thông qua việc ASEAN thúc đẩy sự ra đời và dẫn dắt Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng (ADMM) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng Mở rộng (ADMM+), đóng góp ngày càng quan trọng vào việc giải quyết những vấn đề chung của khu vực.

Các cơ chế hợp tác của ASEAN đến nay tiếp tục nhận được sự ủng hộ, quan tâm và tham gia của các đối tác, nhất là các nước lớn, cho thấy ASEAN tiếp tục phát huy năng lực “quy tụ,” khẳng định vai trò và sự tin cậy với các nước về khả năng điều hòa, thích ứng linh hoạt và duy trì cân bằng trong quan hệ với các đối tác.

Đặc biệt, kể từ năm 2009, ASEAN đã triển khai các Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng ASEAN với 3 trụ cột Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội.

Năm 2015, Cộng đồng ASEAN chính thức được thành lập, với định hướng theo Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 và Kế hoạch tổng thể trên 3 trụ cột, nhằm mục tiêu phát triển Cộng đồng gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế và chia sẻ trách nhiệm xã hội chung, dựa trên luật lệ, hướng đến người dân và lấy người dân làm trung tâm.

Sau 10 năm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 (2015-2025), ASEAN đạt được nhiều thành quả tích cực, góp phần khẳng định vai trò quan trọng của ASEAN đối với hòa bình, ổn định, và phát triển thịnh vượng ở khu vực.

Tỷ lệ thực thi của Kế hoạch tổng thể Cộng đồng Chính trị-An ninh 2025 đạt 99,6%; Cộng đồng Kinh tế ASEAN đạt 98%; Cộng đồng Văn hóa-Xã hội đạt 100%; và Kế hoạch tổng thể về Kết nối ASEAN 2025 đạt 85%.

Cũng sau 10 năm kể từ ngày xây dựng Cộng đồng, từ một nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới vào năm 2015 với GDP đạt 2,5 nghìn tỷ USD, ASEAN đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới vào năm 2025 với GDP đạt 4,16 nghìn tỷ USD, và dự kiến vươn lên thứ 4 vào năm 2030.

ASEAN cũng mở rộng hội nhập kinh tế toàn cầu thông qua mạng lưới FTA, triển khai FTA với nhiều đối tác lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Hồng Công (Trung Quốc), Australia và New Zealand, và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), nỗ lực đón đầu các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, chuyển đổi xanh, kinh tế biển xanh, hệ sinh thái xe điện và chiến lược trung hòa carbon, phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Trên cơ sở những thành tựu to lớn và phát triển vượt bậc trong tiến trình xây dựng Cộng đồng hơn 10 năm qua, năm 2025 ASEAN đã xác lập khuôn khổ chiến lược cho hợp tác trong 20 năm sau, với việc thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 (tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 46 tổ chức tại Malaysia, tháng 5/2025) cùng 4 chiến lược triển khai về Chính trị-an ninh, Kinh tế, Văn hóa-xã hội và Kết nối, nhằm hướng tới xây dựng một “ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm."

Với Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Hiệp hội đang bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng, đòi hỏi ASEAN tiếp tục thúc đẩy đoàn kết, củng cố nội lực và tăng cường liên kết để vững vàng vượt qua mọi khó khăn, hướng tới các mục tiêu dài hạn.

Năm 2026, trong bối cảnh thế giới ngày càng cạnh tranh và nhiều biến động, ASEAN đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong năm đầu tiên thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 trên các trụ cột: Hòa bình và An ninh, Thịnh vượng và Nâng cao vị thế người dân.

Việt Nam gắn bó trách nhiệm, cùng ASEAN phát triển tự cường và gắn kết

Việt Nam gia nhập "mái nhà chung" ASEAN vào ngày 28/7/1995. Kể từ khi gia nhập, Việt Nam luôn xem ASEAN là ưu tiên trong chính sách đối ngoại, tham gia với tinh thần chủ động, tích cực và trách nhiệm trong các trụ cột cộng đồng và tất cả các lĩnh vực hợp tác của ASEAN, có những đóng góp quan trọng đối với xây dựng Cộng đồng ASEAN, góp phần bảo đảm môi trường khu vực hòa bình, ổn định và hợp tác, được ASEAN và các nước đánh giá cao.

Hành trình 31 năm qua là minh chứng sống động cho khát vọng hội nhập mạnh mẽ, sâu rộng, cùng tinh thần tiên phong, trách nhiệm, chủ động của Việt Nam vì một Cộng đồng ASEAN đoàn kết và tự cường.

Đối với ASEAN, sự tham gia của Việt Nam là một bước ngoặt lớn trong quá trình hình thành và phát triển của Hiệp hội, góp phần hiện thực hóa tầm nhìn của những người sáng lập ASEAN về gắn kết các quốc gia thành viên bằng khát vọng hòa bình, thịnh vượng và tinh thần đoàn kết, hiểu biết lẫn nhau. Quan hệ song phương của Việt Nam với các nước ASEAN phát triển tích cực. Việt Nam đã nâng cấp quan hệ với Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Ngược lại, sau 31 năm tham gia ASEAN, Việt Nam đã trở thành thành viên nòng cốt, cùng các nước thành viên duy trì hòa bình, ổn định khu vực, tăng cường quan hệ với các đối tác, khai thác hiệu quả mạng lưới liên kết kinh tế của ASEAN để thúc đẩy thương mại, đầu tư, tranh thủ sự hợp tác, hỗ trợ và các nguồn lực từ ASEAN và các đối tác để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội.

Các nghĩa vụ luân phiên trong ASEAN đã được Việt Nam hoàn thành xuất sắc. Theo đó, với vai trò nước chủ nhà Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6 (năm 1998) chỉ 3 năm sau khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã cùng các nước thành viên chèo lái, đưa ASEAN vững vàng vượt qua các thách thức của cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính năm 1997, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội, duy trì đà hợp tác và liên kết khu vực, hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2020.

Những trọng trách mà ASEAN giao phó như Chủ tịch Ủy ban Thường trực ASEAN khóa 34, Chủ tịch ASEAN các năm 2010, 2020... đã gặt hái những thành quả đáng tự hào. Có thể kể đến như việc Việt Nam đề xuất nhiều sáng kiến quan trọng trong năm Chủ tịch ASEAN 2020 như: Quỹ ASEAN ứng phó COVID-19, Kho dự phòng vật tư y tế khẩn cấp ASEAN, Khung chiến lược ASEAN về các tình huống khẩn cấp, Khung phục hồi tổng thể ASEAN và Kế hoạch triển khai, Tuyên bố ASEAN về Khung thỏa thuận hành lang đi lại ASEAN, Trung tâm ASEAN ứng phó các tình huống y tế khẩn cấp và dịch bệnh mới nổi (AC-PHEED)…

Ngoài ra, Việt Nam còn có đóng góp quan trọng vào các quyết sách nhằm định hướng phát triển của ASEAN như: thúc đẩy hoàn tất ý tưởng ASEAN-10, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội 1998, Tầm nhìn ASEAN 2020 (vào năm 1997), Tuyên bố Hòa hợp ASEAN về xây dựng Cộng đồng ASEAN (vào năm 2003), Hiến chương ASEAN (năm 2007), Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 (xây dựng năm 2015), Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến năm 2045...

Hiện nay, trong bối cảnh ASEAN đang bước vào năm đầu tiên thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến năm 2045, Việt Nam đang tích cực tham gia cùng các nước ASEAN khẩn trương đưa các mục tiêu trong các Kế hoạch chiến lược của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 thành các hoạt động hợp tác cụ thể.

Việt Nam còn đề xuất sáng kiến và đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN nhằm bổ trợ cho các diễn đàn, cơ chế chính thức của Hiệp hội, tạo cơ hội trao đổi rộng rãi về các ý tưởng, sáng kiến về hợp tác khu vực, góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường và bền vững trong tương lai.

Sau 3 lần tổ chức thành công tại Hà Nội (vào tháng 4/2024; tháng 2/2025; và tháng 6/2026), Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) đã trở thành một nền tảng ngày càng quan trọng để thúc đẩy những nỗ lực chung nhằm xây dựng Cộng đồng ASEAN và củng cố quan hệ của ASEAN với các đối tác quốc tế quan trọng nằm ngoài khu vực.

Cùng với việc nỗ lực thúc đẩy liên kết nội khối và trong khu vực, Việt Nam còn phát huy hiệu quả vai trò cầu nối trong mở rộng quan hệ đối ngoại của ASEAN với các quốc gia ngoài khu vực như: Trung Quốc, Ấn Ðộ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, New Zealand… Việt Nam đã đảm nhận thành công vai trò điều phối quan hệ ASEAN-Trung Quốc (2009-2012), ASEAN-EU (2012-2015), ASEAN-Ấn Độ (2015-2018) và ASEAN-Nhật Bản (2018-2021), ASEAN-Hàn Quốc (2021-2024) và hiện Việt Nam đang điều phối 2 đối tác ASEAN-Anh và ASEAN-New Zealand (giai đoạn 2024-2027).

Trong vai trò điều phối viên quan hệ giữa ASEAN với các đối tác, Việt Nam tiếp tục chủ động gắn kết, vận động sự ủng hộ, hỗ trợ thiết thực của các đối tác này cho nỗ lực triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Các đối tác ngày càng coi trọng vai trò và uy tín của Việt Nam trong ASEAN, ở khu vực và quốc tế. Đây cũng là những minh chứng cho thấy nỗ lực và quyết tâm của Việt Nam trong việc triển khai đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng XIV, Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội Đảng XIV, và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, từng bước chuyển hóa chủ trương thành kết quả cụ thể, thực chất./.