TP Hồ Chí Minh sẽ phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi đa tầng, liên thông từ gia đình đến bệnh viện, phù hợp với tình trạng sức khỏe, mức độ phụ thuộc và điều kiện kinh tế của từng người.

Thành phố Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chóng khi người cao tuổi chiếm hơn 11% dân số. Già hóa dân số đang trở thành thách thức không nhỏ đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của thành phố.

Đứng trước áp lực gia tăng lên hệ thống y tế và an sinh, thành phố đang lên kế hoạch xây dựng hệ sinh thái chăm sóc đa tầng, giúp người cao tuổi không chỉ được bảo vệ sức khỏe mà còn tiếp tục sống vui, phát huy giá trị cho cộng đồng.

Từng bước thích ứng với già hóa dân số

Theo Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố hiện có khoảng 1,57 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm gần 11% dân số. Thành phố chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2017 và dự báo sẽ trở thành đô thị có dân số già vào khoảng năm 2038.

Tiến sỹ, bác sỹ Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận, nhu cầu chăm sóc người cao tuổi sẽ tiếp tục tăng, trong khi khả năng đáp ứng của mô hình chăm sóc truyền thống dựa chủ yếu vào gia đình ngày càng chịu nhiều áp lực.

Không chỉ gia tăng về số lượng, Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với sự thay đổi về đặc điểm sức khỏe và nhu cầu chăm sóc của người cao tuổi. Người cao tuổi thường đồng thời mắc nhiều bệnh mạn tính, có nguy cơ suy giảm chức năng vận động, suy dinh dưỡng, sa sút trí tuệ, trầm cảm và mất khả năng tự chăm sóc. Những vấn đề này đòi hỏi quá trình chăm sóc liên tục, phối hợp nhiều chuyên ngành và kết nối chặt chẽ giữa bệnh viện, y tế cơ sở, gia đình và các cơ sở trợ giúp xã hội.

Do đó, từ năm 2025, thành phố bắt đầu thí điểm các mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, trong đó điển hình là mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại Bệnh viện Phục hồi chức năng-Điều trị bệnh nghề nghiệp.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ, bác sỹ Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện thông tin, sau 1 năm hoạt động, đơn vị đang trực tiếp chăm sóc sức khỏe hằng ngày cho 40 người cao tuổi.

Buổi sáng người cao tuổi được thực hiện các biện pháp trị liệu, chăm sóc sức khỏe, trưa dùng cơm, nghỉ ngơi tại chỗ và buổi chiều tham gia các hoạt động phù hợp với thể trạng, sức khỏe như tô màu, đan len, trồng cây, chơi các trò chơi trí tuệ… sau đó trở về với gia đình.

Người cao tuổi đến đây vừa được chăm sóc, trị liệu sức khỏe vừa được gặp gỡ, trò chuyện và tham gia các hoạt động bổ ích, vui vẻ. Khi trở về nhà, họ mang về nụ cười, niềm vui - những điều vô cùng quan trọng với người cao tuổi.

Đăng ký tham gia sinh hoạt tại Bệnh viện Phục hồi chức năng-Điều trị bệnh nghề nghiệp được hơn nửa năm, mỗi ngày trôi qua với bà Nguyễn Thị Ái Vân (83 tuổi, ngụ phường Khánh Hội) là một ngày vui.

Bà nói sáng nào bà cũng bắt xe đến bệnh viện, được các cô điều dưỡng chăm sóc sức khỏe, được gặp gỡ với các bạn đồng trang lứa nói chuyện rất vui. Thỉnh thoảng, khi người không được khỏe thì bà được các bác sỹ thăm khám, kê đơn, bữa ăn cũng được đổi sang suất ăn phù hợp.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày cũng được lập ra tại các phường, xã. Dù chỉ mới ra đời hơn 2 tháng nhưng “Điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày” của phường Bình Tân đã trở thành địa chỉ quen thuộc của nhiều người cao tuổi.

Sáng sớm, nhiều cụ ông, cụ bà tập trung tại đây để được nhân viên y tế của Trạm y tế phường kiểm tra sức khỏe, sau đó tham gia vào các hoạt động tập thể như tập thể dục dưỡng sinh, đánh cờ, giao lưu ca hát...

Ông Vũ Hồng Ninh, Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Bình Tân, cho biết mô hình này đã mở ra một không gian chăm sóc tại cộng đồng để người cao tuổi có thêm cơ hội sống vui, sống khỏe, duy trì thói quen sinh hoạt tích cực.

Hiện lãnh đạo phường Bình Tân đang xây dựng khu vực trồng cây thuốc Nam để người cao tuổi trực tiếp tham gia vun trồng, chăm sóc. Quan trọng hơn, các cụ sẽ cảm nhận mình vẫn có thể làm những việc có ích, tiếp tục đóng góp cho gia đình và xã hội, chứ không chỉ là đối tượng được chăm sóc...

Phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

Tiến sỹ, bác sỹ Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, nhận định già hóa dân số là xu thế tất yếu, chính vì thế cần phải chuẩn bị các phương án ứng phó với những hệ quả của nó đối với sức khỏe, an sinh và phát triển kinh tế, xã hội.

Với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về y tế trên địa bàn, Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh đang phối hợp với các sở, ngành, cơ sở y tế, cơ sở đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp để thúc đẩy phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi theo hướng liên tục, đa tầng, chuyên nghiệp và dễ tiếp cận.

Hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là một mạng lưới các cơ sở, dịch vụ, nhân lực, công nghệ và cơ chế tài chính có sự liên kết, phối hợp nhằm đáp ứng liên tục nhu cầu chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội của người cao tuổi.

Hệ sinh thái này không chỉ bao gồm bệnh viện và cơ sở dưỡng lão, mà còn phải có chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh mạn tính, bác sỹ gia đình, điều dưỡng tại nhà, phục hồi chức năng, chăm sóc ban ngày, chăm sóc dài hạn, chăm sóc giảm nhẹ, dinh dưỡng, hỗ trợ tâm lý và các giải pháp công nghệ trợ giúp.

Tiến sỹ, bác sỹ Huỳnh Minh Chín nêu quan điểm: “Cần xác định người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể có quyền lựa chọn dịch vụ, có khả năng đóng góp tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực cho xã hội. Bảo vệ sức khỏe, duy trì khả năng tự chủ và tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia đời sống cộng đồng chính là cách phát huy nguồn lực con người trong quá trình thích ứng với già hóa dân số."

Thành phố hiện có nhiều lợi thế để phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Thành phố có quy mô dân số lớn, nhu cầu chăm sóc sức khỏe đa dạng và thị trường dịch vụ có tiềm năng phát triển.

Không gian phát triển sau hợp nhất địa giới hành chính cũng mở ra thêm cơ hội quy hoạch các cơ sở chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe và những mô hình dịch vụ phù hợp với từng nhóm người cao tuổi.

Với vai trò là tuyến cuối khu vực phía Nam, thành phố có hệ thống cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phát triển, đội ngũ chuyên gia y tế có kinh nghiệm và mạng lưới cơ sở y tế công lập, tư nhân đa dạng. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển chuyên ngành lão khoa, nâng cao năng lực điều trị các bệnh lý thường gặp ở người cao tuổi và tổ chức các mô hình chăm sóc liên tục.

Thời gian tới, thành phố sẽ phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi đa tầng, liên thông từ gia đình đến bệnh viện, phù hợp với tình trạng sức khỏe, mức độ phụ thuộc và điều kiện kinh tế của từng người cao tuổi.

Ở tầng thứ nhất, người cao tuổi được khuyến khích chủ động duy trì lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ, quản lý các yếu tố nguy cơ và sử dụng hồ sơ sức khỏe điện tử tại nhà.

Ở tầng thứ hai, vai trò của trạm y tế, các trung tâm, cơ sở và điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày, câu lạc bộ người cao tuổi... được phát huy để chăm sóc người cao tuổi. Các hoạt động tập trung vào theo dõi sức khỏe, tư vấn, phục hồi chức năng cơ bản và hỗ trợ người cao tuổi duy trì cuộc sống độc lập.

Tầng thứ ba, đội chăm sóc sức khỏe liên tục của các trạm y tế, bác sỹ gia đình, điều dưỡng, nhân viên chăm sóc sẽ đến tận nhà hỗ trợ người cao tuổi.

Tầng thứ tư là chăm sóc tại cơ sở lưu trú, khuyến khích phát triển đa dạng các mô hình dưỡng lão, chăm sóc điều dưỡng, phục hồi chức năng, chăm sóc người sa sút trí tuệ và chăm sóc giảm nhẹ.

Tầng cuối cùng là các bệnh viện cấp cơ bản và chuyên sâu đảm nhiệm điều trị những trường hợp phức tạp, hỗ trợ chuyên môn cho toàn hệ thống và bảo đảm chuyển tiếp người bệnh an toàn sau điều trị.

Tiến sỹ, bác sỹ Huỳnh Minh Chín nêu rõ xây dựng kế hoạch phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi phải gắn với chiến lược phát triển kinh tế bạc của thành phố; xác định rõ mục tiêu, lộ trình, trách nhiệm của từng cơ quan và nguồn lực thực hiện.

Thành phố sẽ ưu tiên củng cố y tế cơ sở, phát triển dịch vụ chăm sóc tại nhà và ban ngày, nâng cao năng lực lão khoa, đào tạo nhân lực và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực còn thiếu./.