Một lời kể của đồng đội, một sơ đồ cũ, một dấu tích hầm hào hay thậm chí một mảnh giấy nhỏ còn sót lại đều có thể trở thành chìa khóa cho một cuộc trở về.

Trong 8 hài cốt liệt sỹ vừa được tìm thấy tại Bình độ 300 (thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang) có 3 trường hợp còn lưu giữ được những thông tin cá nhân sau hơn 40 năm nằm lại nơi chiến trường xưa.

Những dấu tích ấy đang mở thêm hy vọng xác định danh tính liệt sỹ sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Tìm lại một tên từ một dòng chữ

Bình độ 300 nằm trong khu vực từng diễn ra những trận chiến ác liệt của Mặt trận Vị Xuyên. Hơn bốn thập kỷ qua, mưa lũ, sạt lở cùng sự biến đổi của địa hình đã phủ lên chiến trường cũ nhiều lớp đất đá và cây rừng.

Bởi vậy, mỗi thông tin về vị trí chôn cất liệt sỹ, dù rất nhỏ, đều được lực lượng tìm kiếm kiểm chứng thận trọng trước khi mở rộng đào tìm.

Trong đợt tìm kiếm mới đây, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang) đã phát hiện 8 hài cốt tại khu vực này. Đáng chú ý, 3 trường hợp còn giấy tờ giúp cho việc xác định danh tính.

Thiếu tá Lù Văn Cương, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ cho biết, việc xác định vị trí ban đầu dựa nhiều vào kinh nghiệm thực địa. Những dấu hiệu bất thường trong kết cấu đất đá khiến tổ công tác nhận định đây có thể là một vị trí trú ẩn trong chiến tranh. Từ điểm nghi vấn ban đầu, phạm vi được mở rộng và các hài cốt lần lượt được phát hiện.

Điều khiến những người làm nhiệm vụ đặc biệt xúc động là một số giấy tờ cá nhân vẫn còn đủ thông tin để phục vụ xác minh. Có trường hợp giấy chứng minh nhân dân được tìm thấy cùng di vật.

Trường hợp khác chỉ còn thông tin ngày, tháng, năm sinh được bảo quản trong lớp nylon. Từ những dữ kiện ít ỏi ấy, cán bộ của đội đối chiếu danh sách liệt sỹ, đơn vị từng chiến đấu tại khu vực và các nguồn hồ sơ liên quan để lần tìm thân nhân.

Một trong những trường hợp đã được xác định là liệt sỹ Nguyễn Thanh Lâm, quê Nghệ An; nhập ngũ tháng 4/1974 và hy sinh ngày 15/1/1985 tại Mặt trận Vị Xuyên.

Với gia đình liệt sỹ Nguyễn Thanh Lâm, thông tin ấy khép lại một cuộc kiếm tìm kéo dài qua nhiều năm. Người con trai duy nhất của ông, anh Nguyễn Anh Tú, đã nhiều lần tìm hiểu thông tin qua các cựu chiến binh, đồng đội cũ và lực lượng quy tập nhưng chưa có kết quả.

Khi được báo tin về cha, anh từ Nghệ An ra Tuyên Quang với mong muốn sớm đưa hài cốt cha về quê để gia đình chăm sóc, hương khói.

Nhưng câu chuyện của liệt sỹ Nguyễn Thanh Lâm không chỉ là cuộc đoàn tụ của một gia đình. Từ một mảnh giấy còn lại giữa lòng đất sau hơn 40 năm, một cái tên được xác định, một quê hương được nối lại và một cuộc chờ đợi dài có thể đi đến hồi kết.

Đó cũng là ý nghĩa lớn nhất trong công việc mà những người lính của Đội tìm kiếm, quy tập đang thực hiện từng ngày.

Tiếp tục tìm kiếm

Bình độ 300 là một trong nhiều vị trí đang được rà soát trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.

Phạm vi tìm kiếm theo kế hoạch lên tới 6.745 ha, tập trung tại nhiều khu vực chiến đấu cũ; trong đó có những điểm cao thuộc Thanh Thủy, Minh Tân và một số địa bàn khác.

Đến hết tháng 9/2026, lực lượng chức năng đã triển khai tìm kiếm trên 2.756,5 ha, đào bới hơn 27.000 m3 đất đá. Công tác rà phá bom mìn, vật nổ đạt trên 94% diện tích theo kế hoạch. Riêng trong quá trình thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, hàng chục hài cốt liệt sỹ cùng nhiều vị trí mộ tập thể đã được phát hiện.

Những cuộc tìm kiếm ấy đã đưa thêm nhiều liệt sỹ trở về quê hương. Ngày 8/10, tại Nghĩa trang liệt sỹ xã Chiêm Hóa, hài cốt liệt sỹ Ma Đình Thắng, hy sinh năm 1984 tại điểm cao 1030 thuộc xã Minh Tân, được tổ chức truy điệu và an táng sau hơn 42 năm nằm lại chiến trường.

Hài cốt của liệt sỹ được Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh) tìm thấy tại khu vực điểm cao 1030, thôn Hoàng Lỳ Pả, xã Minh Tân.

Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ cho biết, sau hơn 40 năm, địa hình chiến trường cũ đã thay đổi rất nhiều, nhiều dấu tích hầm hào không còn rõ, trong khi thông tin về vị trí chôn cất còn thiếu và phân tán.

Vì vậy, lực lượng tìm kiếm phải đối chiếu hồ sơ, sơ đồ chiến đấu, lời kể của cựu chiến binh và dấu vết thực địa trước khi khoanh vùng. “Còn thông tin, còn dấu vết thì anh em còn tiếp tục tìm, bởi mỗi hài cốt được tìm thấy là thêm một hy vọng cho gia đình liệt sỹ.”

Tại xã Thanh Thủy, lực lượng tìm kiếm tiếp tục rà soát nhiều khu vực từng là điểm nóng của Mặt trận Vị Xuyên như các điểm cao 211, 685, A5, 233, 400, 772. Ở xã Minh Tân và một số địa bàn khác, việc tìm kiếm cũng được thực hiện tại những vị trí từng có đơn vị bộ đội chiến đấu và hy sinh.

Cùng với tìm kiếm, quy tập, công việc xác định danh tính được đặc biệt chú trọng. Đến nay, 84 mẫu hài cốt liệt sỹ đã được lấy phục vụ giám định; 3.762 mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sỹ cũng được thu thập để tạo thêm cơ sở đối chiếu ADN.

Đây là một trong những hướng quan trọng để những hài cốt chưa có thông tin có cơ hội được trả lại tên, quê quán và gia đình.

Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho rằng, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt, đòi hỏi sự kiên trì và trách nhiệm cao.

Trong điều kiện địa hình phức tạp, dấu tích chiến tranh ngày càng mờ nhạt, lực lượng làm nhiệm vụ phải kết hợp nhiều nguồn thông tin, tổ chức xác minh chặt chẽ và mở rộng tìm kiếm khi có cơ sở.

Mỗi trường hợp được xác định danh tính không chỉ giúp một liệt sỹ trở về với quê hương mà còn đáp lại sự mong đợi kéo dài nhiều năm của thân nhân. Với những cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ, công việc ấy còn chứa đựng một tình cảm rất riêng. Sau khi hài cốt liệt sỹ được đưa về nhà quàn, cán bộ, chiến sỹ trong đơn vị thay nhau chăm lo hương khói.

Chiến tranh đã lùi xa hơn bốn thập kỷ. Nhiều người thân của các liệt sỹ tuổi đã cao, nhiều nhân chứng chiến trường cũng không còn. Bởi vậy, thời gian đối với công tác tìm kiếm ngày càng trở nên quý giá.

Một lời kể của đồng đội, một sơ đồ cũ, một dấu tích hầm hào hay thậm chí một mảnh giấy nhỏ còn sót lại đều có thể trở thành chìa khóa cho một cuộc trở về.

Tại Bình độ 300, 3 phần hài cốt còn lưu giữ được thông tin cá nhân mang đến thêm hy vọng. Tuy nhiên ở nhiều điểm cao của chiến trường Vị Xuyên năm xưa vẫn còn những trường hợp chưa được tìm thấy hoặc chưa xác định được danh tính. Những cuộc tìm kiếm vì thế vẫn tiếp tục.../.