Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã quán triệt Kết luận 105-KL/TW về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, nhấn mạnh 5 quan điểm chỉ đạo và 6 giải pháp đột phá chiến lược.

Ngày 16/10, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, đã trực tiếp quán triệt Chuyên đề 5 về những nội dung trọng tâm, cốt lõi của Kết luận số 105-KL/TW về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Những "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Đánh giá về kết quả đạt được, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, kế thừa truyền thống tôn trọng hiền tài của dân tộc, Đảng và Nhà nước ta luôn đặc biệt quan tâm phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài. Thể chế, cơ chế, chính sách về nhân tài từng bước được hoàn thiện thông qua các luật, nghị định do Quốc hội và Chính phủ ban hành nhằm thu hút, trọng dụng chuyên gia, nhà khoa học trẻ, người có tài năng trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, văn hóa. Bên cạnh đó, một số địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Nội đã chủ động xây dựng các cơ chế đặc thù, đãi ngộ linh hoạt theo hướng thị trường.

Chính sách thu hút bước đầu đã bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho cả hai khu vực. Ở khu vực công, tính từ năm 2018 đến nay, cả nước đã thu hút và tuyển dụng được hơn 1.500 sinh viên xuất sắc và nhà khoa học trẻ. Ở khu vực tư, nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn như Viettel, Vingroup, Petrovietnam, VNPT, FPT, Phenikaa... đã xây dựng cơ chế thu hút người giỏi thông qua việc giao các nhiệm vụ công nghệ lớn.

Tuy nhiên, Kết luận số 105-KL/TW cũng thẳng thắn chỉ ra 5 "điểm nghẽn" cơ bản cần tập trung khắc phục: Nhận thức về nhân tài chưa đầy đủ, thống nhất, phương thức quản lý còn nặng về thủ tục; cơ chế, chính sách phân tán, thiếu đồng bộ; thiếu sự liên thông nhân tài giữa khu vực công và khu vực tư, giữa trong nước và ngoài nước; công tác phát hiện, bồi dưỡng nhân tài chưa được quan tâm đúng mức;việc bố trí, sử dụng, trọng dụng nhân tài chưa tương xứng.

Dẫn chứng số liệu từ Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu (GTCI) năm 2025, Việt Nam hiện xếp thứ 76 trong tổng số 135 nền kinh tế và đứng thứ 5 trong khu vực ASEAN (sau Singapore xếp thứ 1, Brunei thứ 43, Malaysia thứ 46, Philippines thứ 75; cao hơn Thái Lan thứ 77, Indonesia thứ 80, Lào thứ 106 và Campuchia thứ 115). Xét theo các chỉ số thành phần, môi trường tạo điều kiện phát triển nhân tài của Việt Nam xếp thứ 71; thu hút nhân tài thứ 76; phát triển nhân tài thứ 67; giữ chân nhân tài thứ 79; kỹ năng nghề và kỹ thuật thứ 77; kỹ năng thích ứng thứ 79/135 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả này phản ánh khoảng cách khá xa so với các nước phát triển, đòi hỏi đất nước phải nỗ lực rất lớn để cải thiện môi trường thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài.

Về nguyên nhân, bên cạnh lý do khách quan từ nguồn lực và điều kiện nghiên cứu, làm việc còn hạn chế, nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu. Nổi bật là nhận thức và trách nhiệm của một số cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu chưa đầy đủ; tư duy quản lý còn nặng tính hành chính, thiếu chủ động phát hiện, chưa mạnh dạn giao việc, trao quyền và bảo đảm điều kiện để người tài phát huy năng lực.

Nêu rõ sự cần thiết và yêu cầu thực tiễn đặt ra, Phó Thủ tướng chỉ rõ trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu diễn ra gay gắt, nhiều quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, các nước châu Âu, Canada, Australia, Hàn Quốc... đều coi thu hút, trọng dụng nhân tài là động lực phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đã triển khai nhiều chính sách ưu đãi vượt trội. Đối với nước ta, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó cùng các nghị quyết chiến lược của Trung ương và Bộ Chính trị, đòi hỏi phải có đội ngũ nhân tài đủ sức hoạch định chính sách, làm chủ công nghệ và tổ chức thực hiện các công trình, dự án lớn. Việc ban hành Kết luận số 105-KL/TW khẳng định chủ trương thống nhất của Đảng, gắn công tác nhân tài với các nhiệm vụ chiến lược và ngành, lĩnh vực mũi nhọn nhằm thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Những vấn đề mới về quan điểm, mục tiêu

Quán triệt những nội dung cốt lõi của Kết luận, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã nêu rõ 5 quan điểm chỉ đạo xuyên suốt:

Thứ nhất, khẳng định nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia, dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tự chủ chiến lược của đất nước.

Thứ hai, thu hút, trọng dụng nhân tài phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia nhằm tập trung nguồn lực, tránh dàn trải.

Thứ ba, đổi mới căn bản tư duy và phương thức quản trị nhân tài, chuyển từ quản lý theo tổ chức, biên chế sang quản trị, phát triển nhân tài, lấy sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo; đột phá từ việc xuất phát từ nhiệm vụ để tìm đúng người, giao quyền và nguồn lực tương xứng rồi đánh giá bằng giá trị tạo ra.

Thứ tư, công tác nhân tài đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất, toàn diện của Đảng; Nhà nước kiến tạo thể chế; huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Thứ năm, xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia hiện đại, mở, hội nhập quốc tế, bảo đảm liên kết, lưu chuyển, chia sẻ nguồn lực giữa công và tư, trong nước và quốc tế; khẳng định nhân tài dù làm việc ở bất kỳ khu vực nào hay ở trong nước, ngoài nước đều là nguồn lực quốc gia.

Về hệ thống mục tiêu, Kết luận xác định mục tiêu tổng quát là xây dựng hệ thống quản trị nhân tài quốc gia hiện đại, thống nhất, hiệu quả, có sức cạnh tranh quốc tế; hình thành đội ngũ nhân tài chất lượng cao, đủ mạnh trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn; xây dựng Việt Nam trở thành môi trường hấp dẫn đối với nhân tài. Đến năm 2030, phấn đấu hoàn thiện đồng bộ thể chế; thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài quốc gia (bao gồm cả khu vực công và tư); vận hành đồng bộ hạ tầng số quốc gia về nhân tài; hình thành hệ sinh thái nhân tài mở và vươn lên thuộc nhóm 03 nước đứng đầu ASEAN về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu. Đến năm 2045, Việt Nam chủ động bảo đảm nguồn lực nhân tài, phấn đấu thuộc nhóm 20 quốc gia dẫn đầu thế giới về Chỉ số GTCI.

6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu trên, Phó Thủ tướng nêu rõ Kết luận số 105-KL/TW đề ra 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, thống nhất nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị. Trọng tâm là thống nhất cách nhận diện nhân tài là người có phẩm chất, tố chất, năng lực nổi trội, tư duy sáng tạo, có sản phẩm, thành tích đột phá tạo giá trị tích cực và đảm nhận hiệu quả các nhiệm vụ quan trọng, mới, khó, phức tạp. Đồng thời, xác định rõ trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu; đề cao trách nhiệm tự rèn luyện của nhân tài và khẳng định doanh nghiệp là một chủ thể quan trọng trong công tác nhân tài.

Hai là, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và tập trung nguồn lực thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn. Nhấn mạnh 4 nội dung cốt lõi: rà soát, tháo gỡ rào cản quy định, xây dựng Khung tiêu chí quốc gia về nhân tài và cập nhật danh mục ngành mũi nhọn; hoàn thiện chính sách đãi ngộ toàn diện về tiền lương, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh, an sinh xã hội cho nhân tài và thân nhân; bố trí ngân sách nhà nước cho công tác nhân tài khoảng 0,1% GDP hằng năm trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, áp dụng cơ chế đặt hàng, khoán chi theo sản phẩm và ưu đãi thuế, tín dụng để huy động nguồn lực xã hội; xây dựng, vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia, Cổng thông tin quốc gia và các nền tảng số phục vụ quản trị nhân tài.

Ba là, đổi mới phương thức phát hiện, lựa chọn, trọng dụng và đánh giá nhân tài theo nhiệm vụ và kết quả. Thực hiện phát hiện, tiến cử từ nhiều nguồn không phân biệt công-tư, không tính vào chỉ tiêu biên chế khu vực công; bố trí đúng người, đúng sở trường, giao việc xứng tầm, trao thẩm quyền thực chất đi liền với trách nhiệm giải trình và đạo đức liêm chính; đánh giá khách quan bằng sản phẩm, giá trị cống hiến thực tế và kịp thời chấm dứt giao nhiệm vụ khi không đáp ứng yêu cầu.

Bốn là, chủ động tạo nguồn và phát triển nhân tài quốc gia thông qua các chương trình tạo nguồn theo ngành, lĩnh vực; phát hiện sớm, đào tạo tài năng trẻ; trao quyền tự chủ cao cho các cơ sở đại học, viện nghiên cứu gắn với liêm chính học thuật; đặc biệt là thiết lập cơ chế mới "Nhân tài dẫn dắt nhân tài" để hình thành đội ngũ và năng lực phát triển bền vững.

Năm là, xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài, tạo lập môi trường làm việc văn minh, khắc phục tình trạng đố kỵ, sợ người giỏi; mở rộng quyền tự chủ chuyên môn và tạo điều kiện thuận lợi cho nhân tài khởi nghiệp, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Sáu là, đẩy mạnh hợp tác quốc tế về nhân tài, gắn hợp tác với chuyển giao công nghệ; thu hút trí thức kiều bào và chuyên gia quốc tế tham gia cố vấn, chủ trì các nhiệm vụ chiến lược; phát triển Mạng lưới nhân tài Việt Nam theo ngành, lĩnh vực trong nước và xuyên quốc gia.

Tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ

Về khâu tổ chức thực hiện, Kết luận số 105-KL/TW đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho Bộ Chính trị, các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương, các ban đảng, Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương. Đồng chí Phạm Thị Thanh Trà đề nghị các cấp ủy, tổ chức đảng khẩn trương nghiên cứu, quán triệt sâu sắc và ban hành chương trình, kế hoạch thực hiện phù hợp với đặc điểm từng ngành, địa phương.

Đáng chú ý, Bộ Chính trị đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận, xác định rõ 30 nhiệm vụ, chương trình, đề án quan trọng và giao 14 cơ quan chủ trì thực hiện với thời hạn, sản phẩm, nguồn lực cụ thể, trong đó phần lớn phải hoàn thành trong Quý 2 và Quý 3 năm 2027. Đồng thời, Chính phủ cũng đang khẩn trương hoàn thiện Chương trình hành động của Chính phủ để triển khai đồng bộ, quyết liệt.

Khép lại bài trình bày, Phó Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh nhân tài luôn là yếu tố then chốt quyết định sự thịnh vượng của quốc gia và nhắc lại lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài" và kêu gọi mỗi cấp ủy, tổ chức, doanh nghiệp và người đứng đầu phải chủ động phát hiện, mạnh dạn giao trọng trách cho người tài; đồng thời mong muốn mỗi nhân tài ở trong và ngoài nước hãy đem hết trí tuệ, khát vọng đóng góp cho sự nghiệp phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh và hạnh phúc./.