Việt Nam đang đóng góp xây dựng kế hoạch triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, tham gia xây dựng cơ chế đánh giá thực thi, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành và liên trụ cột trong ASEAN.

Dấu mốc 31 năm Việt Nam gia nhập ASEAN (28/7/1995-28/7/2026), cũng là thời điểm Hiệp hội bước vào năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với nhiều cơ hội và thách thức mới.

Nhân dịp này, phóng viên TTXVN tại Jakarta đã có cuộc trao đổi với Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại ASEAN:

- Thưa Đại sứ, 2026 đánh dấu năm đầu tiên thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Đại sứ có thể cho biết những đóng góp của Việt Nam trong chặng khởi đầu của quá trình hiện thực hóa các mục tiêu của Tầm nhìn này?

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương: Với cam kết nghiêm túc, đóng góp chủ động và thực hiện các nghĩa vụ thành viên với trách nhiệm cao, Việt Nam đang tích cực tham gia cùng các nước ASEAN khẩn trương đưa các mục tiêu trong các Kế hoạch chiến lược của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 thành các hoạt động hợp tác cụ thể.

Các Bộ, ngành của Việt Nam đang khẩn trương đóng góp xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 theo chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, tham gia xây dựng các cơ chế theo dõi, đánh giá thực thi, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, liên trụ cột trong ASEAN.

Bên cạnh đó, Việt Nam tích cực đề xuất và thúc đẩy các sáng kiến nhằm củng cố đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường, thu hẹp khoảng cách phát triển, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng và nâng cao năng lực ứng phó trước các thách thức mới nổi.

Ở cấp độ quốc gia, chúng ta đã chủ động lồng ghép các nội dung hợp tác thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 vào kế hoạch phát triển trên các lĩnh vực để tạo sự cộng hưởng và đem lại kết quả thiết thực.

Việt Nam là một trong những nước đi đầu xây dựng và triển khai Chương trình Hành động Quốc gia giai đoạn 2026-2030 nhằm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các Kế hoạch Chiến lược của Cộng đồng ASEAN.

Trong vai trò điều phối quan hệ ASEAN-New Zealand và ASEAN-Anh giai đoạn 2024-2027, Việt Nam cũng tiếp tục chủ động gắn kết, vận động sự ủng hộ, hỗ trợ thiết thực của các đối tác này cho nỗ lực triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

- Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 có nhiều điểm tương đồng với mục tiêu phát triển của Việt Nam. Theo Đại sứ, Việt Nam cần tận dụng hiệu quả những khuôn khổ hợp tác nào của ASEAN để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh?

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương: Trước hết, Việt Nam cần tận dụng hiệu quả Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN với các đối tác. Với thị trường ASEAN gần 700 triệu dân và không gian kinh tế Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) khoảng 2,3 tỷ người, cùng hệ thống các FTA ASEAN+1, doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, nâng cao năng lực sản xuất.

ASEAN cũng là kênh quan trọng giúp Việt Nam thu hút nguồn lực cho phát triển, đặc biệt là đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, hạ tầng và các ngành kinh tế mũi nhọn. Hằng năm, tổng dòng vốn FDI chảy vào các nền kinh tế ASEAN tăng ổn định, đạt 244 tỷ USD năm 2025, trong đó tỷ trọng nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực sản xuất dựa vào hàm lượng công nghệ cao tăng nhanh.

Việt Nam có thể tận dụng các cơ chế thuận lợi hóa theo Hiệp định Đầu tư ASEAN (ACIA) và mạng lưới FTA rộng khắp của ASEAN để tiến sâu hơn trong chuỗi cung ứng, nhất là chuyển đổi từ thu hút đầu tư sản xuất lắp ráp, trở thành mắt xích quan trọng với hàm lượng gia tăng về công nghệ trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu.

Các dự án kết nối hạ tầng lớn ở khu vực, do ASEAN đi đầu thúc đẩy, như Mạng lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid), sẽ từng bước kết nối hệ thống điện khu vực, thuận lợi hóa mua bán điện xuyên biên giới, góp phần nâng cao an ninh năng lượng, nâng cao khả năng bổ trợ nguồn cung năng lượng giữa các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam.

Kế hoạch chiến lược kết nối ASEAN 2045, trong đó có các dự án kết nối hạ tầng giao thông và hạ tầng số, hỗ trợ các nước thành viên ASEAN phát triển hạ tầng bền vững, kết nối số và thúc đẩy liên thông về thương mại, đầu tư trong khu vực.

Đáng chú ý, Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA), dự kiến được ký kết cuối năm nay, là hiệp định khu vực toàn diện đầu tiên trên thế giới về kinh tế số sẽ mở ra thị trường số thống nhất của ASEAN, đẩy mạnh thương mại điện tử, dòng chảy dữ liệu an toàn, thanh toán số, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs), tham gia sâu, rộng vào nền kinh tế số khu vực.

Ngoài ra, hợp tác ASEAN trong các lĩnh vực mới như Trí tuệ Nhân tạo (AI), bán dẫn, lượng tử, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, cũng như ứng phó biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh sẽ giúp Việt Nam tranh thủ hiệu quả nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm từ các đối tác để phục vụ phát triển bền vững.

- Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường, theo Đại sứ, đâu là những thách thức lớn nhất đối với ASEAN và Hiệp hội cần làm gì để tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm cũng như nâng cao vị thế trên trường quốc tế?

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương: Trong lịch sử 60 năm qua, ASEAN đã nhiều lần chứng minh khả năng thích ứng trước những biến động của thời cuộc. Giai đoạn hiện nay, ASEAN phải đối mặt với biến động trong chính cách vận hành của hệ thống quốc tế khi các nền tảng cơ bản của luật pháp quốc tế, các nguyên tắc chỉ đạo quan hệ quốc tế cũng như các thể chế đa phương gặp thách thức nghiêm trọng.

Vai trò trung tâm và giá trị tồn tại của ASEAN chỉ có thể được giữ vững nếu ASEAN duy trì được tiếng nói chung, khả năng phối hợp, ứng phó với các biến động cũng như tính hiệu quả của các cơ chế do ASEAN dẫn dắt.

Đầu tiên là sự cần thiết duy trì đoàn kết và đồng thuận, hài hòa các lợi ích đa dạng trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Để vượt qua thách thức này, các nước thành viên cần tiếp tục đề cao đối thoại, tham vấn và xây dựng lòng tin trên cơ sở tôn trọng lợi ích chính đáng của nhau và hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích của khu vực.

Điều quan trọng là ASEAN cần giữ vững lập trường độc lập, tự chủ, không để cạnh tranh nước lớn làm ảnh hưởng đến đoàn kết và tiếng nói chung của Hiệp hội.

Các cơ chế đối thoại và hợp tác do ASEAN khởi xướng và dẫn dắt cần được đổi mới, nâng cao hiệu quả để tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, gắn kết các đối tác, trong đó có các nước lớn tham gia tích cực, xây dựng vào các tiến trình hợp tác, xây dựng lòng tin, ngăn ngừa nguy cơ xung đột.

ASEAN cũng sẽ tiếp tục mở rộng, đa dạng hóa quan hệ với các đối tác, các khu vực trên thế giới để tìm kiếm các cơ hội hợp tác mới, song song với việc củng cố và làm sâu sắc thêm các quan hệ đối tác hiện có.

Một thách thức lớn khác đối với ASEAN là năng lực thực thi các cam kết, thỏa thuận hợp tác, khả năng ứng phó các thách thức nảy sinh, trong đó nổi lên là vấn đề nguồn lực. Các mục tiêu mới của ASEAN đều đòi hỏi nguồn lực đáng kể, trong khi trình độ phát triển và khả năng đóng góp của các nước thành viên còn khác biệt.

Một mặt, ASEAN cần đảm bảo tự chủ về nguồn lực, nhất là trên các lĩnh vực hợp tác quan trọng, hạn chế phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ từ bên ngoài. Mặt khác, cần xây dựng cách tiếp cận rộng mở, linh hoạt, phù hợp để huy động nguồn lực đa dạng cho nhu cầu hợp tác ngày càng gia tăng. ASEAN cũng cần không ngừng cải tiến, nâng cao hiệu quả hoạt động, tiến hành điều chỉnh, sửa đổi cần thiết đối với cách thức vận hành của bộ máy, xây dựng và triển khai các hoạt động hợp tác, cũng như sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Cùng ASEAN nhận diện và hóa giải các thách thức, Việt Nam sẽ tích cực góp phần tìm kiếm, đưa ra các giải pháp hữu hiệu, cả trong ngắn hạn và dài hạn, để củng cố và gìn giữ giá trị của Cộng đồng ASEAN, mái nhà chung của khu vực.

- Trân trọng cảm ơn Đại sứ!

​