Việc triển khai eCDT không dừng ở việc cài đặt phần mềm mà phải bảo đảm dữ liệu phát sinh trong quá trình tàu xuất bến, cập cảng, bốc dỡ thủy sản được cập nhật đầy đủ, kịp thời và có thể kiểm chứng.

Thành phố Hồ Chí Minh đang đẩy nhanh việc cài đặt, sử dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT), phấn đấu hoàn thành đối với toàn bộ tàu cá trong tháng 10/2026.

Cùng với số hóa nhật ký khai thác, thành phố yêu cầu kết nối, đồng bộ dữ liệu từ tàu cá, cảng cá đến sản lượng bốc dỡ và hồ sơ chứng nhận nguồn gốc, qua đó, nâng cao khả năng kiểm soát chuỗi khai thác, đáp ứng yêu cầu chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Tại buổi họp của Ban chỉ đạo về IUU của Thành phố Hồ Chí Minh, diễn ra sáng 21/9, bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đến ngày 15/9/2026, toàn bộ tàu cá của thành phố đều đã được cập nhật vào cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase, trong đó có gần 95% tàu cá từ 15 m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Đối với hệ thống eCDT, hiện có 76,21% tàu cá thực hiện thủ tục cập, rời cảng trên hệ thống. Các tàu chưa sử dụng eCDT bao gồm nhóm tàu hoạt động ven bờ, chuyến biển ngắn, đặc biệt tại khu vực Cần Giờ, Thạnh An, gặp khó khăn khi phải đưa tàu đến các cảng cá tập trung để thực hiện thủ tục.

“eCDT là một mắt xích quan trọng trong quản lý đội tàu và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Thành phố đang rà soát, khảo sát các vị trí để hình thành các 'Điểm lên cá,' qua đó, quản lý tàu và sản lượng khai thác ngay từ nơi cập bến; đồng thời, xây dựng lộ trình để hoàn thành việc sử dụng eCDT đối với toàn bộ tàu cá chậm nhất ngày 30/10/2026,” bà Phạm Thị Na cho biết.

Từ thực tế này, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh yêu cầu việc triển khai eCDT không dừng ở việc cài đặt phần mềm mà phải bảo đảm dữ liệu phát sinh trong quá trình tàu xuất bến, cập cảng, bốc dỡ thủy sản được cập nhật đầy đủ, kịp thời và có thể kiểm chứng.

Ông Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh cần rà soát từng trường hợp chưa thực hiện eCDT, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và phương án xử lý; đồng thời, bảo đảm sự đồng bộ giữa hệ thống của cảng cá và lực lượng Bộ đội Biên phòng trong kiểm soát tàu cập, rời cảng.

Đối với những khu vực chưa thuận lợi để đưa tàu vào cảng cá tập trung, thành phố cần khẩn trương nghiên cứu, bố trí các điểm lên cá tạm thời để vừa tạo thuận lợi cho ngư dân, vừa không tạo khoảng trống trong kiểm soát sản lượng.

“Cần chuyển từ quản lý theo hồ sơ sang quản lý bằng dữ liệu thực tế. Việc triển khai eCDT không dừng ở việc cài đặt mà phải bảo đảm dữ liệu về tàu cá, hành trình, sản lượng khai thác, sản lượng đưa lên bờ và nhật ký khai thác được cập nhật đầy đủ, kịp thời,” ông Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh.

Dù được tích cực triển khai, nhưng việc cài đặt eCDT cũng còn khó khăn. Ông Nguyễn Minh Tâm, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Long Hải, Thành phố Hồ Chí Minh cho biết chính quyền cơ sở đang tập trung rà soát, quản lý từng tàu cá, nhất là nhóm tàu có nguy cơ cao hoặc chưa đủ điều kiện hoạt động. Việc quản lý trên thực tế đòi hỏi địa phương không chỉ nắm hồ sơ mà phải biết tàu đang ở đâu, neo đậu tại vị trí nào, còn hoạt động hay đã ngừng hoạt động, cũng như tình trạng của chủ tàu và các giấy tờ liên quan.

Tại cơ sở, việc kiểm soát đội tàu còn gặp những trường hợp tàu bán sang địa phương khác nhưng chưa hoàn tất thủ tục sang tên, tàu neo đậu ngoài địa bàn hoặc tàu đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục theo quy định. Vì vậy, ông Nguyễn Minh Tâm cho rằng, việc liên thông dữ liệu giữa địa phương với các cơ quan quản lý chuyên ngành và các tỉnh, thành phố có liên quan là cần thiết để tránh tình trạng một con tàu có thông tin khác nhau trên các hệ thống.

Đại diện xã Bình Châu, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đề cập yêu cầu đưa việc số hóa vào sát hoạt động khai thác thực tế. Theo địa phương, bên cạnh việc tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân cài đặt, sử dụng các ứng dụng điện tử, cần theo dõi việc thực hiện trong từng chuyến biển, bởi nếu chỉ hoàn thành khâu cài đặt nhưng ngư dân không sử dụng thường xuyên thì dữ liệu vẫn không đầy đủ.

Cùng với eCDT, Thành phố Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh sử dụng nhật ký khai thác điện tử. Theo bà Phạm Thị Na, tỷ lệ tàu cá sử dụng nhật ký điện tử hiện đã đạt trên 80% và thành phố đặt mục tiêu hoàn thành sớm hơn thời hạn chung, phấn đấu đến ngày 30/11/2026.

Việc chuyển từ nhật ký giấy sang nhật ký điện tử nhằm hạn chế tình trạng ghi chép thiếu, sai thông tin, ghi bổ sung hoặc không thống nhất tên loài thủy sản, qua đó, tạo dữ liệu thống nhất phục vụ xác nhận nguồn gốc. Thành phố cũng đã có chính sách hỗ trợ ngư dân chi phí cài đặt, sử dụng dịch vụ nhật ký khai thác điện tử.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, quá trình số hóa chứng nhận nguồn gốc vẫn còn điểm nghẽn. Theo quy định mới, từ ngày 1/6/2026, cảng cá thực hiện cấp giấy SC điện tử trên hệ thống eCDT. Trong khi đó, hồ sơ của doanh nghiệp có thể sử dụng nguyên liệu từ nhiều giấy SC, gồm cả SC giấy được cấp trước thời điểm này và SC điện tử cấp sau đó. Hệ thống eCDT hiện chưa thể phát hành CC điện tử đối với hồ sơ kết hợp hai loại chứng từ, nên một số trường hợp vẫn phải thực hiện bằng giấy.

Việc này cho thấy truy xuất nguồn gốc không thể chỉ giải quyết ở khâu tàu cá hoặc cảng cá mà phải được hoàn thiện xuyên suốt đến khâu chứng nhận phục vụ chế biến, xuất khẩu.

“Thành phố đề nghị cơ quan quản lý chuyên ngành Trung ương tiếp tục hướng dẫn thống nhất phương thức xử lý, đồng thời hoàn thiện chức năng của eCDT để có thể thực hiện chứng nhận điện tử theo một quy trình khép kín,” bà Phạm Thị Na cho biết.

Thời gian tới, đợt kiểm tra của Ủy ban châu Âu (EC) thời gian không còn nhiều, nên việc triển khai tuân thủ các quy định cần nhanh chóng và quyết tâm. Đối với việc thực hiện truy xuất nguồn gốc thuỷ hải sản, ông Bùi Minh Thạnh yêu cầu các đơn vị chuyển trọng tâm từ “đã triển khai” sang “kiểm soát thực chất, đầy đủ và liên tục,” không để phát sinh khoảng trống dữ liệu ở bất kỳ khâu nào.

Đối với tàu cá nguy cơ cao hoặc chưa đủ điều kiện hoạt động, phải xác định rõ tàu nào, chủ tàu nào, đang ở đâu, đơn vị nào chịu trách nhiệm quản lý và thời hạn xử lý.

Theo báo cáo, đến ngày 15/9, thành phố đã cập nhật vị trí neo đậu của toàn bộ nhóm tàu nguy cơ cao và tàu chưa đủ điều kiện hoạt động; dự kiến hoàn thành 100% trước ngày 30/9/2026 lắp thiết bị định vị GPS.

Chống khai thác IUU phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, không chỉ tập trung khi có các đợt kiểm tra. Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, từng địa phương.

“Tôi đề nghị sau cuộc họp này, các sở, ngành, lực lượng chức năng và địa phương không xây dựng kế hoạch theo hướng chung chung, mà phải chuyển ngay các yêu cầu nêu trên thành nhiệm vụ cụ thể, có người phụ trách, có thời hạn hoàn thành và có cơ chế kiểm tra kết quả, mục tiêu là giải quyết những tồn tại hiện nay, gỡ được thẻ vàng của EC,” ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh./.