Tôn vinh đóng góp của dịch giả 'Lĩnh Nam chích quái' trong nghiên cứu Hán Nôm

Thành tựu khoa học của Giáo sư Nguyễn Ngọc San sẽ tiếp tục ảnh hưởng sâu sắc và toàn diện tới công tác đào tạo và nghiên cứu ngữ văn Việt Nam.

Giáo sư-Tiến sỹ-Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Ngọc San – người dịch tập truyện “Lĩnh Nam chích quái” - là một trong những học giả tiêu biểu, dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản Hán Nôm.

Đó là nhận định chung của các nhà nghiên cứu trong tọa đàm tôn vinh Giáo sư-Tiến sỹ-Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Ngọc San do Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

Theo Phó Giáo sư-Tiến sỹ Hà Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Khoa học Nhân văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, học giả Nguyễn Ngọc San sinh năm 1933 tại Ninh Bình trong một gia đình trí thức yêu nước có truyền thống y học, giáo dục khoa cử và cách mạng, được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng danh hiệu Gia đình vẻ vang.

Cha ông là bác sỹ Nguyễn Văn Dị, một trong những bác sỹ thuộc thế hệ đầu tiên ở Đông Dương. Gia đình có 16 người con, trong đó 5 người tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhiều thành viên trong gia đình trở thành nhà khoa học, nhà giáo và nhà quản lý.

Quang cảnh tọa đàm. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Cho đến nay, nhà giáo, nhà khoa học Nguyễn Ngọc San là người duy nhất ở Việt Nam đã tự nghiên cứu và bảo vệ thành công Luận án Tiến sỹ về chữ Nôm (1982); được phong học hàm Phó Giáo sư (1995), Giáo sư (1999); được Nhà nước phong tặng Nhà giáo Ưu tú (1998), Nhà giáo Nhân dân (2002); được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (2012) và nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý khác.

Các nhà khoa học đều nhận định Giáo sư Nguyễn Ngọc San là một nhà nghiên cứu ngữ văn tiêu biểu. "Tuyên ngôn" về quan điểm học thuật của ông được thể hiện qua chính phương pháp luận, phương pháp và thao tác nghiên cứu, ứng với mỗi lĩnh vực khác nhau. Công trình học thuật của ông hội đủ cả bề rộng và chiều sâu, có thể nhóm vào ba mảng chính: Khảo cứu văn bản di sản Hán Nôm, Nghiên cứu chữ Nôm và tiếng Việt lịch sử, Biên soạn từ điển và sách công cụ khác.

Phát biểu tại toạ đàm, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Bá Cường, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Đại học Sư phạm cho biết Giáo sư Nguyễn Ngọc San đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản Hán Nôm. Tên tuổi và sự nghiệp của Giáo sư Nguyễn Ngọc San gắn liền với những thành tựu có ý nghĩa nền tảng, góp phần quan trọng vào việc khẳng định giá trị của văn hóa, ngôn ngữ dân tộc trong tiến trình phát triển và hội nhập.

Tập truyện "Lĩnh Nam chích quái" do hai học giả Đinh Gia Khánh, Nguyễn Ngọc San dịch. (Ảnh: NXB Kim Đồng)

Theo Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Bá Cường, những công trình của Giáo sư Nguyễn Ngọc San không chỉ có giá trị khoa học cao mà còn góp phần quan trọng vào việc phục dựng, bảo tồn và lan toả các giá trị truyền thống.

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, Giáo sư Nguyễn Ngọc San còn có nhiều đóng góp quan trọng trong việc xây dựng, đào tạo và phát triển ngành Hán Nôm học ở các bậc học từ Cử nhân đến Tiến sỹ. Nhiều giáo trình và công trình từ điển do ông tham gia biên soạn đã trở thành tài liệu chuẩn mực, có giá trị lâu dài đối với hoạt động đào tạo và nghiên cứu.

Nhà xuất bản Đại học Sư phạm đã tuyển chọn một số công trình tiêu biểu của Giáo sư đã công bố trước đây, để xuất bản “Nguyễn Ngọc San tuyển tập,” làm nguồn tư liệu hữu ích cho các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và những ai quan tâm đến ngôn ngữ Hán-Nôm nói riêng, đến ngôn ngữ, văn học và văn hóa Việt Nam nói chung.

Nhân dịp này, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cũng tổ chức lễ trao “Giải thưởng học thuật chuyên ngành Hán Nôm” năm 2026 (Giải thưởng Nguyễn Ngọc San).

Đây là giải thưởng thường niên dành cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên đại học đã bảo vệ thành công luận án, luận văn, khoá luận và đạt giải cao đối với các đề tài khoa học chuyên ngành Hán Nôm, nhằm khuyến khích việc học và nghiên cứu ngôn ngữ Hán Nôm, qua đó bảo tồn ngôn ngữ cổ nói riêng và văn hóa Việt nói chung. Giải thưởng được trích từ nguồn quỹ của gia đình Giáo sư.

Năm nay, Giải thưởng được trao cho 1 nghiên cứu sinh tiến sỹ, 1 học viên cao học và 12 sinh viên đại học./.

(Vietnam+)