Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội là điểm kết nối quan trọng trong hợp tác khoa học, giáo dục Việt Nam-Pháp, hình mẫu đại học nghiên cứu gắn kết hệ thống viện hàn lâm và mạng lưới quốc tế.

Năm 2009, Việt Nam và Pháp ký thỏa thuận thành lập Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), đưa hợp tác khoa học, giáo dục giữa hai nước vào một thiết chế cụ thể. Hơn 15 năm sau, nơi đây đã trở thành một điểm kết nối quan trọng giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ khoa học hai nước, góp phần hình thành năng lực hợp tác lâu dài trong đào tạo, nghiên cứu và phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Mô hình đại học nghiên cứu

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trần Đình Phong, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, trường đang có một lợi thế phát triển mà không một cơ sở giáo dục đại học nào ở Việt Nam có được: là một đơn vị thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cơ quan nghiên cứu khoa học tự nhiên và công nghệ hàng đầu quốc gia. Đây là thuận lợi, cũng là một điều kiện tiên quyết để một cơ sở đào tạo trẻ như nhà trường có thể phát triển trở thành một trường đại học nghiên cứu.

Thuộc Viện Hàn lâm, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội được tiếp cận tất cả các nguồn lực từ hệ thống các phòng thí nghiệm đã từng bước được trang bị hiện đại, đến đội ngũ gần 2 nghìn nhà khoa học trong đó có nhiều nhà khoa học trình độ cao, có kinh nghiệm hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu.

Trên thực tế, mô hình hợp tác hữu cơ giữa viện nghiên cứu và trường đại học để cộng hưởng sức mạnh trong đào tạo và nghiên cứu cũng đã được Pháp phát triển rất tốt. Nhiều phòng thí nghiệm hợp tác là sản phẩm hợp tác của các cơ quan nghiên cứu như Trung tâm Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS), Cao ủy Năng lượng hạt nhân và Năng lượng thay thế (CEA) và các đại học.

Do đó, ngay từ khi thành lập, USTH đã mời các nhà khoa học uy tín của các viện nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm giữ các vị trí lãnh đạo học thuật chủ chốt như đồng trưởng khoa cùng với các nhà khoa học Pháp, trực tiếp tham gia xây dựng nhóm nghiên cứu, đào tạo cán bộ trẻ, đào tạo sinh viên.

Từ nền tảng đó, mối liên kết giữa nhà trường, các viện nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm và các đối tác Pháp từng bước được cụ thể hóa bằng những phòng thí nghiệm và chương trình nghiên cứu chung.

Nhà trường đã cùng các viện nghiên cứu và các đối tác Pháp xây dựng các phòng thí nghiệm hợp tác quốc tế (RICE-1, RICE-2, DRIA, LOTUS) hay triển khai các dự án nghiên cứu quốc tế IRP Hydrogen, IRP Plant Science trong các lĩnh vực công nghệ gen thực vật, biến đổi khí hậu, kháng kháng sinh hay năng lượng Hydro.

Đặc biệt, Nghị định số 159/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về giảng viên đồng cơ hữu trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học công lập đã tạo cơ chế đột phá, cho phép nhiều nhà khoa học từ các viện nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm có thể chính thức trở thành giảng viên đồng cơ hữu của USTH.

Kết quả từ chính sách này được nhìn nhận rõ; năng suất công bố quốc tế trên các tạp chí thuộc chỉ mục SCIE (Science Citation Index Expanded - là phiên bản mở rộng của danh mục trích dẫn khoa học) của giảng viên USTH đạt trung bình 1.2-1.5 bài/ năm; trong đó hợp tác với các nhà nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đóng góp trọng số rất lớn.

Những năm qua, hàng trăm nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên đã nghiên cứu và hoàn thành luận án, luận văn, khóa luận tốt nghiệp trong các nhóm nghiên cứu tại các viện nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo, khoa học vũ trụ và công nghệ vệ tinh, viễn thám, quan trắc và xử lý môi trường…

Mạng lưới USTH Consortium (liên minh vì sự phát triển của USTH) với hơn 30 cơ quan nghiên cứu, đại học lớn và các trường kỹ sư của Pháp là một thế mạnh khác của USTH mà ít cơ sở đào tạo nào của Việt Nam có được.

Thông qua mạng lưới này, USTH huy động được nguồn nhân lực, trí tuệ và kinh nghiệm quản trị đại học, nghiên cứu của Pháp để xây dựng phát triển các chương trình đào tạo, chương trình nghiên cứu của mình. Hiện nay, tại nhà trường có 5 chương trình đào tạo thạc sỹ cấp song bằng Việt-Pháp, 3 chương trình đào tạo đại học cấp song bằng Việt-Pháp.

Hằng năm, mạng lưới cử hơn 100 giảng viên, nhà nghiên cứu tới tham gia giảng dạy và hợp tác nghiên cứu tại trường. Sinh viên Việt Nam là những người được thụ hưởng rất lớn từ các chương trình này khi được tiếp xúc, thụ hưởng chất lượng đào tạo Pháp ngay tại USTH.

Nhà trường cũng tiên phong xây dựng chương trình đào tạo tiến sỹ đồng hướng dẫn, đồng cấp bằng Việt Pháp (Cotutelle) theo đó nghiên cứu sinh dành 50% thời gian làm việc tại Việt Nam, 50% thời gian làm việc tại Pháp.

Đây là tiếp cận tối ưu để vừa phát triển đào tạo, vừa đào tạo tài năng trong môi trường quốc tế, tiếp nhận khoa học công nghệ quốc tế, vừa có đội ngũ để phát triển các nhóm nghiên cứu tại USTH và Viện Hàn lâm. Chương trình đào tạo Kỹ thuật Hàng không là một chương trình đào tạo đặc biệt khác khi có sự tham gia đồng thời của Airbus phía Pháp và Việt Nam Airlines phía Việt Nam. Thời gian tới, USTH sẽ tiếp tục mở rộng mô hình đào tạo kết hợp Viện-Trường-Doanh nghiệp này.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trần Đình Phong cho rằng, hợp tác cần bình đẳng để là hợp tác bền vững. Hợp tác phải đem lại giá trị cho cả hai phía để duy trì và phát triển bền vững. Với tinh thần đó, không chỉ đưa sinh viên, giảng viên Việt Nam sang Pháp học tập, thực tập, hợp tác nghiên cứu, trong những năm qua USTH còn tích cực tìm kiếm cơ hội tiếp sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu từ Pháp tới trường để trao đổi học tập, thực tập, hợp tác nghiên cứu.

Năm 2025, gần 200 lượt sinh viên từ các đại học, trường kỹ sư Pháp đã tới USTH trao đổi 1-2 học kỳ, thực tập nghiên cứu từ 3-6 tháng. Đơn cử như với 3 chương trình đào tạo song bằng Việt Pháp trình độ đại học, trong năm học 2026-2027, trường đã cử 19 sinh viên đi Pháp đồng thời tiếp nhận 17 sinh viên từ Pháp tới đào tạo tại USTH.

Cá biệt có những năm, có chương trình thạc sỹ ghi nhận số lượng sinh viên Pháp đăng ký học đông hơn số sinh viên Việt Nam. USTH đang dần trở thành một đối tác rất tin cậy tại Đông Nam Á và tại Việt Nam của các cơ sở đào tạo Pháp; một số đối tác như Đại học Paris Cité, Đại học Lille, Đại học Montpellier đã coi USTH là một đối tác chiến lược.

Để đạt được kết quả trên, trước hết nhà trường phải bảo đảm chất lượng đào tạo theo các chuẩn mực của châu Âu. Năm 2023, USTH đã đạt kiểm định cơ sở đào tạo của Hội đồng cấp cao đánh giá nghiên cứu và giáo dục đại học Pháp (HCERES) và hiện đang trong lộ trình kiểm định tất cả các chương trình đào tạo.

Cùng với chất lượng đào tạo, thành công của các cựu sinh viên tại Pháp, châu Âu và nhiều nước khác cũng như môi trường nghiên cứu với những vấn đề khoa học thời sự là những yếu tố góp phần tạo dựng uy tín và sức hút của USTH đối với sinh viên, nhà nghiên cứu quốc tế. Nhà trường cũng chú trọng hỗ trợ sinh viên, nhà nghiên cứu quốc tế ngay từ quá trình ứng tuyển, làm thủ tục visa, nhập học đến các hoạt động gắn kết cộng đồng và trải nghiệm văn hóa Việt Nam.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trần Đình Phong, thực tế cho thấy, khi các cơ sở đào tạo Việt Nam tạo dựng được môi trường đào tạo, nghiên cứu theo chuẩn mực quốc tế, việc thu hút sinh viên, học giả quốc tế và xuất khẩu giáo dục là hoàn toàn khả thi.

Dấu ấn hợp tác nổi bật

Đánh giá về mô hình USTH, Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhận định, USTH là dấu ấn hợp tác nổi bật, một mô hình rất đặc biệt trong quan hệ Việt Nam-Pháp, là một thiết chế hợp tác lâu dài giữa hai Chính phủ trong giáo dục đại học, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Điểm có giá trị nhất của USTH là trường đã đưa vào Việt Nam một mô hình tích hợp giữa đào tạo-nghiên cứu-hợp tác quốc tế. Trường tổ chức đào tạo theo tiến trình Bologna, triển khai các chương trình bằng tiếng Anh, các chương trình song bằng và đồng đào tạo với phía Pháp; sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh có nhiều cơ hội làm việc, thực tập và nghiên cứu tại các phòng thí nghiệm đối tác.

Một đóng góp quan trọng khác là hình thành văn hóa “đại học nghiên cứu”. USTH đã phát triển các phòng thí nghiệm liên kết quốc tế, các nhóm nghiên cứu và mạng lưới hợp tác với các nhà khoa học của Pháp cũng như các viện nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm.

Theo số liệu công bố của trường, từ năm 2011 đến 2025, USTH có trên 800 công trình trên các tạp chí thuộc hệ thống SCI/SCI-E (là danh mục các tạp chí khoa học quốc tế có chất lượng và uy tín hàng đầu thế giới); đồng thời trường đã đạt kiểm định cơ sở giáo dục của HCERES của Pháp. Những con số này cần được nhìn không chỉ như thành tích công bố mà là dấu ấn cho việc từng bước hình thành một môi trường nghiên cứu có chuẩn mực quốc tế tại Việt Nam.

Một điểm rất đáng chú ý trong thiết kế của mô hình USTH là chuyển giao dần năng lực đào tạo cho phía Việt Nam. Hiệp định Việt-Pháp năm 2018 đặt mục tiêu từng bước tăng tỷ lệ giảng dạy của đội ngũ giảng viên Việt Nam, đồng thời duy trì song bằng, trao đổi giảng viên–sinh viên và phát triển các phòng thí nghiệm chung.

Thời gian tới, Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái cho rằng, USTH cần được phát triển mạnh hơn theo mô hình đại học nghiên cứu gắn hữu cơ với hệ thống các viện nghiên cứu của Viện Hàn lâm bởi đây là lợi thế đặc biệt mà không phải trường đại học nào cũng có: Sinh viên cần được tiếp xúc sớm với môi trường nghiên cứu, phòng thí nghiệm; học viên cao học và nghiên cứu sinh cần tham gia trực tiếp vào những nhóm nghiên cứu mạnh của Viện; các nhà khoa học của Viện Hàn lâm cần tham gia sâu hơn vào đào tạo, đồng hướng dẫn và hình thành những chương trình nghiên cứu chung với USTH.

Theo tinh thần đó, USTH có thể trở thành thêm một “hub” (trung tâm kết nối quy tụ các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao) đào tạo và nghiên cứu của Viện Hàn lâm trong hợp tác quốc tế: các bài toán lớn từ hệ thống viện nghiên cứu được đưa vào đào tạo, còn sinh viên và nhà khoa học trẻ được tham gia sớm vào các nhóm nghiên cứu, dự án và phòng thí nghiệm chung. Đây là cách tạo dòng chảy liên tục từ đào tạo đến nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và ứng dụng.

Bên cạnh đó, USTH cần trở thành một trong những đầu mối quan trọng kết nối các năng lực khoa học của Pháp với những công nghệ chiến lược mà Việt Nam đang cần: khoa học và công nghệ vũ trụ, trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu, bán dẫn, công nghệ sinh học và y sinh, vật liệu tiên tiến, năng lượng mới, môi trường và biến đổi khí hậu. Đây không phải là việc mở thật nhiều ngành đào tạo, mà là lựa chọn những lĩnh vực tiềm năng và có thế mạnh để xây dựng chuỗi hoàn chỉnh từ đào tạo-phòng thí nghiệm-nghiên cứu-đổi mới sáng tạo-doanh nghiệp.

Theo Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam muốn mở rộng hơn các mô hình đồng hướng dẫn tiến sỹ, phòng thí nghiệm chung, nhóm nghiên cứu Việt-Pháp và các dự án có doanh nghiệp tham gia. Hiệp định liên Chính phủ đã xác định rõ việc phát triển phòng thí nghiệm quốc tế, trung tâm chuyển giao công nghệ, cơ sở ươm tạo và tăng cường liên kết với doanh nghiệp Pháp và Việt Nam. Đây là hướng cần được hiện thực hóa mạnh hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Việc Tổng thống Emmanuel Macron lựa chọn USTH để gặp gỡ sinh viên Việt Nam trong chuyến thăm cấp Nhà nước tháng 5/2025 cũng cho thấy ý nghĩa biểu tượng và thực chất của Nhà trường trong quan hệ hai nước. Chính tại Hội trường USTH, Tổng thống Macron đã nhấn mạnh tăng cường trao đổi đại học, nghiên cứu và đặt mục tiêu thúc đẩy mạnh hơn sự dịch chuyển của sinh viên giữa hai nước.

Tuyên bố chung Việt Nam-Pháp cũng khẳng định tiếp tục phát triển các chương trình đại học Pháp-Việt để đào tạo nguồn nhân lực khoa học và công nghệ trình độ cao và thúc đẩy hợp tác công nghệ tiên tiến.

Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái mong muốn, trong giai đoạn tới USTH không chỉ được biết đến là “Trường Đại học Việt-Pháp” mà phải trở thành một đại học nghiên cứu mạnh của Việt Nam, một mắt xích quan trọng kết nối Viện Hàn lâm với hệ sinh thái khoa học-công nghệ của Pháp và châu Âu, đồng thời là cái nôi đào tạo những thế hệ nhà khoa học có khả năng làm chủ các công nghệ mới của đất nước./.