Trong 6 tháng cuối năm, Bộ Công Thương sẽ tập trung các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường nhập khẩu và nâng cao năng lực phòng vệ thương mại, qua đó đẩy mạnh xuất khẩu.

Dù xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 21%, đạt 266,52 tỷ USD, nhưng bức tranh ngoại thương Việt Nam vẫn đối diện với nhiều thách thức khi mức nhập siêu lên tới gần 17 tỷ USD. Cùng với đó, hàng loạt rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn Xanh khắt khe từ các thị trường lớn đang đặt hệ thống xuất nhập khẩu vào thế phải chuyển mình mạnh mẽ để duy trì đà tăng trưởng.

Rào cản từ các thị trường xuất khẩu

Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 266,52 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, đằng sau sự bứt phá này, ngoại thương Việt Nam đang phải đối mặt với những rào cản địa chính trị phức tạp và tiêu chuẩn thị trường ngày một nâng cao.

Tại UAE, dù tình hình logistics qua Biển Đỏ và eo biển Hormuz đã dần cải thiện, thị trường này lại bắt đầu áp dụng hàng loạt quy định mới. Ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết UAE đang siết chặt quy trình chứng nhận Halal, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hậu kiểm hàng hóa và yêu cầu sử dụng bao bì sinh học hoặc tái chế. "Đây là những thay đổi doanh nghiệp cần cập nhật sớm để chủ động điều chỉnh sản xuất, tránh phát sinh rủi ro khi xuất khẩu," ông Trung nhấn mạnh.

Thị trường EU cũng đang ghi nhận sự chuyển hướng quản lý từ kiểm soát chất lượng sản phẩm sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng. Theo bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán thương mại Việt Nam tại Hà Lan, EU đang tiếp tục mở rộng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), thúc đẩy quy định chống mất rừng, siết chặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và đề cao các tiêu chí ESG. Đây sẽ là yêu cầu dài hạn, buộc doanh nghiệp phải đầu tư bài bản từ vùng nguyên liệu đến trách nhiệm môi trường.

Tương tự tại Hoa Kỳ, dù đà tăng trưởng vẫn duy trì ở nhiều ngành hàng, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ cảnh báo nửa cuối năm sẽ chịu sức ép lớn từ chính sách thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại. Hoa Kỳ đang tăng cường điều tra về lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ và xuất xứ hàng hóa, đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị hồ sơ truy xuất nguồn gốc thật kỹ lưỡng để giữ vững thị phần.

Ở góc độ ngành hàng, khó khăn bộc lộ rõ rệt hơn. Ông Trương Văn Cẩm, Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) chia sẻ xuất khẩu dệt may 6 tháng đầu năm chỉ tăng 1,7%. Dù duy trì được mức xuất siêu 9,2 tỷ USD nhờ sự tự chủ nhất định, ngành đang chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt từ các "cường quốc giá rẻ" như Bangladesh, Indonesia và sức ép từ chuyển đổi Xanh.

"Điều chúng tôi lo ngại nhất hiện nay là các cuộc điều tra thương mại và thay đổi chính sách từ thị trường nhập khẩu. Doanh nghiệp rất cần thông tin kịp thời để chủ động xây dựng phương án ứng phó," ông Cẩm bày tỏ.

Áp lực lớn để cân bằng cán cân thương mại

Bên cạnh thách thức từ tiêu chuẩn thị trường, cán cân thương mại trong nửa đầu năm cũng ghi nhận mức nhập siêu lên tới gần 16,66 tỷ USD.

Với con số này, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đánh giá đây là một thực tế đáng quan ngại, trái ngược hoàn toàn với trạng thái xuất siêu 8 tỷ USD của cùng kỳ năm 2025.

"Trong bối cảnh tổng xuất siêu năm 2025 đạt trên 20 tỷ USD, áp lực đè nặng lên nửa cuối năm 2026 là vô cùng lớn. Để đạt mục tiêu cân bằng cán cân thương mại, mỗi tháng chúng ta phải đạt mức xuất siêu trung bình 3 tỷ USD, đây là thách thức rất lớn đối với toàn hệ thống. Từ giờ đến cuối năm, mục tiêu vừa tăng trưởng kim ngạch, vừa cân bằng thương mại là một bài toán khó," ông Sơn thẳng thắn chia sẻ.

Nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại

Để góp phần vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số, toàn hệ thống xuất nhập khẩu từ cơ quan quản lý đến cộng đồng doanh nghiệp đang chuyển mạnh từ thế phòng ngự sang chủ động thích ứng.

Đại diện các Thương vụ Việt Nam cho rằng hoạt động xúc tiến thương mại cần đi vào chiều sâu, gắn chặt với nhu cầu của từng ngành hàng. Công tác này đang chuyển hướng sang kết nối thường xuyên giữa nhà mua hàng và nhà cung ứng, hỗ trợ xác minh đối tác, cung cấp cảnh báo sớm và khai thác triệt để các nền tảng số.

Trước những thách thức đặt ra, trong 6 tháng cuối năm, Bộ Công Thương sẽ đẩy mạnh xuất khẩu và nâng cao chất lượng tăng trưởng thương mại, tiếp tục đa dạng hóa thị trường, khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường nhập khẩu và nâng cao năng lực phòng vệ thương mại.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho biết để hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng cuối năm, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục thúc đẩy khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, phát huy vai trò của hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong việc kết nối doanh nghiệp với các nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối quốc tế.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương sẽ tăng cường kiểm soát gian lận thương mại, gian lận xuất xứ; đẩy mạnh xác minh xuất xứ đối với các nhóm hàng có kim ngạch lớn, đồng thời theo dõi sát diễn biến nhập khẩu các mặt hàng năng lượng và nguyên liệu đầu vào để có biện pháp điều hành phù hợp, hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững và cân bằng hơn cho cán cân thương mại trong những tháng cuối năm./.