Thắp lửa tình yêu khoa học cho học trò từ những điều bình dị
Hơn 20 năm đứng lớp, cô Trần Thị Thanh Huyền vẫn bền bỉ với cách cống hiến giản dị mà ý nghĩa: Đưa kiến thức đến gần hơn với cuộc sống, khơi dậy ở học sinh tinh thần tự học và niềm say mê khám phá.
Bằng tình yêu nghề, sự tận tụy và phương pháp giảng dạy sáng tạo, cô giáo Trần Thị Thanh Huyền, Trường Trung học cơ sở Nam Cao (tỉnh Ninh Bình) đã đưa môn Hóa học đến gần hơn với học sinh. Không chỉ giúp các em hiểu kiến thức qua những hiện tượng quen thuộc trong cuộc sống, cô còn khơi dậy niềm say mê khám phá khoa học, bồi dưỡng học sinh có năng lực vươn tới các sân chơi trí tuệ trong nước và quốc tế.
Đưa Hóa học từ trang sách đến hơi thở cuộc sống
Tốt nghiệp Đại học Sư phạm, ngành Hóa học, năm 2003, cô Trần Thị Thanh Huyền về công tác tại Trường Trung học cơ sở Nam Cao. Hơn hai thập kỷ gắn bó với mái trường và bục giảng, điều cô luôn trăn trở không chỉ là làm thế nào để học sinh nắm vững kiến thức, mà quan trọng hơn là giúp các em yêu thích môn học, biết vận dụng những điều đã học để khám phá và giải thích thế giới xung quanh.
Với nhiều học sinh trung học cơ sở, Hóa học vốn là môn học không dễ tiếp cận. Những công thức, phương trình phản ứng và khái niệm về chất, sự biến đổi của chất đôi khi tạo cảm giác khô khan, trừu tượng. Nếu chỉ tiếp nhận kiến thức qua sách giáo khoa, học thuộc lý thuyết và làm bài tập, các em khó nhận ra Hóa học hiện diện trong từng hoạt động của đời sống.
Từ thực tế đó, cô Huyền nghiên cứu và xây dựng sáng kiến “Sử dụng hiện tượng thực tiễn trong bài giảng Hóa học.” Đây không đơn thuần là việc bổ sung một vài câu chuyện minh họa cho tiết học. Đó là cách tiếp cận nhằm thay đổi tư duy học tập, chuyển từ ghi nhớ thụ động sang quan sát, đặt câu hỏi, tìm hiểu bản chất và vận dụng kiến thức khoa học.
Cô lựa chọn những tình huống gần gũi để khơi gợi sự tò mò của học sinh. Không còn chỉ nghe giảng, ghi chép rồi học thuộc, các em được quan sát, suy luận, trao đổi và tự tìm lời giải. Kiến thức trong sách giáo khoa vì thế trở nên gần gũi, dễ hiểu và có ý nghĩa hơn.
Để làm được điều đó, giáo viên phải có kiến thức thực tế phong phú, thường xuyên tự học, tìm tòi và cập nhật tư liệu. Cô Huyền dành thời gian nghiên cứu chương trình, lựa chọn những hiện tượng phù hợp từng bài học và trình độ nhận thức của học sinh.
Điểm đáng chú ý là cô không đưa kiến thức thực tiễn vào bài giảng một cách tùy tiện. Mỗi tình huống đều được lựa chọn để phục vụ bài học, có khi đó là câu hỏi dẫn dắt ở đầu tiết học, có khi là tình huống được đặt ra trong quá trình giảng giải. Cũng có lúc, cô để lại một câu hỏi sau khi kết thúc bài, khuyến khích học sinh tiếp tục suy nghĩ và tìm câu trả lời ở nhà.
Cách làm này góp phần hình thành quy trình học tập chủ động: thu thập thông tin, quan sát hiện tượng, xử lý thông tin, rút ra kết luận và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Học sinh không chỉ hiểu một phản ứng hóa học diễn ra như thế nào mà còn biết kiến thức ấy có ích gì trong cuộc sống.
Cô Trần Thị Thanh Huyền cho biết, điều quan trọng trước hết là hình thành phương pháp tự học cho các em. Giáo viên định hướng, gợi mở và giải đáp những vấn đề học sinh chưa hiểu. Khi có hứng thú, các em chủ động tìm tòi, đọc thêm tài liệu và làm bài tập. Niềm yêu thích môn học từ đó được nuôi dưỡng một cách tự nhiên.
Phương pháp ấy cũng được cô vận dụng trong công tác bồi dưỡng học sinh có năng khiếu. Thay vì chỉ tập trung luyện giải các dạng bài, cô chú trọng củng cố kiến thức nền tảng, rèn tư duy khoa học, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề. Với những học sinh tham gia sân chơi quốc tế, cô còn hướng dẫn các em tiếp cận thuật ngữ chuyên ngành bằng tiếng Anh, tìm kiếm tài liệu và mở rộng kiến thức ngoài chương trình.
Em Dương Minh Huy, học sinh lớp 9A1 chia sẻ, cô có nhiều phương pháp giảng dạy giúp chúng em học tốt môn Hóa học. Trong quá trình ôn luyện, bên cạnh kiến thức trên lớp, cô còn khuyến khích chúng em thực hành, tìm hiểu các hiện tượng thực tế và xem thêm video khoa học để hiểu sâu hơn bài học. Nhờ đó, chúng em không chỉ học để hoàn thành các bài kiểm tra mà còn biết chủ động tìm tòi, khám phá và vận dụng kiến thức vào cuộc sống.
Góp sức nâng tầm giáo dục địa phương
Từ những giờ học khơi gợi niềm đam mê, cô Huyền đã phát hiện, bồi dưỡng nhiều học sinh có năng lực nổi trội. Dấu ấn tiêu biểu là thành tích của đội tuyển Hóa học Trường Trung học cơ sở Nam Cao tại Olympic Tài năng Hóa học trẻ thế giới (WYCTO) năm 2026; cả bốn học sinh giành Huy chương Vàng tại vòng thi quốc tế đều là những học trò được cô trực tiếp bồi dưỡng. Đó là Nguyễn Chí Tâm, Trần Minh Nhật ở cấp độ Junior; Dương Minh Huy và Nguyễn Trần Minh Vương ở cấp độ Intermediate. Thành tích của các em góp phần quan trọng vào kết quả chung của đội tuyển Ninh Bình.

Phía sau những tấm huy chương là quá trình chuẩn bị công phu và sự đồng hành bền bỉ của giáo viên. Với cô Huyền, niềm vui không chỉ nằm ở kết quả thi mà còn ở sự trưởng thành của học trò. Các em tự tin hơn, chủ động hơn và có khát vọng chinh phục những giới hạn mới. Cô mong muốn thành công của đội tuyển sẽ truyền cảm hứng, khuyến khích thêm nhiều học sinh khác tìm hiểu, yêu thích Hóa học và mạnh dạn tham gia các sân chơi khoa học.
Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nam Cao Nguyễn Văn Tuấn đánh giá, cô Huyền là giáo viên tâm huyết, yêu nghề, có năng lực chuyên môn vững vàng và hết lòng vì học sinh. Trong công tác, cô luôn giữ gìn phẩm chất, đạo đức nhà giáo; sống giản dị, trung thực, hòa đồng với đồng nghiệp và có trách nhiệm với phụ huynh. Cô không ngừng học tập, đổi mới phương pháp, là tấm gương để giáo viên trong trường noi theo.
Môi trường giáo dục của Trường Trung học cơ sở Nam Cao chính là "bệ phóng" giúp cô Huyền phát huy hết khả năng sư phạm và năng lực giáo dục của mình. Nhận xét về chất lượng giáo dục của nhà trường, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình Ngô Quang Tuệ cho rằng, Trường Trung học cơ sở Nam Cao là một trong những cơ sở thực hiện tốt việc chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; chú trọng ngoại ngữ, tin học và đổi mới phương pháp dạy học. Những nghiên cứu và xây dựng sáng kiến của cô Huyền chính là mô hình tốt cần nhân rộng toàn tỉnh trong giai đoạn hiện nay.
Là người hoạt động trong ngành giáo dục nhiều năm, Phó Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình Đinh Thị Lụa cho biết, Trường Trung học cơ sở Nam Cao là một trong những trường đứng đầu tỉnh về thành tích học tốt, dạy tốt. Việc có 18 học sinh đoạt giải tại các kỳ thi quốc gia và quốc tế là minh chứng cho truyền thống hiếu học, sự nỗ lực bền bỉ và khát vọng chinh phục tri thức của thầy và trò nhà trường, đồng thời cho thấy hiệu quả từ các chính sách đầu tư phát triển giáo dục của địa phương.
Những đóng góp của cô Huyền còn được ghi nhận qua các danh hiệu, hình thức khen thưởng của ngành và địa phương: Chiến thi đua cấp tỉnh năm học 2020-2021; Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Hà Nam (cũ) tặng Bằng khen năm học 2019-2020; Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Bằng khen năm học 2021-2022. Song với cô giáo Huyền, giá trị đáng trân trọng hơn cả là những đổi thay trong từng giờ học, sự tiến bộ của học sinh và niềm say mê khoa học được cô bền bỉ vun đắp.
Hơn 20 năm đứng lớp, cô Trần Thị Thanh Huyền vẫn bền bỉ với cách cống hiến giản dị mà ý nghĩa: Đưa kiến thức đến gần hơn với cuộc sống, khơi dậy ở học sinh tinh thần tự học và niềm say mê khám phá. Từ những bài học gắn với các hiện tượng đời thường, cô gieo vào lòng học trò tình yêu khoa học, nuôi dưỡng những ước mơ và khát vọng chinh phục tri thức. Đó cũng là giá trị bền lâu của một nhà giáo tận tâm, luôn dành trọn tâm huyết cho học trò và sự nghiệp trồng người./.
