Từ vai trò một quốc gia cung ứng nguyên liệu, càphê Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định vị trong chuỗi giá trị toàn cầu bằng chất lượng, bản sắc và uy tín để chinh phục các thị trường khó tính.

Trong nhiều thập niên, càphê Việt Nam hiện diện trên bản đồ thế giới chủ yếu với tư cách một quốc gia cung ứng nguyên liệu lớn. Những container càphê nhân rời cảng, đi thẳng tới các trung tâm rang xay và chế biến ở nước ngoài, để lại giá trị gia tăng ở đó.

Nhưng khi thị trường toàn cầu bước sang giai đoạn mới, khắt khe, người thưởng thức càphê còn biết được cả chất đất, chất thời tiết và chất văn hóa, thì càphê Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái định vị trong chuỗi giá trị bằng chất lượng, bản sắc và uy tín.

Đặc sản cho thị trường Đông Á

Trước đây, Robusta được xem thấp cấp hơn Arabica và Việt Nam với sản lượng càphê nhân chủ yếu là Robusta không chiếm ưu thế về giá trị. Tuy nhiên, khi thị hiếu thế giới thay đổi và với những cách chế biến càphê đặc sản độc đáo, Robusta đã trở lại vị thế vốn phải thuộc về. Và Việt Nam, với sản lượng chiếm tới 45% sản lượng Robusta toàn cầu, chính là người "có khả năng ra quyết định."

Tháng 5/2025, MISS EDE đã đưa càphê thành phẩm của Đắk Lắk vào thị trường Hàn Quốc thông qua nhiều kênh phân phối, trong đó có cả nền tảng bán lẻ trực tuyến lớn nhất nước này.

Đến cuối năm 2025, một cột mốc mang tính biểu tượng đã xuất hiện trên hành trình tái định vị giá trị của càphê Việt Nam: Robusta đặc sản lần đầu tiên chính thức có mặt trong hệ thống chuỗi quán càphê specialty tại Hàn Quốc - thị trường vốn được xem là "thánh địa" của Arabica.

Sự kiện này không chỉ gây chú ý trong giới càphê, mà còn mở ra một không gian mới cho ngành hàng: Robusta Việt Nam đã bước ra khỏi vai trò nguyên liệu để đi vào không gian tiêu dùng tinh tuyển, nơi chất lượng và câu chuyện giá trị trở thành thước đo quyết định.

Thương hiệu càphê đặc sản MISS EDE và chuỗi Coffee Myungga đã bắt tay nhau trong một "không gian văn hóa càphê" có đủ chiều sâu.

Ông Ahn Myung-kyu, Chủ tịch Coffee Myungga kiêm Chủ tịch Hiệp hội càphê Daegu (Hàn Quốc), khẳng định đây là lần đầu tiên Robusta đặc sản Việt Nam được thương mại hóa đồng bộ trong hệ thống quán càphê specialty tại Hàn Quốc - một thị trường trước nay gần như chỉ sử dụng Arabica ở cả phân khúc đại trà lẫn đặc sản.

Theo ông, đây không chỉ là một hợp tác kinh doanh, mà là bước mở đường để Robusta Việt Nam bước vào không gian tiêu dùng cao cấp của thị trường châu Á.

Ông Hoàng Danh Hữu, nhà sáng lập thương hiệu MISS EDE nhìn nhận việc đưa Robusta đặc sản Việt Nam vào chuỗi quán specialty tại Hàn Quốc không đơn thuần là một thương vụ thương mại.

Với ông, đó là sự khẳng định về chất lượng và bản sắc của càphê Robusta Việt Nam trong con mắt của giới tiêu dùng cao cấp và các chuyên gia càphê quốc tế.

"Chúng tôi lựa chọn đi thẳng vào phân khúc khó nhất - càphê đặc sản - bởi chỉ có con đường ấy mới giúp Robusta Việt Nam thoát khỏi vai trò nguyên liệu và bước vào không gian giá trị cao hơn," ông Hữu chia sẻ.

Chủ tịch Hiệp hội càphê Buôn Ma Thuột ông Trịnh Đức Minh cho rằng, lâu nay càphê đặc sản thường được gắn với Arabica, trong khi Robusta chưa được nhìn nhận một cách công bằng. Những nỗ lực thời gian qua, theo ông Minh, đang từng bước thay đổi cách nhìn đó, khi Robusta đặc sản Việt Nam bắt đầu thu hút sự quan tâm của cộng đồng càphê thế giới.

Đằng sau những hợp đồng thương mại ấy là một hệ sinh thái kết nối ngày càng rõ nét. MISS EDE đồng hành cùng Hiệp hội càphê Buôn Ma Thuột và Hiệp hội càphê Daegu, với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Việt Nam tại Hàn Quốc, Sở Công Thương Đắk Lắk.

Những bước đi của càphê không còn đơn lẻ, mà trở thành một phần của ngoại giao kinh tế - càphê không chỉ là sản phẩm, mà còn là sứ giả văn hóa và thương hiệu quốc gia.

Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp tại Đắk Lắk đã chọn cách đầu tư mạnh cho càphê chất lượng cao và càphê đặc sản. Công ty Trách nhiệm hữu hạn Aeroco Coffee là một trong những đơn vị theo đuổi hướng này.

Ông Lê Đình Tư, Giám đốc công ty, cho rằng càphê Đắk Lắk hoàn toàn có thể trở thành nhân tố quan trọng của thị trường thế giới nếu được canh tác và chế biến đúng chuẩn. Theo ông, doanh nghiệp buộc phải đầu tư bài bản từ giống, canh tác, thu hái đến chế biến để đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

"Càphê bây giờ không chỉ là thức uống, mà là văn hóa. Người tiêu dùng thưởng thức vị càphê, nhưng họ cũng thưởng thức càphê được canh tác như thế nào, được hái vào mỗi buổi sáng có sương và cả những giá trị văn hóa của vùng đất làm ra sản phẩm đó," ông Tư nói.

Một hướng đi khác đang được mở ra từ khối doanh nghiệp nhà nước và quân đội. Cuối năm 2025, Nhà máy rang xay càphê chất lượng cao của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên càphê 15 (Quân khu 5) đã đi vào hoạt động tại Đắk Lắk với thương hiệu "càphê người lính."

Thượng tá Lê Trung Thành, Giám đốc công ty cho biết, nhà máy được đầu tư dây chuyền hiện đại, công suất khoảng 500 tấn mỗi năm, hướng tới các dòng sản phẩm chế biến sâu như càphê rang xay cao cấp, càphê túi nhúng và càphê đặc sản.

Việc đầu tư vào chế biến sâu giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động thị trường, đồng thời góp phần chuyển dịch ngành càphê Đắk Lắk từ xuất khẩu thô sang mô hình công nghiệp chế biến hiện đại.

Càphê đặc sản cho thị trường châu Âu

Nếu Đắk Lắk đang định hình Robusta đặc sản cho thị trường Đông Á, thì Lâm Đồng lại từng bước khẳng định vai trò khác trong bản đồ càphê Việt Nam: trở thành không gian càphê đặc sản hướng mạnh tới các thị trường châu Âu - nơi giá trị không chỉ được quyết định bởi hương vị, mà còn bởi tính minh bạch và bền vững của chuỗi sản xuất.

Tại các vùng cao nguyên Di Linh, Lạc Dương và khu vực phụ cận Đà Lạt, Arabica, Bourbon, Moka và các dòng càphê chế biến ướt đang được đầu tư bài bản để đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường EU. Ở đây, người tiêu dùng không chỉ hỏi càphê "ngon hay không," mà hỏi đến chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc, phương thức canh tác và dấu chân môi trường.

Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn sản xuất-thương mại-dịch vụ K’Ho Coffee, thương hiệu càphê sạch ở Lâm Đồng, bà K’Liêng Rô Lan cho rằng việc tham gia thị trường châu Âu buộc doanh nghiệp phải thay đổi toàn bộ cách làm: "Khách hàng châu Âu là những người khó tính bậc nhất, không chỉ mua càphê để uống, mà họ thưởng thức cả "hương vị văn hóa" phía sau hạt càphê. Họ muốn biết vùng trồng ở đâu, nông dân canh tác thế nào, có bảo vệ môi trường và quyền lợi lao động hay không. Nếu không đáp ứng được những yêu cầu đó thì rất khó ký được hợp đồng dài hạn."

Từ thực tiễn sản xuất, nhiều hợp tác xã tại Lâm Đồng cũng đang đi theo con đường tương tự khi xác định làm càphê đặc sản tốn công hơn, chi phí cao hơn, nhưng bù lại giá bán cao hơn nhiều và ổn định, người nông dân không còn bị cuốn theo vòng xoáy "được mùa mất giá." Quan trọng hơn là giữ được uy tín cho hạt càphê của vùng đất này.

Những chuyển động ở Lâm Đồng cho thấy càphê đặc sản không còn là câu chuyện của vài doanh nghiệp tiên phong, mà đang trở thành một cấu trúc phát triển mới của cả vùng nguyên liệu.

Toàn tỉnh hiện có hơn 22.700ha càphê canh tác theo hướng ứng dụng công nghệ cao, với 5 vùng sản xuất càphê công nghệ cao đang được hình thành tại các khu vực trọng điểm như Di Linh, Bảo Lâm, Thuận An, Đức An.

Với 65 chuỗi liên kết sản xuất-tiêu thụ, thu hút gần 30.000 hộ nông dân tham gia, càphê Lâm Đồng đang dần bước ra khỏi mô hình sản xuất manh mún để đi vào không gian giá trị cao đã đáp ứng những thị trường khó tính nhất như Thụy Sỹ, Italy, Đức, Nhật Bản…, nơi càphê đặc sản (specialty coffee) có giá trị cao hơn gấp 3 lần so với càphê thông thường./.

Bài 1: Năng lực định vị giá trị ngành càphê Việt Nam

Bài cuối: Không gian giá trị quốc gia