Phó chủ tịch hội đồng thẩm định phim, Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội, cho rằng tính kém đa dạng và kém trực diện là nguyên nhân khiến điện ảnh Việt khó vươn tầm thế giới.

Liên hoan Phim Quốc tế Hà Nội (HANIFF) lần thứ VIII dự kiến trở lại trong tháng 11 năm nay, chu kỳ hai năm một lần. Theo thông tin từ Hội đồng sơ tuyển phim, chương trình hiện đã tiếp nhận khoảng 300 tác phẩm được gửi đến từ châu Á, châu Âu, châu Mỹ, châu Úc và châu Phi.

Báo Điện tử VietnamPlus có cuộc trò chuyện với đạo diễn, Nghệ sỹ Ưu tú Bùi Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội đồng sơ tuyển phim cho HANIFF năm nay về cơ hội tiếp cận, đổi mới cho không chỉ khán giả mà còn cả người làm phim tại Việt Nam.

Trào lưu thế giới trong một liên hoan phim

- Là thành viên Hội đồng sơ tuyển phim, ông có đánh giá ban đầu như thế nào về những tác phẩm được gửi tính đến thời điểm hiện nay?

NSƯT Bùi Trung Hải: HANIFF là liên hoan phim quốc tế được tổ chức sớm nhất tại Việt Nam, có được sự quan tâm của nhiều nền điện ảnh trên thế giới. Năm nay, thời gian nhận phim là từ tháng Tư đến giữa tháng Tám, hiện đã được nửa chặng đường.

Tính đến hiện tại, HANIFF đã nhận được hơn 300 bộ phim, dự kiến có thể lên tới khoảng 500 phim được gửi đến.

Với sự đa dạng và rộng khắp, tôi tin HANIFF là cơ hội để khán giả Việt Nam tiếp cận những xu hướng điện ảnh nổi bật nhất trong hai năm trở lại đây, khám phá các phong cách đã được ghi nhận tại các liên hoan phim hàng đầu thế giới như Cannes, Berlin, Venice, Karlovy Vary hay San Sebastian… Từ đó trở thành cú hích, tạo động lực sáng tạo cho những nhà làm phim Việt.

Do chưa có danh sách chính thức nên không thể khẳng định cụ thể phim nào sẽ xuất hiện tại HANIFF năm nay. Tuy nhiên, có thể nhận thấy các tác phẩm gửi về rất đa dạng về nội dung, cấu trúc và phong cách thể hiện.

- Xin ông chia sẻ cụ thể hơn về sự đa dạng và chất lượng của các tác phẩm phim.

NSƯT Bùi Trung Hải: Đến nay, phần lớn phim mang chất lượng cao được gửi tới đến từ châu Âu và châu Mỹ, đặc biệt là khu vực Mỹ Latinh. Ngôn ngữ điện ảnh được khai thác theo nhiều hướng khác nhau.

Nhiều bộ phim lựa chọn cách kể chuyện tương đối truyền thống nhưng có tìm tòi về phong cách và thủ pháp thể hiện, mang màu sắc hiện đại và khác biệt. Ngoài ra còn có những tác phẩm sử dụng phương thức kể chuyện hoàn toàn khác so với tiếp nhận của phần đông khán giả Việt Nam.

Có những tác phẩm mang cảm giác như một bài thơ hiện đại, từ bỏ hoàn toàn lối kể chuyện truyền thống (loại bỏ cốt truyện và những cao trào kịch tính thông thường) nhưng vẫn tạo ra sức mạnh cảm xúc rất lớn đối với người xem. Nếu ví von, phong cách đó gợi nhớ đến ngôn ngữ điện ảnh của đạo diễn bậc thầy Michelangelo Antonioni, nhưng được đặt trong bối cảnh và tinh thần của năm 2026.

Ngoài ra, cũng có những bộ phim sở hữu cấu trúc tự sự rất phức tạp. Chẳng hạn, một tác phẩm kể ba câu chuyện khác nhau diễn ra trong cùng một không gian nhưng thuộc các thời kỳ khác nhau. Đây là kiểu cấu trúc tương đối kén khán giả, đòi hỏi người xem phải tập trung cao độ để theo dõi và kết nối các lớp thời gian của câu chuyện.

Từ quốc tế nhìn về Việt Nam

- Khi xem hàng trăm tác phẩm quốc tế gửi tới HANIFF, ông nhận thấy khoảng cách lớn nhất giữa điện ảnh Việt Nam và thế giới hiện nay là gì??

NSƯT Bùi Trung Hải: Đây là sân chơi quy tụ những tác phẩm được tuyển chọn từ nhiều quốc gia và châu lục, chất lượng nghệ thuật và sự đa dạng, thành công về phong cách, cấu trúc đã được thẩm định kỹ lưỡng.

Trong bối cảnh đó, sẽ rất khó để đặt phần lớn phim Việt Nam hiện nay, vốn chủ yếu là phim có xu hướng thương mại, lên bàn cân với những tác phẩm được chọn lọc hoặc bảo chứng. Đây không đơn thuần là câu chuyện hơn kém, mà còn là sự khác biệt về mục tiêu sáng tạo, định hướng nghệ thuật và môi trường phát triển điện ảnh.

- Là người theo dõi điện ảnh trong và ngoài nước nhiều năm, theo ông, đâu là nguyên nhân lớn nhất khiến điện ảnh Việt Nam vẫn chưa tạo dựng được một bản sắc rõ nét trên trường quốc tế?

NSƯT Bùi Trung Hải: Theo tôi, điều điện ảnh Việt Nam đang thiếu chính là sự đa dạng.

Trong nhiều năm qua, điện ảnh Việt chủ yếu xoay quanh bài toán doanh thu phòng vé. Điều đó vô hình trung tạo ra một mặt bằng phim khá đồng dạng, có công thức kể chuyện và cách tiếp cận tương đối giống nhau. Có thể đặt câu hỏi liệu người làm phim, cũng như những nhà sản xuất có đang quá thận trọng với những thử nghiệm sáng tạo vì lo ngại ảnh hưởng đến doanh thu hay không.

Ở mảng phim thiên về tìm tòi nghệ thuật, chúng ta cũng chưa thực sự có nhiều tác phẩm nổi bật hoặc hình thành một tiếng nói riêng đủ mạnh để khán giả quốc tế có thể nhận diện.

Muốn thay đổi điều đó, trước hết người làm phim phải không ngừng học hỏi và vượt lên chính mình. Một điều đặc biệt quan trọng khác là khán giả cũng cần mở rộng tư duy thưởng thức điện ảnh, sẵn sàng đón nhận những cách kể chuyện và những giá trị thẩm mỹ mới.

- Về mặt câu chuyện và nội dung, theo ông, người làm phim nên thay đổi hướng tiếp cận như thế nào để thoát ra khỏi vòng lặp hiện tại và thực sự đột phá?

NSƯT Bùi Trung Hải: Ngoài sự đa dạng về phong cách, cấu trúc hiện đại, có thể thấy hiện nay nhiều tác phẩm quốc tế gây tiếng vang nhờ cách tiếp cận trực diện những vấn đề nóng bỏng của xã hội đương đại.

Đó có thể là câu chuyện về người nhập cư, việc sử dụng bạo lực và trách nhiệm của các cơ quan thực thi pháp luật, nạn tham nhũng, trẻ em bị lôi kéo tham gia xung đột vũ trang hay những tranh luận liên quan đến giới tính, tôn giáo…

Điều đáng chú ý là các nhà làm phim không chỉ phản ánh vấn đề một cách trực tiếp mà còn phân tích chúng sâu sắc, đa chiều và giàu tính phản biện.

Tôi cho rằng điện ảnh Việt Nam cũng cần có thêm những tác phẩm dám nhìn thẳng vào các vấn đề cấp thiết của đời sống xã hội bằng một thái độ rõ ràng, mạnh mẽ và trung thực. Khi chạm tới những vấn đề thực sự của con người và thời đại, bộ phim sẽ tự nhiên có sức hấp dẫn và sức lan tỏa lớn. Trên thực tế hiện nay, những đề tài như vậy còn ít phổ biến trong điện ảnh Việt.

Bên cạnh đó, công tác thẩm định, phân loại và kiểm duyệt phim cũng cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng cởi mở hơn, tạo điều kiện để tinh thần phản biện và phê phán xã hội được thể hiện một cách đầy đủ thông qua nghệ thuật điện ảnh với mục đích để xã hội phát triển mạnh mẽ, toàn diện hơn theo hướng tích cực.

- Xin cảm ơn ông về những chia sẻ này./.