Việc liên tiếp các vụ gian lận thi cử bị phanh phui ở nhiều địa phương với các mức độ khác nhau đã đặt ra yêu cầu về tìm giải pháp để tăng cường đảm bảo an ninh trường thi.

Việc liên tiếp các vụ việc gian lận trong kỳ thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 bị phanh phui tại các địa phương khác nhau đã đặt ra câu hỏi liệu có hay không những kẽ hở, những khoảng trống trong công tác tổ chức kỳ thi?

Sai phạm diễn ra ở nhiều địa phương

Ngay sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố điểm Kỳ thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông, nhiều sai phạm ở các địa phương đã bị phát hiện.

Tại điểm thi Trường Trung học phổ thông chuyên Tuyên Quang, trong tổng số 328 học sinh của trường dự thi, có 299 em đạt từ 9 điểm trở lên ở môn Toán, trong đó 147 em đạt điểm 10. Điểm trung bình môn Toán của toàn trường đạt 9,58.

Từ kết quả thi bất thường, Cơ quan điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã điều tra vụ án “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, khởi tố 27 bị can.

Kết quả điều tra ban đầu cho thấy thư ký điểm thi là giáo viên của Trường Trung học phổ thông chuyên Tuyên Quang đã vào tận phòng thi để trực tiếp hướng dẫn một số thí sinh làm bài môn Toán. Hiện vụ án đã được rút về Bộ Công an để tiếp tục điều tra.

Tuyên Quang là địa phương đầu tiên bị phanh phui gian lận và cũng là địa phương có quy mô gian lận lớn nhất trong số các địa phương bị phát hiện có gian lận trong kỳ thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026, tính đến thời điểm hiện nay.

Ngay sau vụ việc tại Tuyên Quang, một số thí sinh đã lên tiếng tố cáo gian lận diễn ra trong các phòng thi.

Tại Quảng Trị, từ tố cáo của thí sinh, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Trị đã khởi tố vụ án và khởi tố hai giáo viên Trường Trung học phổ thông Lê Trực để điều tra hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn liên quan Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026.

Theo cơ quan điều tra, bước đầu xác định cán bộ coi thi đã hướng dẫn, chỉ bài cho một số thí sinh trong quá trình làm bài và có 9 thí sinh liên quan trực tiếp đến hành vi gian lận, tiêu cực.

Tỉnh Quảng Trị đang tiến hành mở rộng vụ án đồng thời tổng rà soát kết quả Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 trên phạm vi toàn tỉnh nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường để kịp thời xử lý.

Tại Khánh Hòa, thí sinh tố cáo tại điểm thi Trường Trung học phổ thông Ngô Gia Tự (phường Bắc Cam Ranh), giám thị phát hiện một thí sinh mang điện thoại vào phòng thi nhưng không lập biên bản và đình chỉ thi đối với thí sinh vi phạm. Sau khi điều tra, tỉnh Khánh Hòa đã huỷ kết quả toàn bộ bài thi/môn thi của thí sinh vi phạm quy chế đồng thời xem xét trách nhiệm của các cán bộ, giáo viên có liên quan đến nhiệm vụ coi thi.

Tại Cà Mau, một thí sinh bị tố sử dụng điện thoại trong quá trình làm bài thi và đạt kết quả thi rất cao mà không bị giám thị phát hiện. Sau khi xác minh, Cà Mau đã huỷ kết quả của thí sinh này.

Vụ việc nghi vấn mới nhất tại tỉnh Bắc Ninh khi ngày 20/7, trên mạng xã hội xuất hiện thông tin cho rằng một thí sinh tại điểm thi Trường Trung học phổ thông Lương Tài đã được giám thị trực tiếp hỗ trợ giải đề thi môn Toán và Tiếng Anh. Hiện vụ việc đang được điều tra làm rõ.

Có hay không các kẽ hở?

Các vụ việc xảy ra ở các địa phương là các trường hợp cá biệt so với quy mô tổ chức toàn quốc của kỳ thi với sự tham gia của trên 1,2 triệu thí sinh. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra câu hỏi có hay không các kẽ hở trong công tác tổ chức thi và làm sao để ngăn chặn các trường hợp tương tự.

Trong các vụ gian lận tại điểm thi Trường Trung học phổ thông chuyên Tuyên Quang (tỉnh Tuyên Quang) và điểm thi Trường Trung học phổ thông Lê Trực (tỉnh Quảng Trị) đều có sự tham gia của các giáo viên trường tổ chức điểm thi với vai trò thư ký điểm thi.

Theo quy chế thi, mỗi điểm thi có một phó trưởng điểm thi phụ trách cơ sở vật chất là người của cơ sở giáo dục nơi đặt điểm thi. Trưởng điểm thi, các phó trưởng điểm thi khác và các giám thị không được làm nhiệm vụ tại điểm thi có học sinh lớp 12 của trường mình dự thi.

Tuy nhiên, thư ký điểm thi chỉ cần đáp ứng yêu cầu là “giáo viên trường phổ thông và/hoặc giáo viên trường trung học cơ sở”. Vì vậy, giáo viên của cơ sở giáo dục nơi đặt điểm thi hoàn toàn đủ điều kiện làm thư ký tại điểm thi nơi học sinh mình dự thi.

Cũng theo quy chế, thư ký điểm thi đảm nhiệm nhiều khâu quan trọng như đánh số báo danh, xếp phòng thi; tiếp nhận và bảo quản bài thi; tiếp nhận bài thi từ ban chấm thi, tổng hợp kết quả chấm thi… Đặc biệt, thư ký điểm thi có nhiệm vụ và quyền hạn “thực hiện các nhiệm vụ khác theo phân công của chủ tịch hội đồng thi.”

Theo hiệu trưởng một trường trung học phổ thông, đây là điều khoản rất mở.

Tại điểm thi Trường Trung học phổ thông chuyên Tuyên Quang, theo kết quả điều tra, việc thư ký điểm thi vào tận phòng thi chỉ bài cho thí sinh là “thực hiện theo chỉ đạo của trưởng điểm thi.” Hai thư ký điểm thi Trường Trung học phổ thông Lê Trực bị khởi tố cũng là giáo viên của trường này.

Quy chế thi không bắt buộc phải trộn thí sinh giữa các trường khác nhau trong một điểm thi (trừ trường hợp thí sinh tự do, thí sinh tốt nghiệp trung cấp, thí sinh giáo dục thường xuyên phải được bố trí thi chung với thí sinh là học sinh lớp 12 đang học tại các trường trung học phổ thông tại một số điểm thi do giám đốc sở giáo dục và đào tạo quy định). Vì vậy, ở nhiều địa phương, các thí sinh được bố trí thi ngay tại trường theo học. Điều này tạo thuận lợi cho thí sinh về tâm lý và đi lại nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro.

Cũng theo quy chế, danh sách thí sinh được thực hiện theo từng điểm thi theo thứ tự a, b, c… của tên tất cả các thí sinh đăng ký dự thi tại điểm thi để đánh số báo danh. Phòng thi của thí sinh được xếp theo bài thi tự chọn. Do bậc trung học phổ thông, học sinh được chọn môn học và việc phân lớp được thực hiện theo môn tự chọn nên xu hướng các thí sinh trong cùng lớp chọn môn thi giống nhau cao hơn.

“Vì vậy, trong một phòng thi không chỉ là những thí sinh cùng trường mà còn tăng khả năng là thí sinh cùng lớp, đặc biệt là với những trường mà sỹ số học sinh không quá lớn,” vị hiệu trưởng cho hay.

Cũng theo vị hiệu trưởng này, theo quy chế thi hiện nay, phòng thi không có camera giám sát cũng khiến cho việc làm của cán bộ trong phòng thi được “tự do” hơn đồng thời thiếu bằng chứng độc lập khách quan nếu việc gian lận bị tố giác sau khi kỳ thi kết thúc.

“Bên cạnh đó, việc giáo viên có thể giải xong nhiều mã đề thi trắc nghiệm trong thời gian ngắn để chỉ đáp án cho thí sinh ở nhiều phòng thi cũng đặt ra câu hỏi về đề thi như số lượng mã đề thi gốc, cách phối trộn câu hỏi thi,” vị hiệu trưởng nêu vấn đề.

Áp dụng công nghệ và tăng giám sát

Theo các chuyên gia, trong một kỳ thi mang tính cạnh tranh và áp lực, nguy cơ gian lận là hiện hữu, đặc biệt là khi con người vẫn nắm quyền quyết định ở những mắt xích quan trọng như coi thi, chấm thi… Vì vậy, cần giảm áp lực của thí sinh đồng thời ứng dụng công nghệ để tăng cường giám sát và giảm sự can thiệp của con người.

Năm 2018, cả nước rúng động khi vụ gian lận trong chấm thi tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình bị phanh phui với 222 thí sinh được nâng điểm. Năm 2019, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã bổ sung quy định lắp camera giám sát 24/24 tại khu vực bảo quản đề thi và bài thi. Tuy nhiên, đề xuất lắp camera tại các phòng thi không được Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai do lo ngại ảnh hưởng đến tâm lý làm bài của thí sinh cũng như nguy cơ lộ, lọt đề thi.

Năm nay, sau khi các vụ gian lận bị phanh phui, vấn đề lắp đặt camera tại các phòng thi lại một lần nữa được nhiều chuyên gia đề cập.

Giáo sư, Tiến sỹ Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng việc lắp đặt camera trong các phòng thi để tăng cường kiểm soát là cần thiết.

Đây cũng là đề xuất của Phó giáo sư, Tiến sỹ Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Theo ông Dũng, hướng tiếp cận căn cơ là sử dụng công nghệ hiện diện ở toàn bộ quy trình để giảm tối đa sự can thiệp của con người, nhất là ở những khâu dễ phát sinh tiêu cực

Cụ thể, ở khâu coi thi, hệ thống camera kết hợp AI theo dõi toàn bộ quá trình làm bài, tự động phát hiện các hành vi bất thường và chỉ yêu cầu cán bộ coi thi can thiệp khi xuất hiện cảnh báo. Vai trò của giám thị chuyển từ giám sát trực tiếp sang xác minh các tình huống mà hệ thống phát hiện. Ở khâu chấm điểm, hệ thống tự động xử lý bài trắc nghiệm và hỗ trợ chấm tự luận. Ở khâu quản lý dữ liệu, toàn bộ kết quả được ghi nhận tự động, lưu trữ trên hệ thống bảo mật cao.

Bên cạnh đó, Phó giáo sư, Tiến sỹ Đỗ Văn Dũng cũng đề xuất tổ chức kỳ thi chuẩn hóa trên máy tính. Ngân hàng câu hỏi được xây dựng với quy mô lớn, hệ thống tự động sinh đề và phân phối ngẫu nhiên cho từng thí sinh. Điều này giúp loại bỏ nguy cơ lộ đề và giảm hoàn toàn khâu in sao, vận chuyển đề thi.

Cùng nhận định này, Tiến sỹ Sái Công Hồng, chuyên gia về khảo thí cho rằng cần hiện đại hóa phương thức tổ chức thi thông qua việc xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, tổ chức thi trên máy tính và triển khai nhiều đợt trong năm để thí sinh có nhiều cơ hội dự thi, được sử dụng kết quả cao nhất khi xét tuyển.

“Giải pháp này không chỉ góp phần giảm áp lực từ một kỳ thi duy nhất mà còn nâng cao độ tin cậy của kết quả đánh giá, hạn chế gian lận và giúp các trường đại học tuyển chọn chính xác hơn những thí sinh có năng lực phù hợp với ngành đào tạo,” ông Sái Công Hồng nói.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, từ năm 2027, Kỳ thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông sẽ được từng bước thí điểm tổ chức thi trên máy tính. Tuy nhiên, theo ông Sái Công Hồng, để tổ chức kỳ thi trên máy tính hiệu quả, ngân hàng đề thi chuẩn hóa là yếu tố cốt lõi. Đây cũng là vấn đề đòi hỏi rất nhiều nguồn lực để triển khai, nhất là khi kỳ thi có nhiều môn thi khác nhau./.