Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xử lý chất thải Việt Nam đã đề xuất dự án đốt rác phát điện tại Đa Phước và đang chờ hoàn tất các bước thẩm định, cấp phép, dự án có công suất khoảng 3.000 tấn rác/ngày.

Hơn 14.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt phát sinh mỗi ngày đang tạo áp lực lớn lên hệ thống thu gom, xử lý rác của Thành phố Hồ Chí Minh. Tại Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước (xã Đa Phước), khu xử lý rác lớn nhất Thành phố do Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xử lý chất thải Việt Nam (VWS) đầu tư, vận hành, quá trình chuyển đổi công nghệ đang được triển khai với mục tiêu giảm chôn lấp, chuyển đổi xử lý bằng công nghệ đốt rác phát điện hiện đại.

Chuyển đổi công nghệ xử lý rác

Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước hiện là nơi tiếp nhận, xử lý một phần lớn lượng rác sinh hoạt phát sinh mỗi ngày của Thành phố Hồ Chí Minh. Tại khu vực này, xe chở rác liên tục ra vào, đưa chất thải qua các công đoạn tiếp nhận và xử lý. Cùng với hoạt động chôn lấp theo tiêu chuẩn Mỹ đang được duy trì, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xử lý chất thải Việt Nam vận hành các hệ thống xử lý nước rỉ rác, kiểm soát mùi và thu gom khí phát sinh.

Ông Kevin Moore, Giám đốc Điều hành Công ty cho biết, nhà máy xử lý nước rỉ rác tại Đa Phước có công suất 3.000 m³/ngày. Nước sau xử lý đạt chuẩn được tái sử dụng cho hoạt động vận hành trong khu liên hợp. Khí phát sinh từ khu chôn lấp được thu gom qua hệ thống đường ống để đốt phát điện; các ô chôn lấp được phủ bạt liner, kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học để kiểm soát mùi.

Thực tế vận hành cũng cho thấy lượng rác lớn đòi hỏi hệ thống tiếp nhận, xử lý phải duy trì liên tục. Khi phương thức xử lý thay đổi, các khâu tiếp nhận, phân loại và kiểm soát môi trường trong nhà máy cũng phải được điều chỉnh theo.

Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xử lý chất thải Việt Nam hiện đã đề xuất dự án đốt rác phát điện tại Đa Phước và đang chờ hoàn tất các bước thẩm định, cấp phép. Dự án dự kiến có công suất khoảng 3.000 tấn rác/ngày.

Khi đi vào hoạt động, ngoài việc sử dụng nguồn năng lượng tái tạo để phát điện, khu vực tiếp nhận rác sẽ được bố trí trong nhà xưởng kín, duy trì áp suất âm để hạn chế phát tán mùi. Hệ thống quan trắc khí thải, nước thải cũng được nâng cấp, truyền dữ liệu liên tục về cơ quan quản lý.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Toàn Thắng cho biết, Thành phố hiện có 4 đơn vị xử lý chất thải rắn sinh hoạt, sử dụng công nghệ sản xuất phân hữu cơ và đốt rác nhưng chưa kết hợp phát điện.

Trong năm 2026, dự kiến có thêm 2 nhà máy đốt rác phát điện hoàn thành, mỗi nhà máy có công suất trên 3.000 tấn/ngày. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 chuyển đổi hoàn toàn sang công nghệ đốt rác phát điện.

Quá trình này đặt ra yêu cầu tổ chức lại các khâu phân loại, thu gom, vận chuyển và trung chuyển, nhằm bảo đảm rác được đưa đến đúng công nghệ xử lý, giảm lượng phải chôn lấp và nâng hiệu quả thu hồi năng lượng.

Theo lãnh đạo Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xử lý chất thải Việt Nam, đơn vị đang lựa chọn công nghệ có quá trình vận hành được kiểm chứng, đặt yêu cầu bảo vệ môi trường trong quá trình đầu tư.

Phân loại, vận chuyển và xử lý cần được tổ chức lại

Tại Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước, Công ty đã đầu tư nhà máy phân loại, tái chế rộng hơn 8.000 m2, hoàn thiện từ năm 2011. Theo đó, dây chuyền này chưa khai thác hết công suất do nguồn rác đã phân loại đưa về chưa ổn định.

Ông Kevin Moore cho biết, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xử lý chất thải Việt Nam đang chờ việc phân loại rác tại nguồn được triển khai rộng hơn để có nguồn nguyên liệu ổn định cho dây chuyền tái chế. Một lượng lớn vật liệu có khả năng tái chế hiện vẫn được thu gom qua các cơ sở mua bán phế liệu nhỏ lẻ, trong khi điều kiện môi trường tại một số cơ sở chưa được kiểm soát chặt.

Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên toàn địa bàn trong năm 2027. Cùng với đó là phương án thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý dựa theo khối lượng và thể tích chất thải.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, Sở đang xây dựng lại lộ trình vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt sau khi địa giới hành chính thay đổi, làm cơ sở tổ chức đấu thầu các gói vận chuyển trong năm 2027. Hệ thống cân tự động đã được đưa vào quản lý khối lượng rác; phương tiện vận chuyển được theo dõi bằng GPS theo thời gian thực.

Các trạm trung chuyển xuống cấp, quá tải cũng nằm trong kế hoạch cải tạo, đầu tư mới. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 thay thế các trạm ép rác hở bằng công nghệ ép kín, kiểm soát mùi trong quá trình trung chuyển.

Việc phân loại, vận chuyển và xử lý có quan hệ trực tiếp với nhau. Rác được phân loại giúp tách riêng vật liệu có khả năng tái chế, giảm lượng phải xử lý cuối nguồn. Rác được ép kín, giảm nước trước khi vận chuyển sẽ hạn chế mùi và nước rỉ trong quá trình vận chuyển. Với công nghệ đốt phát điện, độ ẩm của rác cũng ảnh hưởng đến hiệu quả thu hồi năng lượng.

Quá trình chuyển đổi cũng tính đến phương án xử lý lượng rác đã chôn lấp tại Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước. Khi nhà máy đốt rác phát điện đi vào hoạt động, doanh nghiệp dự kiến khai thác, phân loại và xử lý một phần lượng rác cũ cùng với rác phát sinh hằng ngày.

Sau khi khu chôn lấp được xử lý bảo đảm an toàn, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xử lý chất thải Việt Nam định hướng cải tạo khu vực này thành không gian xanh kết hợp các hoạt động thể thao, giải trí và sinh thái.

Lộ trình này còn phụ thuộc vào thủ tục đầu tư, nguồn vốn và tiến độ hoàn thiện hồ sơ của các dự án. Trong bối cảnh mỗi ngày phát sinh hơn 14.000 tấn rác sinh hoạt, Thành phố Hồ Chí Minh phải tính toán lại toàn bộ quá trình thu gom, vận chuyển, trung chuyển và xử lý, bảo đảm phù hợp với yêu cầu chuyển đổi công nghệ và giảm chôn lấp.

Có thể nói, thực tế tại Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước cho thấy chuyển đổi xanh trong xử lý rác cần được bắt đầu từ việc giảm lượng rác phải chôn lấp, tăng khả năng tái chế và sử dụng phần chất thải còn lại để thu hồi năng lượng. Đây là hướng Thành phố đang triển khai trong mục tiêu thay đổi công nghệ xử lý chất thải, gắn với tăng trưởng xanh và Net Zero./.

​