Luật Phát triển đô thị mở ra không gian chính sách mới để Thành phố Hồ Chí Minh huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và chuyển hóa các giá trị văn hóa thành động lực phát triển.

Thành phố Hồ Chí Minh không thiếu tiềm năng và nguồn lực văn hóa, quan trọng là nhận diện đúng, kết nối tốt và tạo được cơ chế để các nguồn lực chuyển hóa thành giá trị phát triển.

Luật Phát triển đô thị mở ra một không gian chính sách mới, cần rà soát và chuyển những thẩm quyền mới thành các chính sách cụ thể, triển khai trong thực tiễn tại Thành phố.

Đây là nhận định được các chuyên gia đưa ra tại hội thảo “Phát triển văn hóa Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị-Thực tiễn và những vấn đề đặt ra tại Thành phố Hồ Chí Minh,” do Học viện Cán bộ Thành phố tổ chức chiều 7/9.

Theo ông Trần Thanh Vương, Trưởng phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh), Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đã thể hiện bước phát triển mới trong tư duy khi đặt ra yêu cầu khơi thông nguồn lực đầu tư, phát triển công nghiệp văn hóa và nâng cao hiệu quả quản trị văn hóa.

Đây là sự chuyển dịch từ tư duy “chi cho văn hóa” sang “đầu tư cho văn hóa”; từ khai thác từng nguồn lực riêng lẻ sang tạo lập môi trường để các nguồn lực được kết nối, chuyển hóa thành giá trị kinh tế, xã hội và sức mạnh mềm.

Thành phố hiện có khoảng 97.000 lao động trực tiếp và 17.670 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Một số lĩnh vực như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, quảng cáo, nội dung số đã từng bước khẳng định vai trò và sức lan tỏa.

Năm 2025, công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 5,7% GRDP; Thành phố đặt mục tiêu tỷ lệ này đạt 7-7,2% vào năm 2030. Tuy nhiên, hiện Thành phố chưa hình thành được cơ chế tạo đột phá để thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển.

Điểm nghẽn hiện nay là cơ chế đầu tư theo hình thức PPP (đối tác công tư) còn chồng chéo, thường xuyên điều chỉnh; cơ chế chia sẻ rủi ro cho nhà đầu tư còn hạn chế, trong khi các dự án văn hóa-thể thao có doanh thu không ổn định, thời gian thu hồi vốn dài.

Nguồn lực đầu tư ngoài ngân sách chiếm tỷ trọng chưa cao, đầu tư vẫn tập trung nhiều vào cơ sở vật chất hơn là các yếu tố tạo năng lực phát triển dài hạn như nguồn nhân lực sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu văn hóa.

Theo ông Trần Thanh Vương, Thành phố cần chủ động cụ thể hóa các cơ chế, chính sách mà Luật Phát triển đô thị đã trao cho Thành phố.

Luật đã mở ra một không gian chính sách mới, tác động trực tiếp đến lĩnh vực văn hóa; Điều 26 trao thẩm quyền cho Hội đồng Nhân dân Thành phố quy định cơ chế, chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa.

Luật cũng mở rộng không gian để khu vực tư nhân tham gia quản lý, sử dụng, vận hành, khai thác tài sản phục vụ phát triển kinh tế-xã hội và cung cấp dịch vụ công; tạo cơ sở cho các dự án công nghiệp văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa và một số ngành nghệ thuật truyền thống được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo quy định.

Đây là cơ sở quan trọng để Thành phố chuyển từ cách tiếp cận “kêu gọi xã hội hóa” đơn thuần sang thiết kế những dự án có mô hình đầu tư, vận hành và chính sách hỗ trợ đủ rõ để thu hút nguồn lực xã hội.

Theo các chuyên gia, Thành phố có thể nghiên cứu hình thành hệ thống thiết chế trung gian cấp vùng, vận hành theo hướng xã hội hóa có kiểm soát (PPP, doanh nghiệp dự án, công ty cổ phần, nhà đầu tư vận hành chuyên nghiệp), kết hợp khai thác dịch vụ để bảo đảm tính bền vững tài chính.

Thiết chế văn hóa phải thực sự trở thành hạ tầng kết nối cộng đồng, nuôi dưỡng sáng tạo và tạo thêm nguồn lực cho phát triển.

Phó Giáo sư-Tiến sỹ Trương Thị Hiền, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, cần phát triển mạnh công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo để biến văn hóa thành nguồn lực phát triển mới của Thành phố Hồ Chí Minh.

Trong tương lai, Thành phố có thể sẽ trở thành trung tâm sáng tạo văn hóa của khu vực Đông Nam Á nếu chúng ta có cơ chế phù hợp và đầu tư đúng hướng.

Mục tiêu hướng đến là đưa văn hóa trở thành hơi thở thường nhật trong đời sống xã hội, từ gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp đến từng con đường, góc phố và môi trường văn hóa cộng đồng.

Suy cho cùng, điều còn lại bền vững nhất của một đô thị không phải là những công trình vật chất mà chính là những giá trị văn hóa được lưu giữ trong tâm hồn của từng con người.

Tại hội thảo, nhiều tham luận cũng làm rõ các vấn đề liên quan phát huy giá trị Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, bảo tồn kết hợp khai thác các giá trị truyền thống với kiến tạo nền tảng văn hóa đô thị hiện đại, văn minh, nghĩa tình; các nguồn lực và những giá trị sẵn có của Thành phố để phát huy tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW; giải pháp chuyển hóa các giá trị văn hóa thành chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của mỗi người dân./.