Mỗi dòng nhật ký và từng kỷ vật không chỉ kể về cuộc đời của riêng liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo mà còn khắc họa chân thực chân dung một thế hệ thanh niên Việt Nam lấy lý tưởng phụng sự Tổ quốc làm lẽ sống.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày người lính trẻ Hoàng Hữu Thảo, Tiểu đội phó Tiểu đội 12, Tiểu đoàn 9, Đại đội 12, Trung đoàn 102, Sư đoàn 308 anh dũng ngã xuống bên bờ Nam sông Thạch Hãn, tỉnh Quảng Trị, nhưng những trang nhật ký, lá thư chưa kịp gửi, những vần thơ trong cuốn sổ tay và kỷ vật theo ông suốt những năm tháng chiến tranh vẫn được gia đình gìn giữ như những báu vật thiêng liêng.

Mỗi trang viết không chỉ lưu giữ ký ức về tuổi hai mươi đã gửi trọn cho Tổ quốc, mà còn tái hiện chân thực hình ảnh một người lính trẻ kiên cường, giàu lý tưởng, luôn đau đáu tình yêu quê hương, gia đình và khát vọng hòa bình.

Gần 54 năm sau ngày liệt sỹ hy sinh, những di vật ấy vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về một thế hệ thanh niên sẵn sàng gác lại tuổi xuân, hiến dâng cả cuộc đời cho độc lập, tự do của dân tộc.

Không chỉ là ký ức của một gia đình, đó còn là những chứng tích lịch sử quý giá, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình và sự hy sinh không gì bù đắp được của những người đã mãi mãi nằm lại vì Tổ quốc.

Những trang nhật ký vượt thời gian

Liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo sinh năm 1952, quê ở xã Quảng Minh, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Nam Gianh, tỉnh Quảng Trị).

Tháng 5/1970, khi đang là học sinh lớp 12 Trường Trung học phổ thông Lê Hồng Phong, ông đã gác lại ước mơ học tập để lên đường nhập ngũ theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc.

Lần giở từng trang nhật ký đã ngả màu, những dòng chữ nhiều chỗ nhòe mực vì thời gian nhưng vẫn vẹn nguyên hơi thở của một thời hoa lửa, ông Hoàng Minh Sơn (69 tuổi), thôn Nam Minh Lệ, xã Nam Gianh, người cháu hiện đang thờ cúng liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo, không giấu được sự xúc động.

Mỗi nét chữ, mỗi trang viết, mỗi lá thư còn dang dở như đưa người đọc trở về hơn nửa thế kỷ trước, gặp lại một chàng trai tuổi đôi mươi giàu tình yêu quê hương, yêu gia đình, giàu lý tưởng cách mạng và mang trong mình khát vọng cống hiến mãnh liệt.

Điều khiến ông Sơn đau đáu nhất không chỉ là sự hy sinh của người bác khi tuổi đời còn quá trẻ, mà còn là những ước mơ còn dang dở được gửi lại trong cuốn sổ tay nhỏ.

Ở đó là những dòng nhật ký viết về trách nhiệm của người thanh niên đối với đất nước, về nỗi nhớ gia đình, nỗi đau mất mẹ, tình yêu, hành trình rèn luyện và ý chí quyết tâm chiến đấu đến cùng vì độc lập, tự do của dân tộc.

Những trang nhật ký ấy vì thế không chỉ là di vật của một liệt sỹ, mà còn là lời tự sự chân thực của một thế hệ đã sống đẹp, sống có lý tưởng và sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc. Đó cũng là lý do gần 54 năm qua, gia đình luôn nâng niu, gìn giữ từng kỷ vật như báu vật vô giá, để câu chuyện về người lính Hoàng Hữu Thảo không chìm vào quên lãng, mà tiếp tục được kể cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Tâm sự với chúng tôi, ông Sơn chia sẻ: "Sau khi bác tôi hy sinh, vào năm 1972, đơn vị đã bàn giao cho gia đình giấy báo tử cùng ba lô và những di vật còn lại gồm: cuốn nhật ký, những lá thư chưa kịp gửi, một cuốn lịch, một bộ quần áo và một số vật dụng cá nhân..."

Suốt gần 54 năm qua, gia đình vẫn gìn giữ cẩn thận những kỷ vật ấy. Khi cẩn thận đọc lại từng trang giấy đã ngả màu thời gian, cả gia đình không khỏi xúc động. Những lá thư còn dang dở chưa kịp gửi về quê, những bài thơ do chính bác tôi sáng tác về tuổi học trò, về đồng đội và cuộc sống người lính đã tái hiện một tâm hồn giàu cảm xúc, luôn hướng về gia đình giữa những ngày chiến tranh khốc liệt và nỗi đau mất mẹ, sự căm thù sâu sắc.

Nhận thấy giá trị đặc biệt của những di vật này, gia đình đã trao đổi với Hội Cựu chiến binh địa phương để gìn giữ và lan tỏa những câu chuyện, ký ức thiêng liêng về một thế hệ đã cống hiến trọn tuổi xuân cho Tổ quốc.

Gia đình cũng mong muốn gửi những di vật này vào bảo tàng để có thể được bảo quản tốt và lưu truyền cho thế hệ mai sau.

Trong đoạn “Nhật ký không quên” được liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo viết ngày 21/9/1968 trong cuốn sổ tay nhỏ, những dòng chữ vẫn còn nguyên vẹn, chất chứa nỗi đau của một người con vừa mất mẹ bởi bom đạn chiến tranh cùng lời thề khắc cốt ghi tâm: “Trả thù cho mẹ. Giặc Mỹ đã giết Mẹ tôi bằng loại sát thương ca nông, đã làm mẹ tôi chết. Đúng 8 giờ 30 phút ngày 20 tháng 9 năm 1968 dương. Những đau xót đó ngày càng tăng và làm cho cuộc đời càng ngày càng khổ."

Chính nỗi đau mất mẹ, nỗi đau của quê hương bị chiến tranh tàn phá đã thôi thúc chàng trai trẻ khi còn chưa học xong lớp 12 tình nguyện lên đường nhập ngũ, mang theo khát vọng góp sức giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.

Cũng trong cuốn sổ tay ấy còn lưu giữ bài thơ “Lên đường” do chính liệt sỹ sáng tác ngày 26/6/1967. Những câu thơ mộc mạc nhưng đầy khí phách đã thể hiện ý chí, khát vọng cống hiến của một chàng trai tuổi 18, đồng thời phản chiếu tâm nguyện chung của biết bao thanh niên Việt Nam thời bấy giờ, sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc: “Tôi lên đường giữa mùa Thu tháng Tám/ Rời gia đình làm nghĩa vụ vinh quang/Tôi ra đi vì hai chữ Bắc Nam/Vì thống nhất giang sơn Tổ quốc/Tôi ra đi với ý chí căm thù/Phục vụ nhân dân tôi đem hết sức mình/Vì Tổ quốc tôi sẵn sàng chiến đấu/Cho đất nước quê hương yêu dấu/Ngày mai được hạnh phúc huy hoàng."

Mỗi dòng nhật ký, mỗi vần thơ và từng kỷ vật còn lại không chỉ kể về cuộc đời của riêng liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo mà còn khắc họa chân thực chân dung một thế hệ thanh niên Việt Nam lấy lý tưởng phụng sự Tổ quốc làm lẽ sống.

Họ đã viết nên tuổi trẻ của mình không bằng những ước mơ riêng, mà bằng những bước chân ra trận và sự hy sinh lặng thầm cho hòa bình của dân tộc.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Nguyễn Thanh Minh, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Nam Gianh xúc động cho hay khi nhận được thông tin gia đình liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo vẫn còn lưu giữ những di vật quý như nhật ký, thư từ và các kỷ vật thời chiến, địa phương rất vui mừng và đã chủ động liên hệ với gia đình để tìm hiểu, sưu tầm tư liệu.

Tuổi hai mươi gửi lại chiến trường

Tham gia chiến đấu tại Quảng Trị, một trong những chiến trường khốc liệt nhất lúc bấy giờ, liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo cùng đồng đội đã vượt qua muôn vàn gian khổ trên những chặng hành quân xuyên rừng, băng suối, đối mặt với mưa bom, bão đạn để giữ vững trận địa. Những trang nhật ký còn lưu lại cho thấy hình ảnh một người lính trẻ luôn kiên cường, lạc quan, sẵn sàng nhận mọi nhiệm vụ, từ vận chuyển lương thực, đạn dược đến trực tiếp chiến đấu trong các đợt phản kích quyết liệt.

Dưới mưa bom, pháo kích dồn dập, người lính trẻ vẫn kiên cường bám trận địa, chiến đấu đến cùng với niềm tin sắt son vào ngày đất nước thống nhất.

Trong dòng nhật ký cuối cùng được viết tối 14/4/1972, chỉ một đêm trước khi hy sinh, liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo đã ghi lại những dòng ngắn gọn về hành trình chiến đấu và sự khốc liệt nơi chiến trường: “Tối vẫn hành quân 8 giờ sáng tới nơi, đào công sự, vừa nằm thì đã sáng. Sáng tinh mơ đã có tiếng súng đánh nhau cho đến 6 giờ tối tạm dừng. Tiếng súng đạn chen chúc nhau nổ như ngô rang. Cảnh chiến trường ác liệt. Qua một đêm lại đi tải thương binh…”

Ngày 15/4/1972, Hạ sỹ Hoàng Hữu Thảo đã anh dũng hy sinh khi chưa tròn 20 tuổi, khép lại tuổi thanh xuân giữa chiến trường khốc liệt để lại phía sau những trang nhật ký thấm đẫm lý tưởng, tình đồng đội và khát vọng hòa bình.

Với những cống hiến và sự hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc, liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo đã được truy tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Ba.

Sau nhiều năm tìm kiếm, đến năm 1980, hài cốt của liệt sỹ Thảo được tìm thấy và được chính quyền địa phương bàn giao cho gia đình đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sỹ xã Quảng Minh (nay thuộc xã Nam Gianh).

Còn nhớ như in nỗi đau ngày nhận được tin em trai hy sinh, ông Hoàng Lương Thiện (77 tuổi), anh trai liệt sỹ xúc động cho biết: "Mặc dù chiến đấu cùng một mặt trận nhưng suốt những năm tháng ác liệt ấy, chúng tôi chưa một lần gặp được nhau. Ký ức đau đớn nhất trong cuộc đời tôi là buổi sáng ngày 28/5/1972, khi đơn vị dừng chân tại cao điểm Đồng Toàn, tôi tình cờ gặp hai đồng đội của em trai. Chỉ nhìn ánh mắt họ, tôi đã linh cảm có điều chẳng lành. Rồi họ nghẹn ngào báo tin Thảo đã hy sinh khi đang trực tiếp chỉ huy trận địa pháo. Khoảnh khắc ấy, tôi như chết lặng. Cảm giác đau đớn như có tiếng sét đánh ngang tai, tim quặn thắt. Hai anh em còn chưa kịp gặp nhau lần cuối thì em đã mãi mãi nằm lại chiến trường."

“Giữa chiến tranh, người lính không có nhiều thời gian để khóc. Chúng tôi chỉ biết ôm chầm lấy nhau, chia sẻ nỗi đau trong im lặng rồi tự nhắc mình: “Chúng ta là người lính.” Gạt nước mắt, tôi tiếp tục hành quân, biến nỗi đau mất em thành ý chí chiến đấu, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ để xứng đáng với sự hy sinh của đồng đội và của chính em trai mình. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, mỗi lần nhớ đến Thảo, lòng tôi vẫn nghẹn lại. Điều khiến gia đình chúng tôi được an ủi là những trang nhật ký, những kỷ vật của em đã được con cháu gìn giữ nguyên vẹn suốt bao năm. Hôm nay, khi những kỷ vật ấy được công bố để nhiều người cùng biết đến, tôi vừa xúc động, vừa tự hào. Đó không chỉ là ký ức của riêng gia đình, mà còn là minh chứng cho một thế hệ thanh niên đã sống, chiến đấu và hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc,” ông Hoàng Lương Thiện chia sẻ.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những trang nhật ký vẫn còn đó, như tiếng nói vượt thời gian nhắc nhở các thế hệ hôm nay rằng nền hòa bình đang được hưởng không phải là điều tự nhiên có được, mà được đánh đổi bằng tuổi xuân, máu xương và cả những ước mơ còn dang dở của biết bao người lính. Vì thế, những di vật ấy không chỉ là ký ức của một gia đình, mà đã trở thành một phần ký ức của dân tộc, để mỗi lần mở lại, người đọc không chỉ thấy một cuộc đời, mà còn thấy cả một thế hệ đã sống và hy sinh vì một Việt Nam độc lập, tự do.

Ông Nguyễn Ngọc Phái, Chi hội trưởng Hội Cựu chiến binh thôn Nam Minh Lệ, xã Nam Gianh cho rằng: "Những lá thư, trang nhật ký và các kỷ vật của liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo là những kỷ vật vô giá không chỉ của gia đình mà còn là những tư liệu lịch sử quý, phản ánh chân thực cuộc sống, tâm tư, lý tưởng và tinh thần chiến đấu của một thế hệ thanh niên đã sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc. Chính vì vậy, tôi đã đề nghị gia đình đồng ý để Phòng Văn hóa-Xã hội, Ban Chỉ huy Quân sự và chính quyền địa phương sưu tầm, lưu giữ những kỷ vật này trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ. Chúng tôi mong muốn những trang nhật ký, lá thư ấy không chỉ được gìn giữ cẩn thận mà còn được giới thiệu rộng rãi để nhiều người, đặc biệt là thế hệ trẻ, có cơ hội đọc, cảm nhận và hiểu hơn về sự hy sinh của các anh hùng liệt sỹ."

"Là một người lính trở về từ chiến tranh, tôi càng thấm thía giá trị của hòa bình. Tôi mong những dòng thư, trang nhật ký của liệt sỹ Hoàng Hữu Thảo sẽ tiếp tục được lan tỏa như một thông điệp về lòng yêu nước, về lý tưởng sống và tinh thần cống hiến. Đồng thời, thế hệ trẻ hôm nay luôn trân trọng những giá trị của hòa bình, không ngừng học tập, rèn luyện, sống có trách nhiệm, có khát vọng vươn lên, tiếp bước cha anh bằng tri thức, bản lĩnh và sự cống hiến để xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh, phồn vinh. Đó cũng là cách tri ân ý nghĩa và thiết thực nhất đối với những người đã mãi mãi nằm lại vì độc lập, tự do của dân tộc," ông Nguyễn Ngọc Phái nói.

Người lính tuổi 20 đã hy sinh nhưng những dòng nhật ký của anh để lại vẫn tiếp tục cuộc hành trình của mình. Mỗi trang giấy được mở ra là một lần quá khứ cất tiếng, nhắc nhở hôm nay rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên có được.

Và chừng nào những dòng chữ ấy còn được gìn giữ, đọc lại và lan tỏa và trân trọng, thì người lính Hoàng Hữu Thảo cùng biết bao đồng đội đã ngã xuống vẫn sẽ còn sống mãi trong lòng dân tộc./.