Doanh nghiệp cần theo dõi sát các văn bản pháp lý của Nam Phi, nhất là quyết định áp dụng cuối cùng và hướng dẫn của cơ quan hải quan; xây dựng phương án ứng phó nếu bị đưa trở lại phạm vi áp thuế.

Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết: Ủy ban Quản lý Thương mại Quốc tế Nam Phi (ITAC-Cơ quan điều tra phòng vệ thương mại của Nam Phi) đã gửi thông báo ban hành Báo cáo số 768 về kết luận cuối cùng trong vụ việc điều tra tự vệ đối với sản phẩm thép cuộn chống ăn mòn nhập khẩu.

Theo đó, ngày 27 tháng 12 năm 2024, ITAC khởi xướng điều tra tự vệ đối với sản phẩm thép cuộn chống ăn mòn nhập khẩu. Ngày 17 tháng 01 năm 2025, ITAC chấm dứt cuộc điều tra này và đồng thời khởi xướng lại vụ việc theo Thông báo số 2931 trên Công báo số 51903 của Nam Phi.

Nguyên đơn là ArcelorMittal South Africa Limited (AMSA)-nhà sản xuất chính của sản phẩm bị điều tra trong Liên minh Hải quan châu Phi (SACU). Đơn kiện được SAFAL Steel (Pty) Ltd, nhà sản xuất khác của sản phẩm tương tự tại SACU, ủng hộ.

Hàng hóa bị điều tra là sản phẩm thép cán phẳng bằng sắt hoặc thép không hợp kim, chiều rộng từ 600 mm trở lên, được mạ/phủ hợp kim nhôm-kẽm, chiều dày dưới 0,45 mm, thuộc mã HS 7210.61.20 và 7210.61.30; và sản phẩm thép cán phẳng bằng thép hợp kim khác, chiều rộng từ 600 mm trở lên, được mạ/phủ kẽm, chiều dày dưới 0,45 mm, thuộc mã HS 7225.92.25 và 7225.92.35;

Theo Cục Phòng vệ thương mại, ITAC sử dụng số liệu từ ngày 1 tháng 5 năm 2021 đến ngày 30 tháng 4 năm 2024 để đánh giá tình hình nhập khẩu gia tăng và thiệt hại nghiêm trọng của ngành sản xuất SACU. Cùng đó, ngày 27 tháng 6 năm 2025, ITAC công bố Kết luận sơ bộ, theo đó đề nghị áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời ở mức 52,34% theo trị giá đối với sản phẩm bị điều tra trong thời hạn 200 ngày trước khi ban hành Kết luận cuối cùng.

Trên cơ sở thông tin thu thập được trong quá trình điều tra, các ý kiến bình luận của bên liên quan và phiên điều trần, ITAC kết luận rằng các diễn biến không lường trước được đã dẫn đến sự gia tăng nhập khẩu; mức tăng nhập khẩu là đột ngột, mạnh và đáng kể; ngành sản xuất SACU đang chịu thiệt hại nghiêm trọng; và các yếu tố khác như thu hẹp quy mô thị trường, tăng chi phí đầu vào, năng lượng và vận tải không làm mất đi mối quan hệ nhân quả giữa lượng nhập khẩu gia tăng và thiệt hại nghiêm trọng của ngành sản xuất trong nước.

ITAC khuyến nghị Bộ trưởng Bộ Thương mại, Công nghiệp và Cạnh tranh Nam Phi áp dụng biện pháp tự vệ chính thức đối với sản phẩm thép cuộn chống ăn mòn có chiều dày dưới 0,45 mm thuộc các mã HS 7210.61.20, 7210.61.30, 7225.92.25 và 7225.92.35. Mức thuế tự vệ được khuyến nghị theo lộ trình giảm dần như sau: Năm 1: 52,34%; năm 2: 37,34%; năm 3: 22,34%.

Biện pháp được khuyến nghị áp dụng đối với hàng nhập khẩu từ tất cả các nước, trừ các nước đang phát triển được loại trừ theo quy định do có lượng nhập khẩu riêng lẻ không vượt quá 3% tổng lượng nhập khẩu và tổng cộng không vượt quá 9% tổng lượng nhập khẩu.

Đáng chú ý, trong danh sách các nước đang phát triển được loại trừ khỏi biện pháp tự vệ kèm theo Báo cáo số 768, Việt Nam được nêu tên là quốc gia được loại trừ khỏi phạm vi áp dụng biện pháp do lượng nhập khẩu không vượt ngưỡng theo quy định. Do đó, trên cơ sở kết luận hiện tại của ITAC, hàng hóa có xuất xứ Việt Nam không thuộc diện bị áp dụng mức thuế tự vệ nêu trên. Đây là kết quả tích cực cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Mặc dù vậy doanh nghiệp vẫn cần tiếp tục theo dõi văn bản áp dụng chính thức và các thay đổi về phạm vi loại trừ trong thời gian tới. Ngoài ra, ITAC khuyến nghị mở rộng cơ chế hoàn/miễn thuế theo mã hoàn thuế 460.15/7210.61/01.06 để cho phép hoàn/miễn thuế tự vệ đối với một số chủng loại sản phẩm nhất định; đồng thời yêu cầu theo dõi giá bán của nguyên đơn sau khi áp dụng biện pháp nhằm tránh việc ngành sản xuất hạ nguồn bị bất lợi do tăng giá không hợp lý.

Kết luận của ITAC về cơ bản duy trì khả năng tiếp cận thị trường Nam Phi đối với hàng hóa xuất xứ Việt Nam trong giai đoạn hiện tại, đây là kết quả tích cực cho các doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, tính chất thay đổi của biện pháp tự vệ và cơ chế rà soát định kỳ đòi hỏi doanh nghiệp cần duy trì theo dõi liên tục để kịp thời ứng phó.

Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi sát các văn bản pháp lý chính thức của Nam Phi, đặc biệt là quyết định áp dụng cuối cùng và hướng dẫn thực thi của cơ quan hải quan.

Cùng đó, chủ động xây dựng phương án ứng phó trong trường hợp bị đưa trở lại phạm vi áp thuế trong các kỳ rà soát tiếp theo./.

​