Vĩnh Long chuẩn hóa vùng nguyên liệu, rộng đường cho xuất khẩu bền vững

Việc xây dựng mã số vùng trồng không đơn thuần là hoàn thiện thủ tục phục vụ xuất khẩu mà còn tạo chuyển biến trong tư duy sản xuất của người nông dân.

Với lợi thế về sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các ngành hàng dừa, cây ăn trái và thủy sản, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiện đại, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng cho nông sản.

Thông qua chuẩn hóa vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, đẩy mạnh chế biến sâu và xúc tiến thương mại, địa phương không chỉ mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, hướng tới phát triển xuất khẩu bền vững.

Tăng trưởng xuất khẩu từ những ngành hàng chủ lực

Theo đánh giá của Ủy ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Long, hoạt động thương mại quốc tế của địa phương trong năm 2026 tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực. Tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa trong 10 tháng năm 2026 ước đạt hơn 3.542 triệu USD, tăng 17,17% so với cùng kỳ năm trước, đạt 86,39% kế hoạch cả năm. Đáng chú ý, mức xuất siêu của tỉnh đạt gần 1.795 triệu USD, cho thấy năng lực sản xuất, cung ứng hàng hóa và sức cạnh tranh của doanh nghiệp địa phương ngày càng được nâng lên.

Đóng góp quan trọng vào kết quả này là nhóm hàng nông sản và thủy sản chế biến. Trong đó, các sản phẩm chế biến từ dừa tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch xuất khẩu đạt 662 triệu USD. Nhóm hàng rau quả tươi và chế biến đạt 387 triệu USD, trong khi mặt hàng thủy sản mang về 101 triệu USD.

Đây là những ngành hàng có lợi thế về nguồn nguyên liệu, năng lực chế biến và khả năng tiếp cận các thị trường tiêu thụ lớn tại châu Á, châu Âu và châu Mỹ.

Trong cơ cấu nông nghiệp của tỉnh, dừa được xác định là một trong những sản phẩm có tiềm năng phát triển chuỗi giá trị và gia tăng giá trị xuất khẩu.

Với diện tích trồng dừa hơn 123.000 ha, Vĩnh Long sở hữu vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp chế biến.

Hiện địa phương có hàng trăm doanh nghiệp tham gia sản xuất, chế biến các sản phẩm từ dừa, với hệ thống sản phẩm ngày càng đa dạng như nước dừa, sữa dừa, dầu dừa, cơm dừa nạo sấy, mật hoa dừa, than hoạt tính và các sản phẩm từ xơ dừa.

Không dừng lại ở xuất khẩu nguyên liệu thô, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư công nghệ, phát triển sản phẩm chế biến sâu, từng bước tham gia vào các phân khúc thị trường có giá trị cao.

Việc khai thác đa dạng các thành phần của cây dừa cũng góp phần giảm lãng phí nguyên liệu, hình thành mô hình sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Chế biến nông sản tại Công ty Thuận Phong, xã Giao Long. (Ảnh : Phúc Sơn/TTXVN)

Chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng chất lượng nông sản

Xác định chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc là những điều kiện quan trọng để nông sản thâm nhập thị trường quốc tế, Vĩnh Long đang tập trung tổ chức lại sản xuất, xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung gắn với tiêu chuẩn chất lượng và nhu cầu của doanh nghiệp xuất khẩu.

Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 832 mã số vùng trồng, với tổng diện tích hơn 28.893 ha phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Diện tích sản xuất nông nghiệp hữu cơ và ứng dụng công nghệ cao đạt khoảng 99.980 ha, chiếm 12,89% tổng diện tích gieo trồng toàn tỉnh.

Cùng với đó, địa phương đã thu hút 94 hợp tác xã và 85 tổ hợp tác tham gia trực tiếp vào chuỗi liên kết các ngành hàng chủ lực như dừa, sầu riêng, bưởi da xanh, chôm chôm, nhãn và xoài.

Việc xây dựng mã số vùng trồng không đơn thuần là hoàn thiện thủ tục phục vụ xuất khẩu mà còn tạo chuyển biến trong tư duy sản xuất của người nông dân.

Các vùng trồng được hướng dẫn thực hiện nhật ký canh tác, kiểm soát vật tư đầu vào, quản lý sinh vật gây hại và tuân thủ quy trình bảo đảm an toàn thực phẩm.

Qua đó, toàn bộ quá trình sản xuất từng bước được minh bạch hóa, tạo cơ sở để doanh nghiệp kiểm soát chất lượng nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thực vật của các nước nhập khẩu.

Đối với ngành dừa, tỉnh phối hợp với Hiệp hội Dừa Việt Nam triển khai định hướng xây dựng bản đồ vùng nguyên liệu có kiểm soát, từng bước số hóa dữ liệu về diện tích, sản lượng, tình trạng chứng nhận hữu cơ và mã số vùng trồng.

Đây được xem là giải pháp quan trọng để quản lý đồng bộ nguồn nguyên liệu, tăng tính minh bạch trong chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng, môi trường và truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh cây ăn trái và dừa, lĩnh vực sản xuất lúa cũng đang chuyển dịch theo hướng xanh, chất lượng cao và giảm phát thải. Việc triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long trên địa bàn tỉnh đã đạt diện tích 9.624 ha, vượt 120% kế hoạch ban đầu.

Các mô hình sản xuất bước đầu giúp giảm hơn 20% lượng phát thải khí nhà kính, đồng thời nâng lợi nhuận bình quân của người nông dân khoảng 14% so với phương thức canh tác truyền thống.

Thực tế tại Hợp tác xã nông nghiệp - thương mại và sản xuất dịch vụ Châu Hưng, xã Hưng Mỹ cho thấy hiệu quả từ việc tổ chức sản xuất gắn với thị trường. Với 110 ha lúa được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc, hợp tác xã đạt sản lượng khoảng 650 tấn mỗi vụ.

Hơn 80% sản lượng lúa của các hộ thành viên được xuất khẩu sang thị trường này, với giá thu mua ổn định và cao hơn thị trường bên ngoài từ 150 - 200 đồng/kg. Mô hình góp phần bảo đảm đầu ra, nâng cao thu nhập và hạn chế những rủi ro do biến động thị trường.

Mở rộng thị trường, hướng đến chuỗi cung ứng xanh

Song song với chuẩn hóa vùng nguyên liệu, Vĩnh Long đang đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các kênh phân phối và đối tác quốc tế. Trung Quốc tiếp tục là thị trường có nhiều tiềm năng đối với các mặt hàng dừa, trái cây và thủy sản của tỉnh.

Bên cạnh đó, các thị trường Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia cũng được xác định là những thị trường cần tiếp tục khai thác thông qua việc nâng cao chất lượng, hoàn thiện tiêu chuẩn sản xuất và đa dạng hóa sản phẩm.

Để hỗ trợ hoạt động giao thương, tỉnh chú trọng cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, chứng nhận lưu hành tự do và thực hiện các thủ tục liên quan đến xuất khẩu.

Đặc biệt, việc khai thác hiệu quả các ưu đãi từ 19 hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết được xem là một trong những hướng đi quan trọng để hàng hóa Vĩnh Long mở rộng thị phần, nâng cao lợi thế cạnh tranh.

Tỉnh cũng khuyến khích doanh nghiệp đầu tư hệ thống bảo quản, kho lạnh, công nghệ chế biến sâu, chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn và từng bước tiếp cận thị trường Halal.

Tuy nhiên, quá trình phát triển xuất khẩu nông sản vẫn còn những khó khăn cần tháo gỡ. Quy mô sản xuất tại một số địa bàn còn nhỏ lẻ, liên kết giữa người sản xuất và doanh nghiệp chưa thực sự ổn định.

Bên cạnh tác động của thời tiết cực đoan, hạn hán, xâm nhập mặn và triều cường, các rào cản kỹ thuật, yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc và chi phí logistics trên thị trường quốc tế cũng đặt ra nhiều thách thức đối với doanh nghiệp.

Trước yêu cầu đó, Vĩnh Long xác định tiếp tục lấy doanh nghiệp làm đầu mối kết nối thị trường, hợp tác xã làm cầu nối tổ chức sản xuất và người nông dân là chủ thể trực tiếp tham gia chuỗi giá trị.

Cùng với tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật, địa phương chú trọng xây dựng thương hiệu, phát triển thương mại điện tử, đa dạng hóa kênh phân phối và nâng cao năng lực thích ứng của các ngành hàng trước biến động thị trường.

Từ lợi thế về vùng nguyên liệu đến năng lực chế biến và kết nối thương mại quốc tế, những bước chuyển trong tổ chức sản xuất đang tạo nền tảng để nông sản Vĩnh Long tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đây không chỉ là giải pháp nâng cao kim ngạch xuất khẩu mà còn góp phần cải thiện thu nhập cho người sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng xanh và khẳng định vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế./.

(Vietnam+)