Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã có buổi gặp gỡ các chuyên gia, trí thức tiêu biểu đại diện cho Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada.

Theo đặc phái viên TTXVN, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada, chiều 25/9 (theo giờ địa phương), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã có buổi gặp gỡ các chuyên gia, trí thức tiêu biểu đại diện cho Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada.

Tham dự cuộc gặp có hơn 20 chuyên gia, trí thức đang làm việc trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ 5G/6G, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, năng lượng, khoáng sản chiến lược, hạ tầng đô thị, dữ liệu, máy bay không người lái…

Tại buổi gặp, Đại sứ Việt Nam tại Canada Phạm Vinh Quang đã báo cáo với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam về tiềm năng, thế mạnh của đội ngũ chuyên gia, trí thức người Việt Nam tại Canada.

Đại sứ cho biết, Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada quy tụ hơn 150 nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu trên nhiều lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, trong đó nhiều nhà khoa học giữ vị trí chủ chốt tại các trường đại học, viện nghiên cứu và tập đoàn công nghệ hàng đầu tại Canada và khu vực Bắc Mỹ.

Nhiều chuyên gia đã được các tổ chức khoa học quốc tế ghi nhận, có công trình được công bố rộng rãi, sở hữu nhiều bằng sáng chế và đoạt được các danh hiệu, giải thưởng uy tín.

Trong không khí thân mật của buổi gặp, Giáo sư Vũ Việt Hưng, Học viện Quân sự Hoàng gia Canada, Chủ tịch Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada (CVSEA) đã báo cáo khái quát quá trình thành lập và phát triển của CVSEA; bày tỏ vui mừng, phấn khởi khi quan hệ Việt Nam-Canada được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược; cho rằng đây là một mốc son lớn trong quan hệ giữa hai nước, qua đó mở ra nhiều cánh cửa cho hoạt động chuyên môn của các nhà khoa học; khẳng định các thành viên của CVSEA sẵn sàng đóng góp để hiện thực hóa những tiềm năng hợp tác giữa hai nước.

Giáo sư Lê Bảo Long, Viện Nghiên cứu Khoa học Quốc gia, Đại học Québec, chuyên gia về AI, mạng 5G/6G, an ninh mạng đề xuất xây dựng chương trình hợp tác tầm quốc gia giữa Việt Nam và Canada trong các ngành công nghệ chiến lược như AI, 6G, an ninh mạng, lượng tử…; gắn nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi với đào tạo nhân lực chất lượng cao, trong đó các chuyên gia kiều bào giúp kết nối các dự án tiềm năng của Việt Nam với các chuyên gia đầu ngành của Canada.

Đồng thời đề xuất xây dựng Quỹ khoa học song phương giữa Việt Nam và Canada; có thể triển khai giữa Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ quốc gia (NAFOSTED) và Quỹ Khoa học của Québec (FRQ) hoặc Hội đồng Nghiên cứu khoa học tự nhiên và kỹ thuật Canada (NSERC).

Về lĩnh vực khoáng sản chiến lược và ứng phó biến đổi khí hậu, Phó Giáo sư Đặng Đức Huy, Đại học Trent, nhận định khoáng sản chiến lược, trong đó có đất hiếm, mở ra dư địa hợp tác lớn giữa Việt Nam và Canada về công nghệ khai thác, tuyển, tách và tinh chế; các quy trình ít phát thải; hóa học xanh; chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực.

Hai nước cũng có tiềm năng hợp tác về ứng phó biến đổi khí hậu, trong đó nên tập trung vào những bài toán có thể sớm tạo ra kết quả, như giám sát phát thải, quản lý tài nguyên, nông nghiệp phát thải thấp và kinh tế tuần hoàn.

Mỗi sáng kiến nên được triển khai theo một lộ trình rõ ràng: cùng nghiên cứu, thử nghiệm tại Việt Nam, hoàn thiện công nghệ và mở rộng ứng dụng.

Trên cơ sở đó, Phó Giáo sư Đặng Đức Huy đưa ra 4 đề xuất: thiết lập đầu mối điều phối, lựa chọn các nhiệm vụ thí điểm và xây dựng cơ chế đồng tài trợ phù hợp; thống nhất các nguyên tắc về sở hữu trí tuệ, chia sẻ dữ liệu và phân bổ lợi ích; tạo điều kiện để chuyên gia, trường đại học và viện nghiên cứu trong và ngoài nước tham gia với thủ tục thuận lợi, đầu ra rõ ràng; thúc đẩy doanh nghiệp và hợp tác công - tư tham gia từ khâu xác định bài toán, thử nghiệm, đầu tư đến thương mại hóa công nghệ.

Tiến sỹ Trần Hồng Nhung, chuyên ngành Kỹ thuật điện tại Đại học McGill cho biết, Canada có thế mạnh ở các phân khúc bán dẫn chuyên sâu như bán dẫn hợp chất, thiết bị quang tử, thiết kế chip AI và đóng gói tiên tiến, cùng hệ thống phòng sạch và các trung tâm chế tạo quy mô tiền sản xuất có thể bổ trợ cho hạ tầng bán dẫn đang được Việt Nam đầu tư mạnh.

Trên cơ sở kết nối với các viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước, Tiến sỹ Trần Hồng Nhung đề xuất mô hình hợp tác phát triển bán dẫn công suất nhằm đáp ứng nhu cầu nội địa hóa của Việt Nam cho các sản phẩm như xe điện. Để thúc đẩy hợp tác, cần xây dựng cơ chế đồng tài trợ linh hoạt, cho phép giải ngân đối với các dự án nghiên cứu triển khai ở nước ngoài khi có cam kết rõ ràng về chuyển giao công nghệ và sản xuất tại Việt Nam, đồng thời gắn trực tiếp với đầu ra và doanh nghiệp tiếp nhận trong nước.

Ngoài ra, kiến nghị xem xét lại các quy định về nhập khẩu hóa chất và cho, tặng thiết bị nghiên cứu đã qua sử dụng nhưng còn chạy tốt từ nước ngoài để thúc đẩy năng lực nghiên cứu trong nước.

Trao đổi về việc thúc đẩy hợp tác nghiên cứu AI, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Phong, Giám đốc Công nghệ và Chuyển đổi AI, Tập đoàn FPT, Top 150 nhà lãnh đạo đổi mới xuất sắc toàn cầu về AI năm 2024 nêu một số đề xuất như thúc đẩy trao đổi nhân tài ở đẳng cấp cao nhất, tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ Việt Nam làm việc cùng những chuyên gia hàng đầu thế giới, giải quyết các bài toán lớn và duy trì kết nối lâu dài với đất nước; đề xuất Việt Nam tham gia sáng kiến về khoa học AI an toàn (LawZero) thông qua việc cử các nhà khoa học cùng nghiên cứu, xây dựng nhóm hợp tác về AI an toàn và đóng góp vào phương pháp đánh giá, tiêu chuẩn và tri thức chung của thế giới, qua đó không chỉ tiếp nhận mà còn tham gia kiến tạo nền tảng khoa học cho các quy định AI trong tương lai.

Giáo sư Thái Thị Thanh Mai, Đại học HEC Montréal, chuyên gia về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và kinh doanh xã hội, người nhận Huy chương Đăng quang của Vua Charles III năm 2025 cho rằng cần đặt đào tạo con người vào trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo đó, Giáo sư đề xuất 3 hướng: đưa các bài toán thực tế của cơ quan Nhà nước và doanh nghiệp vào trường đại học, tạo cơ hội để sinh viên, giảng viên, nhà khoa học cùng tham gia giải quyết; tăng cường học thông qua hành động, thử nghiệm; đổi mới đào tạo trong thời đại AI, giúp người học biết đặt câu hỏi, tư duy phản biện, kiểm chứng và sử dụng AI có trách nhiệm.

Giáo sư đề xuất triển khai thí điểm sáng kiến về hợp tác đổi mới sáng tạo Việt Nam-Canada. Theo đó, các Bộ, ngành và doanh nghiệp Việt Nam có thể lựa chọn một số bài toán chiến lược và thực tiễn; sinh viên, giảng viên, nhà khoa học và doanh nghiệp Việt Nam cùng các chuyên gia, trường đại học và đối tác Canada hình thành các nhóm liên ngành để phát triển và thử nghiệm giải pháp trong khoảng 3 đến 6 tháng, qua đó vừa tạo ra giải pháp có khả năng ứng dụng, vừa đào tạo nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo cho Việt Nam.

Về lĩnh vực hợp tác hạt nhân, Thạc sỹ Nguyễn Sỹ Quý, Kỹ sư hạt nhân trưởng tại Holtec International (Hoa Kỳ), nhận định tiềm năng ứng dụng và hợp tác phát triển công nghệ lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR-300) cho Việt Nam là rất khả thi. Đội ngũ chuyên gia người Việt tại Canada và Hoa Kỳ sẵn sàng kết nối tri thức cũng như đào tạo nhân lực cho quê hương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hoan nghênh những ý kiến tâm huyết; đánh giá cao đội ngũ chuyên gia, trí thức người Việt Nam tại Canada - những người được đào tạo bài bản, có chuyên môn, kinh nghiệm và uy tín trong nhiều lĩnh vực, từ khoa học, công nghệ, giáo dục, y tế đến kinh tế, pháp luật và quản lý.

Nhiều người đã có những đóng góp, thành tựu được ghi nhận tại Canada, qua đó không chỉ làm rạng danh cộng đồng mà còn là nguồn lực trí tuệ quý báu, cầu nối quan trọng giữa Việt Nam với Canada và với thế giới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh để hiện thực hóa những mục tiêu chiến lược phát triển đất nước rất cần sự chung tay đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài nói chung và đội ngũ chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài nói riêng.

Đảng, Nhà nước sẽ tiếp tục kiến tạo cơ chế và tạo điều kiện thuận lợi tối đa để các chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài tham gia ngày càng sâu rộng vào dòng chảy phát triển của đất nước. Có chính sách đãi ngộ, tạo môi trường làm việc minh bạch, cạnh tranh, trao quyền, bảo đảm điều kiện tham gia lâu dài hoặc đóng góp linh hoạt từ xa; tôn vinh và sử dụng hiệu quả các công trình, sáng kiến, sản phẩm có giá trị phục vụ phát triển đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn các chuyên gia, trí thức người Việt tại Canada tiếp tục hiến kế giải quyết những vấn đề lớn của đất nước, những bài toán trong các lĩnh vực Việt Nam đang ưu tiên, nhất là trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, y tế, năng lượng sạch, hàng không vũ trụ, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Hiến kế cần đi vào những vấn đề cụ thể, giải pháp cụ thể và tạo ra kết quả cụ thể.

Bên cạnh đó, cần xây dựng mạng lưới chuyên gia, trí thức ngày càng vững mạnh, thực chất, hiệu quả. Các mạng lưới cần làm tốt vai trò tập hợp, kết nối và chia sẻ nguồn lực; nắm chắc năng lực, thế mạnh của từng chuyên gia, nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp để khi đất nước cần có thể tìm đúng người, giao đúng việc.

Đóng góp cho đất nước không nhất thiết phải bằng việc về nước lâu dài; một công trình nghiên cứu, một dự án hợp tác, một chương trình đào tạo, một chuyển giao công nghệ hay một kết nối thành công đều có thể tạo ra giá trị, đều là đóng góp thiết thực cho đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm động viên các chuyên gia, trí thức cần chăm lo, dìu dắt và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Các chuyên gia, trí thức đi trước cần trở thành điểm tựa cho sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam tại Canada, giúp các em hội nhập tốt, giữ gìn tiếng Việt, bản sắc văn hóa và nuôi dưỡng tình cảm, trách nhiệm với quê hương. Chăm lo cho thế hệ trẻ hôm nay là đầu tư cho nguồn lực và tương lai của đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn các chuyên gia, trí thức phát huy vai trò cầu nối, góp phần đưa quan hệ Việt Nam-Canada đi vào chiều sâu, thực chất. Bằng năng lực, uy tín và những thành công của mình, mỗi chuyên gia, trí thức người Việt tại Canada đều có thể trở thành một “Đại sứ hữu nghị” của Việt Nam, kết nối tri thức, công nghệ, nguồn lực và cơ hội hợp tác giữa hai nước, nhất là trong khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, phát triển nhân lực và chuyển đổi xanh.

Đối với những đề xuất, kiến nghị và sáng kiến của các chuyên gia, trí thức, đồng chí Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã trả lời và cam kết Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ các chuyên gia, trí thức nhằm tháo gỡ các vướng mắc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ tin tưởng, với truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc, trí tuệ, bản lĩnh và kinh nghiệm quốc tế, cộng đồng người Việt Nam tại Canada nói chung và đội ngũ chuyên gia, trí thức nói riêng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, hội nhập thành công tại Canada và ngày càng có nhiều đóng góp thiết thực cho quê hương, đất nước./.