Các chuyên gia dự báo dự án Lưới điện ASEAN có thể hoàn thành vào khoảng năm 2034, đánh dấu một cột mốc mới trong việc giao thương năng lượng xuyên biên giới.

Theo phóng viên TTXVN tại Malaysia, tại diễn đàn về lộ trình chuyển đổi năng lượng và bền vững của Malaysia diễn ra ngày 5/2 ở thủ đô Kuala Lumpur, các nhà lãnh đạo và chuyên gia kinh tế đã công bố những bước tiến quan trọng trong việc thiết lập mạng lưới điện liên kết giữa các quốc gia Đông Nam Á, trong đó Việt Nam đóng vai trò là một đối tác quan trọng.

Một trong những thông tin đáng chú ý nhất là việc ký kết và triển khai dự án kết nối lưới điện giữa Việt Nam và Bán đảo Malaysia, một sáng kiến do Tập đoàn dầu khí Petronas và Tập đoàn Điện lực quốc gia Malaysia (TNB) khởi xướng. Đây được xem là một phần quan trọng trong nỗ lực hiện thực hóa Lưới điện ASEAN (APG), một chương trình nghị sự dài hạn nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo trong toàn khu vực.

Theo các chuyên gia, dự án kết nối giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore (VMS) được kỳ vọng sẽ có công suất lên tới 2.000MW.

Các chuyên gia dự báo dự án này có thể hoàn thành vào khoảng năm 2034, đánh dấu một cột mốc mới trong việc giao thương năng lượng xuyên biên giới.

Để đạt được mục tiêu này, các bên liên quan đang tích cực triển khai các nghiên cứu chi tiết về tính khả thi, đặc biệt là các phương án lắp đặt cáp ngầm dưới biển cũng như các tuyến đường bộ đi qua Campuchia và Lào để kết nối vào hệ thống lưới điện chung của khu vực.

Việc kết nối không chỉ dừng lại ở khía cạnh vật lý mà còn đòi hỏi sự đồng bộ hóa cao độ về tiêu chuẩn kỹ thuật, khung pháp lý và mô hình kinh doanh giữa các quốc gia thành viên.

Phát biểu tại sự kiện, Phó Thủ tướng Malaysia Fadillah Haji Yusof nhấn mạnh rằng mặc dù các mô hình kinh doanh trao đổi điện năng đã được vận hành thử nghiệm thành công giữa Lào, Thái Lan, Malaysia và Singapore, nhưng thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là việc hài hòa hóa các quy định giữa các quốc gia có hệ thống pháp luật khác nhau.

Các vấn đề như phí truyền tải, tiêu chuẩn kỹ thuật lưới điện và cơ chế điều hành cần được các ủy ban kỹ thuật ASEAN và Ban Thư ký ASEAN phối hợp giải quyết để tạo ra một thị trường năng lượng thông suốt. Điều này đặc biệt quan trọng khi các quốc gia như Việt Nam và Malaysia đều đang đối mặt với thách thức năng lượng, bao gồm việc phải cân bằng giữa ba yếu tố: an ninh năng lượng, khả năng chi trả của người dân và tính bền vững đối với môi trường.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, việc chuyển đổi sang năng lượng sạch không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết. Malaysia đã đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng như đạt 70% công suất năng lượng tái tạo vào năm 2050 và tăng cường hiệu quả năng lượng trong cả lĩnh vực công nghiệp lẫn dân dụng.

Những mục tiêu này đòi hỏi một nguồn vốn khổng lồ như riêng đối với các dự án nâng cấp lưới điện để tích hợp năng lượng tái tạo và kết nối xuyên biên giới, nhu cầu vốn có thể lên tới 12-15 tỷ USD.

Để giải quyết bài toán tài chính, các định chế tài chính đa phương như Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) đang đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp vốn và các công cụ tài chính hỗn hợp.

Bà Kim-See Lim, đại diện từ AIIB, cho biết các ngân hàng phát triển đa phương có thể giúp giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư tư nhân bằng cách cung cấp các khoản vay ưu đãi hoặc bảo lãnh tín dụng, từ đó thu hút dòng vốn thương mại vào các dự án hạ tầng năng lượng mới.

Đối với các dự án xuyên quốc gia như Lưới điện ASEAN, vai trò của các tổ chức trung lập như AIIB là rất quan trọng trong việc kết nối các bên liên quan, từ chính phủ, các đơn vị tiện ích đến các nhà cung cấp giải pháp công nghệ, nhằm đảm bảo các dự án có tính khả thi về mặt tài chính và vận hành.

Sự rõ ràng trong chính sách và lộ trình chuyển đổi năng lượng của các quốc gia thành viên sẽ là "thỏi nam châm" thu hút các nhà đầu tư dài hạn.

Bên cạnh việc phát triển lưới điện, các công nghệ mới như hydro xanh và thu giữ carbon cũng đang được đưa vào chương trình nghị sự hợp tác khu vực.

Malaysia hiện đang phát triển các trung tâm hydro tại bang Sarawak với sự hợp tác của các đối tác Nhật Bản và Hàn Quốc, đồng thời triển khai các dự án điện mặt trời nổi để sản xuất hydro. Những công nghệ này được kỳ vọng sẽ tạo ra các ngành công nghiệp có giá trị cao và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững cho không chỉ Malaysia mà cả các quốc gia lân cận thông qua mạng lưới chia sẻ năng lượng.

Các chuyên gia tại diễn đàn cũng lưu ý rằng việc nâng cấp lưới điện không chỉ là xây dựng thêm các đường dây truyền tải mà còn phải hiện đại hóa hệ thống để trở nên thông minh và linh hoạt hơn. Điều này bao gồm việc tích hợp các hệ thống lưu trữ năng lượng và quản lý sự biến thiên của năng lượng tái tạo để đảm bảo độ ổn định cho lưới điện quốc gia và khu vực.

Sự bùng nổ của xe điện cũng đặt ra những thách thức mới cho hạ tầng phân phối điện, đòi hỏi các quốc gia phải có chiến lược quy hoạch mạng lưới sạc và áp dụng các biểu giá điện theo thời gian sử dụng để tối ưu hóa phụ tải.

Tầm nhìn về một Lưới điện ASEAN thống nhất đã bắt đầu từ những năm 1990, nhưng hiện nay mới thực sự bước vào giai đoạn thực thi mạnh mẽ nhờ sự đồng thuận chính trị và áp lực chuyển đổi xanh.

Việc kết nối giữa các nước trong khu vực không chỉ mang lại lợi ích về mặt kinh tế thông qua việc trao đổi điện năng mà còn giúp tăng cường quan hệ ngoại giao và hợp tác chiến lược trong khối ASEAN.

Tại diễn đàn, các diễn giả khẳng định rằng sự thành công của lộ trình này phụ thuộc vào sự tham gia của tất cả các bên, từ chính phủ đến khu vực tư nhân, nhằm đảm bảo không có quốc gia nào bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi năng lượng.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả chính sách, công nghệ và nguồn lực tài chính, các đối tác ASEAN đang tự tin hướng tới một tương lai năng lượng an toàn, sạch và cạnh tranh cho toàn khu vực./.