Cây chè không chỉ mang lại nguồn thu ổn định mà còn trở thành hướng phát triển kinh tế chủ lực, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững, từng bước nâng cao đời sống cho người dân Tuyên Quang.

Vụ chè xuân Shan tuyết đang vào chính vụ tại các xã vùng cao, vùng biên dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh như: Thanh Thủy, Cao Bồ, Lao Chải (Tuyên Quang).

Những năm gần đây, cây chè không chỉ mang lại nguồn thu ổn định mà còn trở thành hướng phát triển kinh tế chủ lực, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững, từng bước nâng cao đời sống cho người dân địa phương.

Nguồn sinh kế từ "vàng xanh"

Những ngày cuối tháng Tư, trên vùng chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi, những người đàn ông, phụ nữ các dân tộc như: Dao, Tày… cần mẫn hái từng búp chè Shan tuyết non xanh. Giữa không gian núi rừng, tiếng cười nói rộn ràng, tạo nên bức tranh lao động đầy sức sống nơi vùng cao dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh.

Vụ chè xuân Shan tuyết thường bắt đầu từ khoảng tháng Ba và kéo dài đến hết tháng Năm. Đây là thời điểm cây chè sinh trưởng mạnh, cho búp non chất lượng cao, hương vị đậm đà đặc trưng. Vì vậy, vụ xuân được xem là vụ chè quan trọng nhất trong năm, vừa cho sản lượng tốt, vừa mang lại giá trị kinh tế cao.

Cao Bồ là một trong những xã có diện tích chè Shan tuyết lớn, với hơn 820ha; trong đó trên 757ha đang cho thu hoạch. Nhiều cây chè hàng trăm năm tuổi đã được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, tạo nên thương hiệu riêng cho vùng chè. Từ chỗ khai thác tự nhiên, người dân đã chuyển sang chăm sóc, thu hái theo tiêu chuẩn, nâng cao chất lượng sản phẩm, coi cây chè là nguồn sinh kế chính.

Ông Nguyễn Văn Dương, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Cao Bồ, cho biết những năm gần đây, cây chè Shan tuyết đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét, giúp nhiều hộ dân thoát nghèo, đời sống từng bước ổn định. Địa phương tiếp tục định hướng phát triển chè theo hướng hàng hóa, gắn với xây dựng thương hiệu để nâng cao giá trị.

Không chỉ ở Cao Bồ, tại các xã biên giới như: Thanh Thủy, Lao Chải..., cây chè Shan tuyết cũng đang trở thành "cây xóa nghèo." Toàn xã Thanh Thủy hiện có 362,5ha chè, năng suất bình quân đạt khoảng 95 tạ/ha. Những đồi chè trải dài nơi biên cương không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn góp phần giữ đất, giữ rừng, ổn định dân cư.

Chị Bàn Thị Hom, xã Thanh Thủy chia sẻ: "Gia đình tôi gắn bó với cây chè nhiều năm nay. Trước đây thu nhập bấp bênh, nhưng vài năm gần đây, nhờ chè Shan tuyết được giá, lại có hợp tác xã thu mua ổn định nên cuộc sống đỡ vất vả hơn. Mỗi vụ chè xuân cũng mang lại nguồn thu khá, giúp gia đình trang trải sinh hoạt và từng bước ổn định cuộc sống."

Ông Lê Mạnh Dũng, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Thanh Thủy, nhấn mạnh: "Chè Shan tuyết là cây trồng chủ lực, đóng vai trò quan trọng trong xóa đói giảm nghèo bền vững. Nhờ phát triển cây chè, đời sống người dân vùng biên ngày càng được cải thiện, kinh tế dần ổn định hơn. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục gắn phát triển vùng chè với du lịch trải nghiệm, từng bước khai thác giá trị cảnh quan, văn hóa để nâng cao thu nhập cho người dân."

Liên kết sản xuất, nâng cao giá trị chè Shan tuyết

Từ sản xuất nhỏ lẻ, những năm gần đây, các xã dưới chân Tây Côn Lĩnh đã đẩy mạnh liên kết trong trồng, chăm sóc và chế biến chè Shan tuyết. Người dân tham gia vào các tổ hợp tác, hợp tác xã được hỗ trợ kỹ thuật, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm.

Ông Nông Khánh Toàn, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Lao Chải, cho hay trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phát huy thế mạnh cây chè Shan tuyết, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân mở rộng diện tích gắn với nâng cao chất lượng. Đồng thời, tăng cường liên kết sản xuất, thu hút các hợp tác xã, doanh nghiệp tham gia chế biến, tiêu thụ sản phẩm, từng bước xây dựng thương hiệu chè đặc trưng, góp phần nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế bền vững cho người dân vùng biên.

Các hợp tác xã và cơ sở chế biến chè trên địa bàn đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm. Nhiều sản phẩm chè Shan tuyết được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh, với sản lượng từ vài trăm kg đến hàng tấn chè khô/năm, từng bước mở rộng thị trường và khẳng định thương hiệu.

Ông Đặng Văn Háu, đại diện Hợp tác xã Trà Pèng, xã Thanh Thủy chia sẻ: "Khi tham gia hợp tác xã, người dân được hỗ trợ kỹ thuật, sản phẩm làm ra đồng đều, chất lượng cao hơn nên bán được giá tốt. Nhờ đó, thu nhập ổn định, nhiều hộ đã thoát nghèo và có tích lũy."

Mô hình liên kết giữa người dân-hợp tác xã-doanh nghiệp đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Người dân được hướng dẫn quy trình thu hái, chế biến, sản phẩm được bao tiêu với giá ổn định. Giá chè vì thế ngày càng được nâng cao, phổ biến từ 300.000-700.000 đồng/kg; nhiều dòng chè đặc sản có giá trên 1 triệu đồng/kg.

Nghệ nhân Tráng Văn Nhụi, thôn Tham Vè, xã Cao Bồ cho biết chè Shan tuyết ở đây có hương vị rất riêng. Trước kia chủ yếu bán tươi nên giá trị thấp, nay chú trọng chế biến nên giá trị tăng lên nhiều, người dân yên tâm gắn bó lâu dài.

Từ hiệu quả thực tế, cây chè Shan tuyết đã và đang trở thành sinh kế bền vững cho người dân vùng cao, vùng biên dưới chân Tây Côn Lĩnh. Nhiều hộ có thu nhập hàng chục đến hàng trăm triệu đồng/năm; một số cơ sở đạt doanh thu trên 1 tỷ đồng. Không chỉ giúp xóa đói giảm nghèo, cây chè còn góp phần giữ chân người dân bám bản, bám đất, bảo vệ vững chắc vùng biên cương.

Vụ chè xuân vì thế không chỉ là mùa thu hoạch mà còn là mùa của niềm tin và sự đổi thay. Từ những búp chè non, "vàng xanh" đang mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững, giúp các xã dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh ngày càng khởi sắc./.