Thành công trồng khoai tây trong đất Mặt Trăng nhân tạo
Công trình được Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ hỗ trợ, nhằm tìm kiếm giải pháp bảo đảm nguồn thực phẩm cho các sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng có người lái trong dài hạn.
Các nhà khoa học Mỹ đã thành công trong việc trồng khoai tây trên loại đất mô phỏng môi trường Mặt Trăng nhờ bổ sung phân trùn quế, mở ra triển vọng xây dựng hệ thống sản xuất lương thực phục vụ các căn cứ dài hạn trên Mặt Trăng trong tương lai.
Nghiên cứu do nhóm của Giáo sư Aymeric Goyer thuộc Trường Khoa học Nông nghiệp, Đại học bang Oregon thực hiện và được công bố ngày 19/11 trên tạp chí npj Microgravity, một ấn phẩm thuộc hệ thống tạp chí Nature.
Công trình được Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) hỗ trợ, nhằm tìm kiếm giải pháp bảo đảm nguồn thực phẩm cho các sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng có người lái trong dài hạn.
Ý tưởng sản xuất lương thực tại chỗ trên các thiên thể ngoài Trái Đất từ lâu đã thu hút sự quan tâm của giới khoa học. Bộ phim “The Martian” từng mô tả một phi hành gia bị mắc kẹt trên Sao Hỏa tự trồng khoai tây bằng cách tận dụng chất thải làm phân bón.
Nghiên cứu mới cho thấy kịch bản tương tự có thể trở thành hiện thực trên Mặt Trăng khi con người đang hướng tới việc thiết lập các căn cứ cư trú lâu dài thay vì chỉ thực hiện các chuyến thăm ngắn ngày.
Mỹ đã nối lại chương trình khám phá Mặt Trăng có người lái thông qua chương trình Artemis sau hơn nửa thế kỷ kể từ sứ mệnh Apollo 17 năm 1972.
Khác với các chuyến đổ bộ trước đây, mục tiêu hiện nay là xây dựng các cơ sở cho phép con người sinh sống và làm việc trong thời gian dài. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc sản xuất thực phẩm tại chỗ là yêu cầu thiết yếu do chi phí vận chuyển lương thực từ Trái Đất lên Mặt Trăng rất cao.
Tuy nhiên, lớp đất phủ trên bề mặt Mặt Trăng không phải môi trường thuận lợi cho cây trồng. Các nghiên cứu trước đây từng thử nghiệm trồng cải Arabidopsis trong mẫu đất Mặt Trăng thu thập từ các sứ mệnh Apollo nhưng cây phát triển kém do thiếu các dưỡng chất cần thiết.
Theo Giáo sư Goyer, đất Mặt Trăng chủ yếu gồm bụi và đá, hoàn toàn không chứa nitơ nên cây trồng không thể phát triển nếu không được bổ sung dinh dưỡng.
Để khắc phục hạn chế này, nhóm nghiên cứu sử dụng phân trùn quế, loại phân hữu cơ tự nhiên được tạo ra khi giun đất tiêu hóa các chất hữu cơ như rau củ và thức ăn thừa. Phân trùn quế giàu dưỡng chất và có khả năng cải thiện độ phì nhiêu của đất. Đáng chú ý, loại phân này hoàn toàn có thể được sản xuất tại các căn cứ trên Mặt Trăng từ rác thải thực phẩm và các chất hữu cơ phát sinh trong quá trình sinh hoạt.
Trong thí nghiệm, các nhà khoa học pha trộn phân trùn quế với nhiều tỷ lệ khác nhau vào đất mô phỏng Mặt Trăng để xác định điều kiện tối ưu cho cây khoai tây.
Kết quả cho thấy khoai tây trồng trong đất mô phỏng chứa 30% phân trùn quế phát triển gần tương đương với khoai tây trồng trên đất tự nhiên của Trái Đất. Ngược lại, ở những mẫu đất không được bổ sung phân hữu cơ, cây phát triển thấp, bộ rễ kém hoàn chỉnh. Các mẫu đất chứa từ 5-15% phân trùn quế vẫn có thể hình thành củ nhưng hiệu quả không bằng điều kiện canh tác trên Trái Đất.
Nhóm nghiên cứu cũng khảo sát 5 loại đất mô phỏng khác nhau, đại diện cho các vùng đồng bằng dung nham tối (maria) và vùng cao nguyên sáng trên Mặt Trăng, đồng thời so sánh với đất tại Hermiston thuộc bang Oregon, một trong những khu vực có năng suất khoai tây cao hàng đầu thế giới.
Khoai tây đều có thể sinh trưởng trong tất cả các loại đất mô phỏng, song năng suất thấp hơn so với đất Trái Đất. Đặc biệt, ở một loại đất mô phỏng vùng cao nguyên Mặt Trăng, thời gian nảy mầm kéo dài gấp 3-6 lần so với các loại đất mô phỏng khác và chỉ có 3 trong số 5 cây tạo được củ.
Các nhà nghiên cứu cho rằng sự khác biệt này bắt nguồn từ thành phần khoáng vật và đặc tính vật lý của từng loại đất. Đất vùng maria chứa nhiều sắt, titan và magie, hình thành từ dung nham nguội đi sau các vụ va chạm thiên thạch.
Trong khi đó, vùng cao nguyên chủ yếu chứa plagioclase giàu nhôm và canxi. Các hạt sắc nhọn có cấu trúc giống thủy tinh trong đất cao nguyên có thể gây áp lực lên mô rễ và củ. Ngoài ra, khoai tây trồng trong loại đất này còn tích lũy lượng lớn nhôm, yếu tố có thể ảnh hưởng tới sự phát triển của cây.
Khoai tây được lựa chọn cho nghiên cứu nhờ hiệu quả dinh dưỡng cao trên mỗi đơn vị diện tích. Theo Giáo sư Goyer, loại cây này cung cấp nhiều calo hơn nhiều cây trồng khác trong cùng diện tích canh tác. Khoai tây cũng chứa lượng kali cao hơn chuối, giàu vitamin C, có hàm lượng protein chất lượng tốt và tạo cảm giác no cao./.
