Với quy mô kinh tế-dân số nằm trong nhóm những địa phương dẫn đầu cả nước cùng hệ thống hạ tầng đồng bộ, Đồng Nai đang hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành cực tăng trưởng mới.

Sáng 20/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI, Quốc hội đã nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về Đề án thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương. Sau khi nghe các báo cáo tại hội trường, các đại biểu Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại tổ về dự thảo Đề án quan trọng này. Đa số các ý kiến đều đánh giá cao tiềm lực của Đồng Nai, đồng thời đóng góp nhiều giải pháp để địa phương phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Hội tụ đầy đủ yếu tố để phát triển đa trung tâm

Làm rõ hơn về các chỉ số kinh tế và lịch sử, các đại biểu Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai nhấn mạnh địa phương này có bề dày lịch sử hình thành gần 330 năm. Sau khi sáp nhập, với diện tích tự nhiên hơn 12.700 km2 và dân số gần 4,5 triệu người, Đồng Nai đang sở hữu hàng chục khu công nghiệp quy mô lớn đang hoạt động.

Đặc biệt, Đồng Nai có lợi thế tuyệt đối về hạ tầng khi sở hữu hệ thống giao thông đa phương tiện gồm 5 loại hình: Hàng không (sân bay Long Thành), đường bộ cao tốc, đường sắt, đường thủy nội địa và hàng hải. Đây là những điều kiện "cần và đủ" để Đồng Nai phát triển theo mô hình đa trung tâm, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ cho cả vùng.

Khẳng định tiềm lực thực tế của địa phương, Bí thư Tỉnh uỷ, Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai Vũ Hồng Văn cho biết, hiện Đồng Nai là địa phương có quy mô dân số đứng thứ 3 và quy mô nền kinh tế đứng thứ 4 cả nước (chỉ sau Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Hải Phòng). Không chỉ mạnh về những con số, Đồng Nai còn được ví như một "Việt Nam thu nhỏ" bởi sự hội tụ của người dân từ khắp mọi miền Tổ quốc về đây an cư lạc nghiệp nhờ sự ưu đãi về thiên nhiên và khí hậu.

Một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất là kết quả thu ngân sách và tăng trưởng kinh tế. Đại biểu Vũ Hồng Văn thông tin, thu ngân sách năm 2025 của Đồng Nai đạt hơn 101.000 tỷ đồng (tổng quy mô toàn tỉnh tiệm cận 110.000 tỷ đồng), vượt mức Trung ương giao. Tỉnh cũng ghi nhận mức tăng trưởng hai con số, thuộc nhóm cao nhất toàn quốc. Với đà phát triển này, Đồng Nai đặt mục tiêu thu ngân sách năm nay cao hơn năm trước, tiếp tục khẳng định vai trò là một cực tăng trưởng chủ lực của cả nước.

Về chủ trương thành lập đơn vị hành chính mới và chuyển đổi từ mô hình quản trị nông thôn sang quản trị đô thị, đại biểu Vũ Hồng Văn khẳng định đây là thời điểm "chín muồi."

"Nếu chậm trễ thực hiện, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Đồng Nai xác định khát vọng trở thành Thành phố trực thuộc Trung ương, nhận trách nhiệm là cực tăng trưởng dẫn dắt để cùng cả nước đạt mục tiêu trở thành nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển vào năm 2045," đại biểu Vũ Hồng Văn khẳng định.

Thông tin thêm về tốc độ đô thị hóa nhanh chóng tại địa phương, Đại biểu Nguyễn Trung Kiên, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai dẫn chứng nhiều phường, xã hiện nay có quy mô dân số tương đương với một quận, huyện cũ ở các địa phương khác (như phường Trấn Biên, phường Long Bình). Việc nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tạo khí thế hăng say lao động, là động lực quan trọng để đảm bảo mục tiêu duy trì tăng trưởng hai con số trong nhiệm kỳ 2026-2031.

Bài toán cơ chế đặc thù và "thách thức kép" sau sáp nhập

Bên cạnh những thuận lợi, việc thành lập Thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương cũng đi kèm không ít thách thức. Đại biểu Trương Minh Huy Vũ, Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, thách thức đầu tiên nằm ở cơ chế. Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Đồng Nai chắc chắn cần các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển, đặc biệt là trong các dự án liên kết vùng.

Đại biểu Trương Minh Huy Vũ lấy ví dụ từ tuyến đường sắt metro Thủ Thiêm-Long Thành. Trước khi Luật Đường sắt sửa đổi, chỉ Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội được áp dụng cơ chế đặc thù về đường sắt đô thị. Điều này dẫn đến nghịch lý: cùng một tuyến đường sắt nối Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai, đoạn thuộc Thành phố Hồ Chí Minh có cơ chế đặc thù, nhưng khi chạy qua địa phận Đồng Nai lại không được áp dụng. Do đó, việc xây dựng cơ chế đặc biệt cho các dự án liên kết Vùng Thành phố Hồ Chí Minh là một yêu cầu cấp thiết cần sớm được đưa vào nghị sự.

Thách thức thứ hai là "thách thức kép" về quy hoạch sau khi sáp nhập (bao gồm Đồng Nai cũ và Bình Phước cũ). Đại biểu Trương Minh Huy Vũ lưu ý, nhìn vào quy hoạch của Bình Phước cũ, mảng xanh, mảng nông nghiệp và đặc biệt là diện tích rừng còn rất lớn. Đây là vấn đề gây nhiều tranh luận khi tiến hành đô thị hóa hoặc nâng cấp lên thành phố: Chúng ta sẽ ứng xử với các mảng xanh, mảng rừng này như thế nào? Nếu đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa ở những khu vực không cần thiết, chúng ta sẽ đánh mất mảng xanh và diện tích rừng. Trong khi đó, quy hoạch của Bình Phước cũ nhấn mạnh rất rõ việc phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp dưới tán rừng và sử dụng khu vực này như một vùng đệm giáp biên giới Campuchia thông qua các cửa khẩu kinh tế.

Phát triển công nghiệp sinh thái, bảo vệ an ninh nguồn nước

Cùng góc nhìn về phát triển bền vững, Đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến vấn đề bảo vệ môi trường. Với mật độ khu công nghiệp dày đặc, Đồng Nai đang đối mặt với áp lực lớn về quản lý rác thải, nước thải, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sông Đồng Nai.

"Sông Đồng Nai đóng vai trò sống còn đối với an ninh nguồn nước không chỉ của riêng Đồng Nai mà còn của Thành phố Hồ Chí Minh và cả vùng Đông Nam Bộ," Đại biểu Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh. Do đó, Thành phố Đồng Nai tương lai phải phát triển các khu công nghiệp trong kỷ nguyên mới theo hướng sinh thái, bền vững. Đại biểu gợi ý Đồng Nai có thể tham khảo mô hình kinh tế tuần hoàn tại Bình Dương, đảm bảo an toàn tối đa trong xử lý chất thải trước khi xả ra môi trường nhằm bảo vệ tuyệt đối an ninh nguồn nước.

Ngoài ra, với đặc thù là trung tâm công nghiệp lớn, Đồng Nai thu hút lượng khổng lồ công nhân và người lao động. Tuy nhiên, lực lượng này có tính dịch chuyển rất cao. Từ thực tế đó, Đại biểu Trần Hoàng Ngân kiến nghị trong công tác quy hoạch nhà ở, Đồng Nai không nên chỉ tập trung xây dựng nhà ở xã hội để bán. Trọng tâm cần hướng tới là phân khúc nhà cho thuê, các khu ký túc xá công nhân gắn liền với chuỗi sản xuất kinh doanh. Mô hình này sẽ đáp ứng "đúng và trúng" nhu cầu thực tế của những lao động chỉ có kế hoạch làm việc ngắn hạn (2-3 năm) tại địa phương trước khi di chuyển hoặc trở về quê hương./.