Thảo luận dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng thực tiễn kỷ nguyên số và quy định rõ về việc từ chối cung cấp thông tin.

Thảo luận về dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) sáng ngày 12/4 tại hội trường Quốc hội, các đại biểu Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh việc chuyển đổi từ phương thức khuyến khích sang bắt buộc công khai thông tin trên môi trường số, đồng thời kiến nghị quy định rõ hơn để tránh việc cơ quan Nhà nước né tránh, từ chối cung cấp thông tin cho người dân.

Đẩy mạnh công khai trên môi trường số

Tại nghị trường, đa số ý kiến đại biểu thống nhất việc sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng thực tiễn kỷ nguyên số. Tuy nhiên, để luật thực sự đi vào cuộc sống, các "điểm nghẽn" về thủ tục và sự thiếu minh bạch trong quy định cần phải được tháo gỡ triệt để.

Góp ý về nguyên tắc thực hiện quyền tiếp cận thông tin, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng cho rằng dự thảo hiện nay mới chỉ dừng lại ở mức "đẩy mạnh," "tăng cường" ứng dụng công nghệ thông tin mà chưa tạo ra nghĩa vụ pháp lý đủ mạnh.

Theo bà Nga, trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số, việc công khai thông tin trên môi trường mạng không nên chỉ là phương thức khuyến khích. "Tôi đề nghị nhấn mạnh hơn trách nhiệm công khai trên môi trường số, ít nhất đối với các nhóm thông tin thuộc diện bắt buộc công khai. Đây phải được xem là phương thức chủ yếu để bảo đảm tính kịp thời và thuận lợi cho công dân", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng lưu ý thực tế hiện nay có tình trạng thông tin được công khai nhưng khó tra cứu, khó khai thác, khiến hiệu quả tiếp cận thấp. Vì vậy, thông tin công khai cần bảo đảm “dễ tìm kiếm, dễ truy cập, dễ khai thác.”

Những "lỗ hổng" định tính trong việc từ chối cung cấp thông tin

Một trong những vấn đề gây tranh luận sôi nổi là các quy định cho phép cơ quan nhà nước từ chối cung cấp thông tin. Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội chỉ rõ "lỗ hổng" tại Khoản 5 Điều 27, khi cho phép từ chối yêu cầu nếu "vượt quá khả năng đáp ứng" hoặc "ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan."

Ông Hà nhận định: "Đây là một quy định mang tính định tính rất cao. Ranh giới của việc 'ảnh hưởng hoạt động bình thường' là rất khó xác định và dễ bị lạm dụng để chối bỏ trách nhiệm. Để luật nghiêm minh, chỉ nên cho phép từ chối khi đã áp dụng mọi biện pháp gia hạn mà vẫn không thể đáp ứng, đồng thời cơ quan đó phải giải trình rõ lý do và gợi ý nguồn thông tin thay thế".

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Đặng Ân Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn cảnh báo việc giao quyền quyết định quá lớn cho người đứng đầu cơ quan mà thiếu tiêu chí rõ ràng sẽ dẫn đến tình trạng tùy tiện. Ông đề xuất cần thiết lập một cơ chế giám sát độc lập đối với các quyết định từ chối này.

Dưới góc nhìn về quyền dân chủ, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh chia sẻ lo ngại về tình trạng lạm dụng danh nghĩa "bí mật nhà nước" hoặc "thông tin nội bộ" để né tránh trách nhiệm giải trình.

Bà Thúy phân tích: "Vùng cấm thông tin càng rộng sẽ vô hình trung thu hẹp quyền tiếp cận của người dân. Cần thu hẹp phạm vi thông tin mật. Nếu một văn bản có chứa nội dung mật, thay vì từ chối toàn bộ, cơ quan chức năng nên tách phần nội dung được phép công khai để cung cấp cho người dân."

Tuy nhiên, từ góc độ an ninh, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cũng lưu ý rằng nếu thiết kế không chặt chẽ, cơ chế này có thể bị lợi dụng để xâm phạm an ninh quốc gia. Do đó, minh bạch phải đi đôi với bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin.

Tiếp thu để xây dựng nền hành chính minh bạch

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết sẽ nghiêm túc tiếp thu, tổng hợp đầy đủ các ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội, đồng thời phối hợp với các cơ quan liên quan để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Bộ trưởng Bộ Tư pháp khẳng định nhiều nội dung quan trọng sẽ được rà soát, chỉnh lý, như: làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan nhà nước, nhất là ở cấp cơ sở; nghiên cứu mở rộng các đối tượng yếu thế được hỗ trợ tiếp cận thông tin; bảo đảm thông tin công khai phải chính xác, dễ tiếp cận.

Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cũng sẽ tiếp thu ý kiến về việc quy định thời hạn cung cấp thông tin theo từng loại nội dung, tính chất và hình thức thông tin; đồng thời xem xét hoàn thiện quy định về trách nhiệm của chính quyền cấp xã, bao gồm cả thông tin do mình quản lý, nắm giữ.

Đối với các đề xuất tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát, cơ quan chủ trì cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm các quy định của luật có tính khả thi, đi vào cuộc sống.

Dự thảo sau khi hoàn thiện sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại đợt hai của kỳ họp thứ nhất./.