Tình trạng vi phạm bản quyền không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, mà còn làm suy giảm động lực sáng tạo, cản trở sự phát triển lành mạnh của công nghiệp văn hóa.

Trong giai đoạn hiện nay, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo được nhận diện là một động lực quan trọng của phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển con người, quảng bá hình ảnh quốc gia và nâng cao vị thế Việt Nam trên phạm vi quốc tế.

Bên cạnh cơ hội phát triển, công nghiệp văn hóa cũng đang đứng trước nhiều thách thức. Đó là tình trạng xâm phạm bản quyền, sử dụng tác phẩm không xin phép, không trả tiền bản quyền, khai thác nội dung trái phép trên môi trường số đang rất phức tạp.

Nâng cao nhận thức về quyền tác giả

Nội dung trên đã được đưa ra tại Hội nghị cung cấp thông tin cho báo chí của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 21/5, trong bối cảnh thực hiện Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và các vụ việc vi phạm bản quyền đang diễn ra phức tạp.

Theo ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, tình trạng vi phạm bản quyền không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, nghệ sỹ, nhà sản xuất, chủ sở hữu quyền mà còn làm suy giảm động lực sáng tạo, cản trở sự phát triển lành mạnh của thị trường nội dung và các ngành công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, nếu sử dụng các quyền về quyền tác giả, quyền liên quan một cách cứng nhắc và chỉ quan tâm đến lợi ích của các tổ chức, cá nhân hưởng quyền mà không quan tâm đến quyền được sáng tạo các sản phẩm công nghiệp văn hóa của những nghệ sỹ trẻ, quyền hưởng thụ sản phẩm công nghiệp văn hóa của công chúng thì mục tiêu thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa sẽ khó đạt được và các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật sẽ không có điều kiện để lan tỏa rộng rãi đến công chúng trong nước và quốc tế.

Vì vậy, lãnh đạo Cục Bản quyền tác giả cho rằng việc truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần được triển khai một cách chủ động, bài bản, có trọng tâm, trọng điểm; không chỉ dừng lại ở việc đưa tin sự kiện, mà phải góp phần định hướng nhận thức xã hội, thúc đẩy hành vi tôn trọng bản quyền, tiêu dùng hợp pháp và phát triển thị trường văn hóa minh bạch, bền vững.

“Truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần đảm bảo hài hòa giữa tôn trọng quyền, tôn trọng sáng tạo, cổ vũ những nhà sáng tạo trẻ và hài hòa lợi ích giữa bên nắm quyền, bên nhận quyền và công chúng, người tiêu dùng các sản phẩm công nghiệp văn hóa, với mục tiêu cao nhất đó là phát triển, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam đến với công chúng trong nước và quốc tế,” ông Lê Minh Tuấn nêu rõ.

Theo đó, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan hướng cần tới ba mục tiêu cơ bản: Nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sáng tạo và công chúng về vị trí, vai trò của công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế-xã hội; tăng cường ý thức tuân thủ pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan; thúc đẩy văn hóa tôn trọng bản quyền trong cộng đồng; góp phần phát triển thị trường nội dung số lành mạnh, thúc đẩy tiêu dùng trong nước và xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Dẫn dắt hành vi, thúc đẩy hành động

Về hình thức triển khai, ông Lê Minh Tuấn cho rằng một trong những nội dung quan trọng là tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Nội dung truyền thông cần làm rõ định hướng coi công nghiệp văn hóa là trụ cột của phát triển bền vững, là động lực phát triển kinh tế của đất nước và từng địa phương.

Cùng với đó là truyền thông về pháp luật quyền tác giả, quyền liên quan là nền tảng pháp lý quan trọng để bảo vệ thành quả sáng tạo và tạo nguồn thu hợp pháp cho chủ thể quyền.

Một nội dung cần được quan tâm là những điểm mới của pháp luật sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong bối cảnh tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hoặc đối tượng quyền liên quan có thể được tạo ra, hỗ trợ hoặc khai thác bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo. Truyền thông cần diễn giải chính xác, dễ hiểu, tránh cách tiếp cận kỹ thuật quá phức tạp, giúp công chúng hiểu đúng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý trong môi trường sáng tạo mới.

Nhiệm vụ trọng tâm là truyền thông về thực thi quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó có các vụ việc vi phạm điển hình, kết quả thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, cũng như các biện pháp bảo vệ quyền trên môi trường số. Việc công khai, truyền thông phù hợp các vụ việc xử lý vi phạm có ý nghĩa cảnh báo xã hội, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và góp phần xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh.

Bên cạnh phản ánh vi phạm, truyền thông cần lan tỏa các mô hình tích cực về tác giả, nghệ sỹ tích cực bảo vệ quyền; doanh nghiệp sử dụng nội dung hợp pháp; nền tảng số hợp tác bảo vệ bản quyền; tổ chức trung gian thực hiện tốt việc cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền. Cách tiếp cận tích cực này giúp hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền, thay vì chỉ nhìn bản quyền như một nghĩa vụ pháp lý.

Ông Lê Minh Tuấn nhấn mạnh truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, thúc đẩy tuân thủ pháp luật, bảo vệ thành quả sáng tạo và phát triển thị trường văn hóa lành mạnh.

Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo, kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, truyền thông cần chuyển từ cách làm đơn thuần là phổ biến thông tin sang kiến tạo nhận thức, dẫn dắt hành vi và thúc đẩy hành động./.