Hiện nay, hành lang pháp lý, hạ tầng kỹ thuật, nguồn hàng hóa giao dịch, cơ chế thanh toán đã hoàn thiện, bảo đảm sẵn sàng cho việc vận hành thị trường carbon theo đúng lộ trình đã được phê duyệt.

Sau nhiều tháng hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, quy chế nghiệp vụ, hàng hóa giao dịch đến hạ tầng công nghệ thông tin và cơ chế thanh toán, Việt Nam đã sẵn sàng đưa Sàn giao dịch carbon trong nước vào vận hành chính thức.

Lễ khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước diễn ra trong ngày hôm nay (29/6/2026) theo lộ trình Chính phủ phê duyệt, không chỉ đánh dấu sự ra đời của một loại thị trường hoàn toàn mới, mà còn mở ra công cụ kinh tế quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero, phát triển xanh bền vững.

Hoàn tất các điều kiện cần thiết

Phó Cục trưởng Cục Biến đổi Khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Tuấn Quang cho hay để đạt được cam kết phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, phát triển thị trường carbon là một giải pháp rất quan trọng (công cụ nhằm huy động nguồn lực xã hội cho giảm phát thải).

Thực tế trên thế giới cho thấy thị trường này không chỉ tạo động lực thu hút đầu tư vào công nghệ xanh mà còn giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược giảm phát thải, tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh khi các tiêu chuẩn môi trường trên thế giới ngày càng khắt khe.

Vì thế, để tạo nền tảng pháp lý rõ ràng cho thị trường carbon trong nước, trong thời gian qua, Chính phủ và các bộ, ngành đã liên tiếp ban hành nhiều văn bản quan trọng. Trong đó, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 về chuyển giao quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, đã giúp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho doanh nghiệp tham gia thị trường trong nước cũng như kết nối với thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026 phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025 - 2026. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thực hiện phân bổ thí điểm hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho các cơ sở.

Trong giai đoạn thí điểm từ nay đến năm 2028, "tấm vé" đầu tiên tham gia thị trường được trao cho 110 cơ sở phát thải lớn thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và ximăng theo Quyết định số 699/QĐ-BNNMT. Đây là những doanh nghiệp nòng cốt được phân bổ hạn ngạch phát thải dựa trên kết quả kiểm kê khí nhà kính, tạo tiền đề cho hoạt động giao dịch chính thức.

Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT ngày 13/2/2026 quy định quản lý, vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, tạo cơ sở cho việc quản lý và giao dịch hàng hóa trên sàn giao dịch.

Tiếp đó, ngày 12/5/2026, Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số 48/2026/TT-BTC về việc hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon trong nước và chế độ báo cáo của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về hoạt động sàn giao dịch carbon trong nước.

Một bước chuẩn bị quan trọng khác trước khi khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước, là Lễ ký kết Biên bản phối hợp tổ chức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước, diễn ra vào ngày 22/6, giữa Cục Biến đổi khí hậu với VNX, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), VSDC, cùng các đơn vị liên quan. Lễ ký kết là dấu mốc quan trọng triển khai Nghị định số 29/2026/NĐ-CP của Chính phủ về vận hành Sàn giao dịch carbon trong nước. Đây cũng là bước đi cụ thể nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý Nhà nước với các đơn vị vận hành hạ tầng thị trường, tạo nền tảng để thị trường carbon hoạt động an toàn, minh bạch và hiệu quả theo lộ trình.

Ở góc độ quản lý thị trường tài chính, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu cũng đánh giá việc ký kết thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và các đơn vị vận hành, khẳng định quyết tâm đưa sàn giao dịch carbon đi vào hoạt động an toàn, minh bạch và hiệu quả.

Theo lộ trình phát triển thị trường carbon đã được Chính phủ phê duyệt, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon sẽ được đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý, lưu ký tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSDC) và giao dịch trên hệ thống do Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) vận hành.

Mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp

Sự "ra đời" của sàn giao dịch carbon không chỉ là bước tiến về chính sách mà còn mở ra cơ hội mới cho cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang áp dụng các cơ chế định giá carbon và các hàng rào kỹ thuật liên quan đến phát thải, việc chủ động kiểm kê khí nhà kính, giảm phát thải và tham gia thị trường carbon sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong tương lai.

Theo ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường carbon (Cục Biến đổi khí hậu), hành lang pháp lý hiện đã đủ điều kiện để doanh nghiệp từng bước tham gia thị trường carbon trong nước. Điều quan trọng là doanh nghiệp cần hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ, các quy trình giao dịch nhằm tận dụng tốt các cơ hội mà thị trường carbon mang lại.

Ông Nguyễn Tuấn Quang - Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu cho rằng các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch thuộc danh mục 2.166 cơ sở bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Hiện nay, các doanh nghiệp đều đang tuân thủ đầy đủ công tác kiểm kê, báo cáo kiểm kê và có kế hoạch giảm nhẹ phát thải.

Bên cạnh các quy định bắt buộc, Chính phủ cũng ban hành nhiều chính sách để hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi (ưu đãi tài chính, áp dụng các chính sách về thuế, phí như ưu đãi lệ phí trước bạ cho xe điện hoặc ưu đãi thuế nhập khẩu đối với các công nghệ cao). Trong đó, quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tài chính xanh, hỗ trợ giảm phát thải.

Theo Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường, dư địa giảm phát thải của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, nông nghiệp và sử dụng tài nguyên. Tuy nhiên, mức độ chuyển đổi giữa các nhóm doanh nghiệp vẫn còn chênh lệch lớn, nhất là giữa doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Từ thực tế trên, ông Thọ cho rằng cơ chế phát triển thị trường carbon và tín chỉ carbon sẽ mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp trong thời gian tới. Đây không chỉ là công cụ tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh, mà còn tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng phát thải thấp.

Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng với các cơ chế hợp tác mới sẽ mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính và công nghệ phục vụ chuyển đổi xanh, đúng như tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Một trong những mắt xích quan trọng của thị trường là hệ thống thanh toán. Theo quyết định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) là ngân hàng duy nhất thực hiện cung cấp dịch vụ thanh toán tiền cho giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon tại Việt Nam. Sau khi được chọn, BIDV đã phối hợp với các cơ quan quản lý, VSDC và các sở giao dịch chứng khoán, các thành viên thị trường để gấp rút hoàn thiện kết nối hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm mọi điều kiện để thị trường vận hành thông suốt.

Như vậy, từ hành lang pháp lý, hạ tầng công nghệ, nguồn hàng hóa đến cơ chế thanh toán đều đã được chuẩn bị đồng bộ. Đặc biệt, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, cơ quan quản lý và các đơn vị vận hành đang tạo nền tảng để thị trường carbon hoạt động minh bạch, hiệu quả và tiệm cận thông lệ quốc tế. Việc khai trương sàn giao dịch carbon không chỉ là sự kiện đánh dấu một cột mốc mới trong tiến trình phát triển kinh tế xanh mà còn khẳng định quyết tâm chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững.

Theo giới chuyên gia môi trường, khi phát thải được coi là một loại “tài sản” có thể định giá và giao dịch, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Đây cũng là bước đi quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa các cam kết khí hậu, xây dựng nền kinh tế carbon thấp và tạo dựng vị thế vững chắc trong xu thế phát triển xanh của thế giới./.