Tại Khu Nông nghiệp Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu thu hút chuyên gia ngày càng tăng khi hoạt động nghiên cứu mở rộng sang ứng dụng công nghệ cao và khoa học kỹ thuật.

Thu nhập cạnh tranh là điều kiện quan trọng để thu hút, nhưng chưa đủ để giữ chân và phát huy đội ngũ nhân lực trình độ cao. Thực tiễn cho thấy, bài toán thu hút và trọng dụng nhân tài đặt ra yêu cầu xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ, từ cơ chế tuyển chọn linh hoạt, môi trường nghiên cứu hiện đại đến quyền chủ động chuyên môn và đánh giá chuyên gia bằng sản phẩm, hiệu quả thực tế.

Tạo môi trường cho nhân tài phát huy năng lực

Tại Khu Nông nghiệp Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu thu hút chuyên gia ngày càng tăng khi hoạt động nghiên cứu không còn giới hạn trong các lĩnh vực truyền thống mà mở rộng sang ứng dụng công nghệ sinh học, chỉnh sửa gene, robot, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, công nghệ số và chuyển đổi xanh trong nông nghiệp.

Giai đoạn 2015 - 2023, đơn vị thu hút được 7 chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước trong các lĩnh vực chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi và công nghệ sinh học ứng dụng trong nông nghiệp… Từ thực tiễn tại đơn vị, ông Nguyễn Thanh Hiền, Phó Trưởng ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao cho rằng, thu hút chuyên gia phải đi đôi với sử dụng, hỗ trợ và phát huy hiệu quả.

Mục tiêu không chỉ là thu hút được người có trình độ cao mà phải tạo được môi trường để họ phát huy năng lực và trực tiếp tạo ra sản phẩm khoa học, công nghệ có giá trị, đóng góp trực tiếp vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Để làm được điều đó, đơn vị xác định rõ ngay từ đầu bài toán chuyên gia cần giải quyết, mục tiêu, sản phẩm đầu ra, thời gian thực hiện và quyền hạn chuyên môn; đồng thời đảm bảo các điều kiện về môi trường làm việc, điều kiện nghiên cứu để chuyên gia, nhà khoa học ngày sau khi về công tác có thể triển khai nhiệm vụ.

Trong sử dụng chuyên gia, nhà khoa học, đơn vị luôn giữ tinh thần dân chủ, tôn trọng tiếng nói độc lập của nhà khoa học, tiếp thu các ý kiến đóng góp chuyên môn xác đáng; tạo điều kiện để chuyên gia chủ động đề xuất giải pháp, lựa chọn phương pháp nghiên cứu và tổ chức thực hiện trong phạm vi được giao.

Dù đạt được những kết quả tích cực, lãnh đạo Khu Nông nghiệp công nghệ cao cũng nhìn nhận việc thu hút chuyên gia vẫn còn nhiều khó khăn, nhất là một số yêu cầu về tiêu chí, tiêu chuẩn chuyên gia chưa hoàn toàn phù hợp với đặc thù nông nghiệp công nghệ cao.

Thực tế, có những nhà khoa học có học hàm, học vị cao, nhiều công bố quốc tế nhưng ít kinh nghiệm triển khai công nghệ trong sản xuất. Ngược lại có những kỹ sư, chuyên gia công nghệ không có học hàm, học vị cao nhưng có khả năng làm chủ qui trình, xử lý vấn đề thực tế và đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra sản xuất.

Nhu cầu nhân lực trình độ cao của đơn vị tiếp tục tăng khi Thành phố Hồ Chí Minh mở rộng mạng lưới các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Hiện Khu Nông nghiệp công nghệ cao cần 9 chuyên gia, từ các vị trí hoạch định chiến lược phát triển nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, sau thu hoạch đến chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Việc bổ sung đội ngũ này được kỳ vọng góp phần đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, hình thành các qui trình kỹ thuật và giải quyết những bài toán mới của nông nghiệp công nghệ cao.

Tại Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh (SHTP Labs), nhu cầu nhân lực trình độ cao cũng gắn với mục tiêu phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược và tăng cường kết nối quốc tế. Trước năm 2018, trung tâm đã ký hợp đồng với một số chuyên gia nước ngoài, tham gia nghiên cứu, tư vấn và xây dựng định hướng phát triển của đơn vị.

Sau khi cơ chế mới được áp dụng từ năm 2018, mức thu nhập dành cho chuyên gia giảm đáng kể so với giai đoạn trước. Cùng với ảnh hưởng của COVID-19, đơn vị gặp khó khăn trong thu hút chuyên gia nước ngoài sang làm việc trực tiếp.

Sau năm 2022, SHTP Labs tiếp tục ký hợp đồng với hai chuyên gia nước ngoài. Trong đó một chuyên gia đóng vai trò là giám đốc khoa học của trung tâm; một chuyên gia có chuyên gia tham gia dự án nghiên cứu cảm biến khí ứng dụng cho y sinh, môi trường, đô thị thông minh và nông nghiệp.

Thực tiễn cho thấy nhu cầu nhân lực chất lượng cao của Thành phố không chỉ tăng về số lượng mà còn thay đổi về chất lượng, với yêu cầu ngày càng rõ về năng lực dẫn dắt, liên ngành, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, qua rà soát nhu cầu thực tế, trong năm 2026 các đơn vị của Thành phố có nhu cầu thu hút 43 nhân sự, gồm 39 chuyên gia, 3 người có tài năng đặc biệt và 1 kiến trúc sư dự án.

Kiến tạo bài toán lớn

Thành phố Hồ Chí Minh đang hoàn thiện hệ thống chính sách theo hướng toàn diện, từ phát hiện, tìm kiếm, thu hút, tuyển dụng đến bố trí, sử dụng, đãi ngộ, đánh giá, phát triển và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao. Định hướng này cho thấy đổi mới mạnh mẽ về tư duy: không chỉ tìm người cho vị trí còn thiếu, mà tìm đúng người giỏi để giao việc lớn; thu hút không chỉ bằng thu nhập, mà tạo môi trường để tài năng phát huy và tạo giá trị lâu dài.

Dự kiến, Thành phố sẽ triển khai ba phương thức gồm: thu hút, tuyển dụng và tuyển chọn, vừa mở rộng nguồn nhân lực bên ngoài vừa phát hiện, trọng dụng người giỏi trong đội ngũ hiện hữu. Theo đó, Thành phố sẽ ký hợp đồng với chuyên gia và người có tài năng đặc biệt để thực hiện các chương trình, đề án, dự án, công trình và nhiệm vụ trọng điểm; đồng thời, tuyển mới nhân lực có chuyên môn, trình độ cao và tuyển chọn người xuất sắc trong đội ngũ hiện hữu để áp dụng chính sách phù hợp.

Về đãi ngộ, chính sách được thiết kế tương xứng với mức độ đóng góp của đội ngũ. Với chuyên gia, người có tài năng đặc biệt được ký hợp đồng thu hút, mức hỗ trợ ban đầu (1 lần) có thể từ 15 - 100 lần mức lương tối thiểu vùng I (khoảng 80 - 530 triệu đồng), tùy trình độ và vị thế chuyên môn.

Thu nhập hằng tháng của đội ngũ này dự kiến từ 20 - 50 lần mức lương tối thiểu vùng I (khoảng 100 - 265 triệu đồng), xác định theo trình độ, năng lực và uy tín từng cá nhân. Việc đãi ngộ còn gắn với giá trị sản phẩm khi công trình của chuyên gia được phê duyệt, công nhận, thương mại hóa.

Đối với người có chuyên môn, trình độ cao, mức hỗ trợ thu nhập hằng tháng gắn trực tiếp với kết quả đánh giá công việc. Cách tiếp cận này thể hiện định hướng đãi ngộ cao hơn nhưng đồng thời đặt yêu cầu rõ hơn về trách nhiệm, sản phẩm và hiệu quả cống hiến.

Bên cạnh thu nhập, Thành phố đặc biệt chú trọng tạo môi trường để phát huy tài năng của đội ngũ. Các đơn vị chủ động xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, cởi mở, dân chủ; kiến tạo các bài toán lớn; tạo điều kiện để chuyên gia tiếp cận dữ liệu, phòng thí nghiệm, thư viện; bố trí kinh phí nghiên cứu, trang thiết bị, nhân sự hỗ trợ phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu.

Đây là bước chuyển từ “tuyển được người giỏi” sang “tạo điều kiện để người giỏi làm được việc lớn.” Chính sách cũng quan tâm điều kiện an cư, gia đình của chuyên gia, giúp người tài an tâm làm việc và gắn bó lâu dài.

Tiến sĩ Trịnh Xuân Thắng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, định hướng chính sách mới thể hiện sự đột phá, cởi mở trong cách tiếp cận nhân lực chất lượng cao. Theo đó, điểm đáng chú ý là Thành phố không chỉ đặt vấn đề thu hút được bao nhiêu người mà chú trọng “kiến tạo những việc lớn” để người tài tham gia giải quyết; đồng thời quan tâm hơn đến việc phát hiện và đãi ngộ người giỏi đang làm việc trong nước, trong hệ thống hiện hữu.

Theo ông Trịnh Xuân Thắng, với các chuyên gia hàng đầu quốc tế, cơ chế thu hút cần linh hoạt hơn như: cho phép họ tiếp tục kiêm nhiệm tại các đơn vị ở nước ngoài, có thể làm việc trực tuyến và được đánh giá bằng kết quả, sản phẩm thay vì chủ yếu dựa vào thời gian hành chính.

Việc giao quyền chuyên môn rõ ràng cũng tạo không gian để nhà khoa học chủ động quyết định định hướng nghiên cứu và phát huy năng lực. Ông đề xuất, Thành phố xem xét cấp kinh phí nghiên cứu khoảng 300 - 500 triệu đồng/năm tùy vị trí chuyên gia, để sau khi được thu hút, nhà khoa học có thể triển khai ngay ý tưởng, công nghệ và hoạt động chuyển giao, thay vì phải chờ hình thành đề tài hoặc dự án mới có nguồn lực thực hiện./.