Nhà sử học, Tiến sỹ Larry Berman tiết lộ theo dự kiến, phim sẽ xoay quanh góc độ tâm lý và những áp lực nặng nề khi Phạm Xuân Ẩn phải sống trong tình thế "bất cứ ngày nào cũng có thể bị sát hại."

Năm 2026 đánh dấu 20 năm ngày mất của nhà tình báo, Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn (2006-2026). Đây cũng được kỳ vọng là năm cuối để chuẩn bị cho bộ phim truyện về cuộc đời ông, dự kiến khởi quay năm 2027.

Để hỗ trợ đoàn phim, Tiến sỹ Larry Berman - tác giả cuốn “Điệp viên hoàn hảo: Cuộc đời hai mặt không thể tin được của Phạm Xuân Ẩn” - đã liên tục qua lại Việt Nam trong ba năm qua.

Trả lời phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, ông Berman cho biết kịch bản bộ phim hiện đã gần hoàn thiện.

Một bộ phim của người Việt, dành cho người Việt

- Ông đang tham gia dự án phim về nhà tình báo lỗi lạc Phạm Xuân Ẩn. Xin ông chia sẻ thêm về dự án?

Tiến sỹ Larry Berman: Bộ phim do Charlie Nguyễn làm đạo diễn và biên kịch, dựa trên cuốn sách “Điệp viên hoàn hảo” của tôi. Tôi là cố vấn sáng tạo của bộ phim.

Đây không hẳn là một bộ phim về chiến tranh, mà là hành trình về cuộc đời của Phạm Xuân Ẩn từ thời chiến, khi ông ở California, cho đến khi chiến tranh kết thúc. Bộ phim thể hiện sự tôn trọng với ông khi phải sống và làm việc cùng "kẻ thù" mỗi ngày, xây dựng các mối quan hệ bạn bè nhưng biết rằng một ngày nào đó phải khai thác họ vì mục tiêu cao cả hơn.

Đó cũng sẽ là câu chuyện về những áp lực tâm lý, về ý thức thường trực rằng bất cứ ngày nào ông cũng có thể bị sát hại.

- Ông đánh giá thế nào về kịch bản?

Tiến sỹ Larry Berman: Cho tới nay, kịch bản gần như đã hoàn thiện và rất hay. Tôi rất thích dù bản thân không tham gia viết.

Ông Tư Cang - nguyên Cụm trưởng Cụm tình báo chiến lược H63 mà Phạm Xuân Ẩn từng là một thành viên chủ lực - đã giúp bổ sung nhiều chi tiết quan trọng. Thật đáng kinh ngạc khi ông đã 98 tuổi mà vẫn minh mẫn. Từ các chi tiết này, chúng tôi có thể tái hiện lại những phần quan trọng của câu chuyện mà ông Tư Cang là nhân chứng duy nhất còn lại.

Bộ phim dựa trên cuốn sách của tôi nhưng sẽ không giống hoàn toàn. Với điện ảnh, người làm phim cần tạo ra những tình huống có thể chưa từng xảy ra.

Charlie Nguyễn từng nói với tôi một điều rất hợp lý: Các chi tiết được đưa vào kịch bản phải hấp dẫn với khán giả. Hãy tự hỏi điều đó có thể xảy ra không? Nếu câu trả lời là “Có thể” thì ta có thể sử dụng. Đó là cách của người làm phim và bộ phim này một bản chuyển thể sáng tạo từ sách.

Tuy nhiên, kịch bản cuối cùng vẫn có thể thay đổi tùy theo ngân sách. Công ty sản xuất BHD đang tìm kiếm nguồn vốn từ các đối tác tài chính trong nước để khởi động dự án.

Tầm nhìn họ đặt ra là: Đây sẽ là bộ phim quay tại Việt Nam, do người Việt thực hiện và dành cho khán giả Việt, nhưng được phát hành toàn cầu. Họ dự kiến bắt đầu quay ngay sau Tết 2027.

Họ có kế hoạch A, B và C và hy vọng sẽ thực hiện được kế hoạch A, đó là phương án tuyệt vời nhất. Tôi sẽ tiếp tục quay lại Việt Nam với vai trò cố vấn sáng tạo khi phim khởi quay.

- Ông đã qua lại Việt Nam bao nhiêu lần rồi?

Tiến sỹ Larry Berman: Từ năm 2000 đến nay, tôi đã tới Việt Nam hơn 50 lần. Khi viết sách, tôi gần như sang Việt Nam mỗi tháng để phỏng vấn ông Ẩn vì còn công việc ở Mỹ nên không thể ở lâu. Còn với dự án phim, tôi quay lại hai lần mỗi năm trong ba năm qua.

“Phạm Xuân Ẩn đã đúng”

- Sau 26 năm kể từ lần đầu đến Việt Nam, ông có thêm những góc nhìn mới nào không?

Tiến sỹ Larry Berman: Một điều tôi nhận ra là tôi yêu đất nước này. Bạn bè tôi thường nói rằng có lẽ trong kiếp trước tôi là người Việt Nam và tôi cũng tin điều đó ở nhiều khía cạnh. Tôi cảm thấy rất gần gũi với con người nơi đây.

Hiện tôi đã nghỉ hưu, nhưng khi còn là một viện trưởng (Viện trưởng sáng lập Trường Danh dự Đại học bang Georgia), tôi có rất nhiều sinh viên Việt Nam. Họ rất năng động, chỉ cần có cơ hội du học hoặc tiếp cận giáo dục khai phóng để chứng minh bản thân. Tôi hy vọng hai chính phủ sẽ tiếp tục thúc đẩy điều này.

Còn về Phạm Xuân Ẩn, tôi không có “phát hiện” gì mới ngoài việc ông ấy đã đúng. Khi sang Mỹ, ông nhận ra rằng chính phủ Mỹ là những người đã mang chiến tranh đến Việt Nam. Nhưng đồng thời, những người ông gặp trong thời gian học tập và làm báo đều là những con người tốt, đối xử tử tế với ông. Về bản chất giữa người Việt và người Mỹ không có sự khác biệt.

Một trong những khoảnh khắc hạnh phúc nhất của ông Ẩn là vào năm 2003, khi tàu USS Vandergrift trở thành tàu Mỹ đầu tiên cập cảng Việt Nam sau chiến tranh. Khi đó, ông nói: “Giờ tôi có thể chết mãn nguyện rồi,” bởi ông yêu và tôn trọng cả hai đất nước.

Đó chính là góc nhìn sâu xa, là thông điệp lớn nhất, rằng người Việt và người Mỹ có thể làm bạn.

- Theo ông, Việt Nam đã thay đổi như thế nào từ năm 2000 đến nay?

Tiến sỹ Larry Berman: Lần đầu tôi đến Việt Nam là năm 2000. Từ đó đến nay, Việt Nam đã thay đổi rất nhiều: Hoạt động kinh tế sôi động, có thêm tàu điện, nhiều khách sạn 5 sao mới... Đặc biệt là sau COVID-19, du lịch trở nên bùng nổ.

Ẩm thực của Việt Nam vẫn tuyệt vời như trước. Con người vẫn thân thiện. Tuy nhiên vẫn còn những vấn đề cần cải thiện, chẳng hạn việc xếp hàng ở sân bay có thể mất tới 2-3 tiếng trước khi qua cửa an ninh. Ngay cả khi dùng dịch vụ ưu tiên, tôi vẫn mất hơn 40 phút.

Một điều khác khiến tôi khá tiếc là nhiều di sản đang bị phá bỏ để xây dựng các tòa nhà cao tầng. Song điều đó cũng không khác nhiều so với các thành phố khác trên thế giới.

Một thay đổi tích cực là sự gia tăng của sách tiếng Anh tại Việt Nam, giúp độc giả có thể tiếp cận và đọc cả bản tiếng Việt lẫn tiếng Anh.

Thay đổi lớn nhất là quan hệ Việt-Mỹ ngày càng phát triển. Thật tuyệt khi thấy những cựu đối thủ trở thành bạn bè và đối tác.

- Tôi được biết ông đang thực hiện một dự án mới? Ông có thể chia sẻ thêm một chút không?

Tiến sỹ Larry Berman: Đó là cuốn sách “A Slow Walk with Death: The Lingering Legacy of Agent Orange” (tạm dịch: Cuộc dạo bước cùng thần chết: Di sản dai dẳng của chất độc màu da cam).

Thông thường, khi nói về dioxin, người ta tập trung vào Việt Nam. Nhưng nhiều binh sĩ Mỹ tới đây tham chiến cũng không hề được cảnh báo về mức độ nguy hiểm của nó. Nhiều người đã qua đời, nhiều người vẫn đang chịu hậu quả và con cháu họ cũng bị ảnh hưởng.

Cuốn sách sẽ nghiên cứu ảnh hưởng kéo dài qua ba thế hệ đối với cả người Việt Nam và các cựu binh Mỹ. Nó cũng sẽ soi lại khía cạnh lịch sử, các vấn đề pháp lý và những bằng chứng khoa học tích lũy trong 30 năm qua.

Hiện dự án còn khoảng 3 năm nữa mới hoàn thành. Ưu tiên hàng đầu của tôi vẫn là bộ phim.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này./.