Nhận định tuyển sinh đại học hiện đang "trăm hoa đua nở" về phương thức, các chuyên gia cho rằng việc chủ trương "siết" phương thức xét tuyển là cần thiết để đảm bảo công bằng cho các thí sinh.

Giảm phương thức xét tuyển và bỏ điểm cộng cho các chứng chỉ ngoại ngữ, giải thưởng học sinh giỏi cấp tỉnh sẽ đảm bảo công bằng hơn trong tuyển sinh là nhận định của nhiều chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục.

Nhiều phương thức xét tuyển làm "nhiễu hệ thống"

Giáo sư Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định các phương thức tuyển sinh đại học hiện nay đang trong tình trạng “trăm hoa đua nở.”

Bộ Giáo dục và Đào tạo bắt đầu thí điểm trao quyền tự chủ tuyển sinh cho các cơ sở giáo dục đại học từ năm 2014. Năm 2015, Đại học Quốc gia Hà Nội là đơn vị tiên phong khi tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực riêng để tuyển sinh, tiếp đó là Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2017.

Từ năm 2018, các phương thức tuyển sinh bắt đầu “nở rộ.” Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hơn 20 phương thức xét tuyển đại học khác nhau được các trường áp dụng, trong đó có nhiều phương thức có rất ít thí sinh trúng tuyển. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhiều lần nhận định tình trạng này "gây nhiễu trong hệ thống." Chỉ tính các kỳ thi riêng, hiện có khoảng 10 kỳ thi được các cơ sở giáo dục đại học tổ chức để phục vụ xét tuyển đại học.

Theo Giáo sư Nguyễn Đình Đức, việc có quá nhiều phương thức tuyển sinh dẫn đến thiếu tin cậy khi điểm số “trên mây” và thiếu công bằng. Một minh chứng điển hình là điểm học bạ của học sinh được “làm đẹp” ngay sau khi phương thức xét tuyển theo học bạ được áp dụng. Năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phải “đặt rào chắn,” yêu cầu tất cả các thí sinh xét tuyển đại học phải có tổng điểm ba môn trong Kỳ thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông từ 15 điểm trở lên.

Giáo sư Nguyễn Đình Đức cũng nhận định khi có quá nhiều phương thức, việc quy đổi về cùng một thang điểm để xét tuyển tiềm ẩn nguy cơ gây bất bình đẳng giữa các thí sinh sử dụng các phương thức xét tuyển khác nhau, đặc biệt là khi mức độ tin cậy giữa điểm số của các phương thức đó là khác nhau.

Việc này cũng khiến thí sinh phải mệt mỏi chạy theo các phương thức, các kỳ thi với các tiêu chí, cách thức ra đề khác nhau gây lãng phí thời gian của người học và có thể làm sai lệch mục tiêu giáo dục. Bên cạnh đó là sự tốn kém nguồn lực kinh tế xã hội khi lệ phí nhiều kỳ thi ở mức khá cao.

“Phải giảm phương thức tuyển sinh là yêu cầu tất yếu. Cùng với đó, phải nâng cao chất lượng Kỳ thi Tốt nghiệp trung học phổ thông, đảm bảo tính nghiêm túc, công bằng, khách quan, độ phân hóa tốt để làm cơ sở xét tuyển tin cậy cho các trường đại học,” Giáo sư Nguyễn Đình Đức nói.

Giáo sư Nguyễn Đình Đức cũng cho rằng việc bỏ quy định cộng điểm cho các chứng chỉ quốc tế, giải học sinh giỏi cấp tỉnh là chủ trương đúng để đảm bảo công bằng cho các thí sinh.

Cùng quan điểm này, Phó giáo sư, tiến sỹ Nguyễn Thanh Chương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải nhận định việc bỏ quy định cộng điểm của các trường, giảm phương thức xét tuyển là phù hợp thực tiễn.

Thẳng thắn nhìn nhận các trường đại học hiện nay vẫn đang chạy theo quy mô, ông Chương cho rằng việc “siết” về phương thức tuyển sinh sẽ là cơ sở tiền đề để các trường nâng cao chất lượng đầu vào đồng thời đảm bảo công bằng cho các thí sinh cạnh tranh bằng năng lực thực sự.

Bên cạnh đó, ông Chương cũng cho rằng cần có quy định về phương thức xét tuyển cho các ngành đào tạo để tránh tình trạng tổ hợp xét tuyển không liên quan đến ngành học đồng thời có thể dễ dàng đối sánh chất lượng nguồn tuyển giữa các cơ sở giáo dục, từ đó tạo động lực cho nâng cao chất lượng thay.

Học sinh sẽ tập trung vào năng lực cốt lõi

Theo Tiến sỹ Hoàng Phương, Trường Đại học Anh quốc Việt Nam, đề xuất sửa đổi quy định tuyển sinh đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo là một bước điều chỉnh mang tính hệ thống nhằm góp phần khắc phục tình trạng "loạn" phương thức xét tuyển, giảm lạm phát điểm số và trả quá trình tuyển sinh về đúng bản chất đánh giá năng lực.

Việc rút gọn buộc hệ thống phải minh bạch hơn, giúp thí sinh dễ dàng theo dõi và lập chiến lược học tập trọng tâm. Khi mỗi ngành/chương trình đào tạo chỉ sử dụng một phương thức từ năm 2028, các cơ sở giáo dục đại học sẽ chịu áp lực phải tìm ra hoặc thiết kế một công cụ đánh giá có đủ độ tin cậy, độ phân hóa và tính bao quát cao để chọn đúng sinh viên phù hợp với chuyên môn. Để cạnh tranh thu hút thí sinh, các trường buộc phải chuyển dịch từ việc sáng tạo phương thức xét tuyển sang việc nâng cấp chất lượng đào tạo thực chất.

Tiến sỹ Hoàng Phương cho rằng việc các trường quy định cơ chế cộng điểm “ngoài khung” cho các chứng chỉ quốc tế như IELTS, SAT… tạo ra sự bất bình đẳng lớn, đặc biệt gây bất lợi cho thí sinh ở các khu vực thiếu điều kiện tiếp cận các trung tâm luyện thi đắt đỏ đồng thời đẩy điểm chuẩn lên cao.

“Sự thay đổi của quy định tuyển sinh buộc chiến lược của học sinh và phụ huynh phải chuyển dịch từ việc tích lũy điểm cộng sang định hướng sớm và tập trung thực chất,” Tiến sỹ Hoàng Phương chia sẻ.

Phân tích cụ thể hơn, Tiến sỹ Phương cho hay với quy định mới, học sinh sẽ chỉ tập trung học theo phương án tuyển sinh của ngành học, trường mong muốn dự tuyển. Khi không còn bị phân tán cho quá nhiều phương thức, thí sinh sẽ có thời gian và tâm sức để học sâu hơn và có chiến lược học tập phù hợp hơn./.