Theo chuyên gia Malaysia Collins Chong Yew Keat, chủ đề mà Việt Nam lựa chọn tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 là lời khẳng định chiến lược về những giá trị cốt lõi ASEAN cần nhất hiện nay.

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang trải qua những biến chuyển sâu sắc, việc Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 tại Hà Nội với chủ đề “Cùng nhau định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng và Phát triển lấy người dân làm trung tâm” không chỉ là một sự kiện đối ngoại quan trọng mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Việt Nam đối với tương lai của ASEAN.

Ông Collins Chong Yew Keat, nhà phân tích chiến lược, an ninh và đối ngoại thuộc Đại học Malaya (Malaysia), nhận định quyết định tổ chức AFF 2026 của Việt Nam là rất kịp thời, trong bối cảnh ASEAN đang phải đối mặt với nhiều thách thức đan xen, từ cạnh tranh giữa các nước lớn, căng thẳng trên biển, đứt gãy chuỗi cung ứng cho tới các vấn đề phi truyền thống như biến đổi khí hậu và chuyển đổi công nghệ.

Trong môi trường đầy bất định đó, chủ đề mà Việt Nam lựa chọn là lời khẳng định chiến lược về những giá trị cốt lõi ASEAN cần nhất hiện nay: đoàn kết nội khối, ổn định khu vực và tăng trưởng dựa trên nền tảng phúc lợi của người dân.

Phân tích các nội dung của chủ đề, ông Collins cho rằng việc nhấn mạnh yếu tố “hòa bình” phản ánh trực diện mối quan tâm chiến lược hàng đầu của khu vực.

Đông Nam Á hiện là một trong những khu vực có môi trường địa chính trị phức tạp nhất thế giới, đặc biệt liên quan đến các vấn đề trên Biển Đông và những tác động lan tỏa từ các điểm nóng khác.

Theo ông, Việt Nam hiểu rõ rằng nếu không có môi trường hòa bình, ổn định và có thể dự báo được, các mục tiêu phát triển kinh tế của ASEAN sẽ khó có thể đạt được.

Bên cạnh đó, mục tiêu “thịnh vượng” được đặt ra trong bối cảnh ASEAN đang nỗ lực khẳng định vai trò là một trung tâm tăng trưởng năng động giữa quá trình tái cấu trúc thương mại và đầu tư toàn cầu.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Malaysia, sự thịnh vượng này không thể đạt được bằng các chiến lược đơn lẻ của từng quốc gia mà đòi hỏi sự liên kết khu vực mạnh mẽ hơn, từ các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu cao đến hội nhập số và bảo đảm an ninh năng lượng.

Đặc biệt, nội hàm “phát triển lấy người dân làm trung tâm” mang lại chiều sâu chính trị và xã hội cho diễn đàn, khẳng định ASEAN không chỉ là một dự án hợp tác giữa các chính phủ mà phải gắn chặt với lợi ích thiết thực của người dân thông qua việc làm, giáo dục, y tế và khả năng ứng phó với các cú sốc khí hậu.

Theo ông Collins, việc tổ chức AFF 2026 cũng là sự cụ thể hóa đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa của Việt Nam trong thực tiễn khu vực. Thông qua diễn đàn, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong ASEAN. Tầm nhìn đó được thể hiện qua ba khía cạnh nổi bật.

Thứ nhất, AFF tái khẳng định cam kết của Việt Nam đối với ASEAN như nền tảng ưu tiên của cấu trúc khu vực, trong đó Việt Nam nâng cao vị thế của mình thông qua việc đóng góp vào năng lực và sức mạnh tập thể của khối.

Thứ hai, chương trình nghị sự của diễn đàn cho thấy nỗ lực kết nối các vấn đề đối ngoại truyền thống với những thách thức mới nổi như quản trị trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển đô thị và hợp tác tiểu vùng Mekong. Đây là biểu hiện của một nền ngoại giao khu vực ngày càng trưởng thành, không chỉ ứng phó với các vấn đề trước mắt mà còn chủ động dự báo những xu hướng dài hạn.

Thứ ba, diễn đàn góp phần hỗ trợ tầm nhìn phát triển của Việt Nam, đồng thời khẳng định Hà Nội là một tác nhân có trách nhiệm, có khả năng kết nối ASEAN với các đối tác toàn cầu.

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của AFF, theo ông Collins, là việc Việt Nam duy trì và nâng tầm diễn đàn trở thành một cơ chế đối thoại kênh 1.5 có uy tín trong khu vực. Điều này góp phần bổ sung không gian trao đổi chính sách linh hoạt cho ASEAN, nơi các quan chức, học giả và cộng đồng doanh nghiệp có thể cùng thảo luận, đề xuất các sáng kiến mới trước khi được xem xét trong các kênh chính thức.

Theo chuyên gia này, AFF có tiềm năng trở thành một “vườn ươm ý tưởng” cho chương trình nghị sự tương lai của ASEAN, đóng góp vào việc nhận diện các thách thức mới nổi, xây dựng các khuyến nghị chính sách và hỗ trợ triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Ông Collins khẳng định AFF 2026 không chỉ góp phần nâng cao uy tín quốc tế của Việt Nam mà còn củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong quan hệ với các đối tác bên ngoài. Thông qua việc chủ động xác định các ưu tiên về năng lượng, chuyển đổi số và tăng trưởng bền vững, ASEAN có thể tăng cường quyền tự chủ chiến lược và nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của môi trường quốc tế.

Theo ông, thành công lâu dài của AFF sẽ phụ thuộc vào việc duy trì chất lượng đối thoại cũng như khả năng kết nối các kết quả thảo luận với tiến trình chính thức của ASEAN. Tuy nhiên, những gì Việt Nam đã và đang thực hiện cho thấy một tầm nhìn đối ngoại dài hạn, góp phần giúp ASEAN không chỉ thích ứng với những biến động của thời đại mà còn chủ động định hình vị thế của mình trong tương lai./.