Sửa Luật Chứng khoán cần tạo điều kiện để thu hút nhà quản trị chất lượng cao, khơi thông dòng vốn quốc tế đồng thời giữ những tiêu chuẩn cần thiết để bảo vệ nhà đầu tư và bảo đảm an toàn thị trường.

Sáng 28/10, thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, các đại biểu Quốc hội đặt ra yêu cầu phân định rõ tiêu chuẩn giữa người quản trị chiến lược và người trực tiếp điều hành nghiệp vụ. Cùng với đó, đề xuất lược bỏ điều kiện nhân thân đối với Tổng giám đốc công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ cũng nhận được nhiều ý kiến băn khoăn.

Điểm chung trong các ý kiến là cần tháo gỡ những điều kiện chưa phù hợp để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực quản trị chất lượng cao, nhưng việc cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp yêu cầu tuân thủ pháp luật.

Từ tiêu chuẩn nhân sự đến chính sách phát triển thị trường, các đại biểu đề nghị làm rõ đối tượng, điều kiện áp dụng và đặt quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư ở vị trí cần được bảo đảm.

Phân định vai trò quản trị, tránh rào cản không cần thiết

Đề cập quy định về người đại diện theo pháp luật của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ tại khoản 13, 14 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung Điều 74, 75 Luật Chứng khoán), đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ) cho rằng yêu cầu về kinh nghiệm nghiệp vụ và chứng chỉ hành nghề chuyên môn sâu đối với Chủ tịch Hội đồng quản trị chưa phân biệt rõ giữa quản trị chiến lược với điều hành chuyên môn.

Theo đại biểu, Chủ tịch Hội đồng quản trị giữ vai trò định hướng, điều phối dòng vốn và thu hút đối tác, không trực tiếp thực hiện các thao tác nghiệp vụ trên thị trường. Trong khi đó, các tập đoàn quản lý quỹ tài chính lớn trên thế giới thường bổ nhiệm nhà quản trị toàn cầu vào vị trí này để định hình tầm nhìn và mở rộng mạng lưới khách hàng quốc tế.

Từ góc nhìn đó, đại biểu cảnh báo yêu cầu chứng chỉ hành nghề chuyên môn sâu đối với Chủ tịch Hội đồng quản trị có thể trở thành rào cản đối với việc thu hút vốn ngoại.

Đại biểu Tô Ái Vang bày tỏ quan ngại: “Nếu chúng ta vẫn giữ nguyên quy định bắt buộc Chủ tịch Hội đồng quản trị phải có chứng chỉ hành nghề chuyên môn sâu thì sẽ có một điểm nghẽn hành chính rất lớn làm sút giảm sức hút dòng vốn ngoại của Việt Nam.”

Đại biểu cũng liên hệ nhu cầu thu hút đầu tư vào Đồng bằng sông Cửu Long, nơi cần các tập đoàn đa quốc gia tham gia phát triển hạ tầng logistics, cảng Trần Đề và các khu công nghiệp quy mô lớn. Theo đại biểu, việc thiết kế điều kiện nhân sự cần tính đến yêu cầu thu hút những nhà quản trị có năng lực kết nối nguồn lực và mở rộng hợp tác quốc tế.

Cụ thể, đại biểu kiến nghị chỉ bắt buộc có chứng chỉ hành nghề phù hợp đối với Tổng giám đốc (hoặc Giám đốc) và các Phó Tổng giám đốc phụ trách chuyên môn trực tiếp. Với người đại diện theo pháp luật khác không kiêm nhiệm điều hành, đại biểu đề xuất yêu cầu về năng lực hành vi dân sự và bằng đại học trở lên thuộc các chuyên ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng hoặc luật.

Cách phân định này, theo đại biểu, vừa tạo sự linh hoạt cho doanh nghiệp trong lựa chọn nhân sự quản trị, vừa duy trì yêu cầu chuyên môn đối với những người trực tiếp phụ trách hoạt động nghiệp vụ.

Không đánh đổi kỷ cương khi cắt giảm điều kiện

Nếu quy định về chứng chỉ hành nghề đặt ra câu hỏi về mức độ phù hợp của điều kiện quản trị, việc dự thảo bỏ tiêu chuẩn liên quan đến lịch sử xử phạt vi phạm hành chính lại làm dấy lên lo ngại về khả năng bảo đảm tuân thủ pháp luật của người đứng đầu doanh nghiệp chứng khoán.

Theo Luật Chứng khoán hiện hành, cá nhân đã bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán trong thời hạn 6 tháng gần nhất tính đến thời điểm nộp hồ sơ sẽ không được chấp nhận trở thành Tổng giám đốc công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán. Tuy nhiên, điều kiện này đã được lược bỏ trong dự thảo sửa đổi.

Đại biểu Bùi Xuân Hải (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) đặt vấn đề về hệ quả của thay đổi này: “Điều đó có nghĩa là dự thảo đang chấp nhận một người từng bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán trở thành Tổng giám đốc.”

Cùng quan điểm, đại biểu Đỗ Đức Hiển (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) và đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho rằng việc bỏ điều kiện trên chưa đủ rõ ràng và thuyết phục. Theo các đại biểu, nếu người đại diện theo pháp luật và Tổng giám đốc phải thể hiện ý thức chấp hành, tuân thủ pháp luật thì việc loại bỏ tiêu chuẩn này có thể tạo ra khoảng trống trong kiểm soát điều kiện nhân sự.

Mối quan ngại không chỉ nằm ở hồ sơ bổ nhiệm mà còn ở những rủi ro có thể phát sinh khi người từng bị xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán được giao điều hành một định chế tài chính. Điều này có thể ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư và an toàn của thị trường.

Vì vậy, các đại biểu thống nhất kiến nghị giữ lại điều kiện nhân thân trong dự thảo luật. Những ý kiến này cho thấy yêu cầu cắt giảm thủ tục cần được xem xét cùng mục tiêu quản lý: loại bỏ rào cản không cần thiết, nhưng không làm suy giảm các tiêu chuẩn có ý nghĩa đối với việc tuân thủ pháp luật và bảo vệ nhà đầu tư.

Chính sách phát triển phải hướng đến thị trường minh bạch

Yêu cầu làm rõ đối tượng và điều kiện áp dụng cũng được đặt ra với chính sách đãi ngộ, thu hút nhân lực quy định tại Điều 6 về chính sách phát triển thị trường chứng khoán.

Các đại biểu đồng tình với chủ trương hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin, phổ biến kiến thức và có chính sách khuyến khích thu hút nhân lực cho ngành chứng khoán. Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ khái niệm “ngành chứng khoán,” trong khi phạm vi áp dụng sẽ quyết định tính hợp lý và công bằng của chính sách.

Nếu ưu đãi được áp dụng cho tất cả người lao động tại các doanh nghiệp thuộc ngành chứng khoán, chính sách có thể chưa phù hợp với thực tế các doanh nghiệp hoạt động cạnh tranh và tự xây dựng chế độ sử dụng lao động. Đồng thời, việc dành ưu đãi cho một nhóm lao động mà chưa xác định rõ căn cứ cũng có thể tạo ra chênh lệch với người làm việc trong những lĩnh vực kinh tế - xã hội quan trọng khác.

Một vấn đề khác là dự thảo chưa đưa ra tính toán cụ thể về nguồn ngân sách dành cho chính sách đãi ngộ và khả năng cân đối ngân sách. Từ đó, các đại biểu kiến nghị giới hạn chính sách khuyến khích, đãi ngộ và thu hút nhân lực chất lượng cao vào các cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm khả năng thực hiện.

Bên cạnh điều kiện nhân lực và nguồn lực thực hiện, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư trong chính sách phát triển thị trường. Theo đại biểu, mục tiêu cơ bản của thị trường chứng khoán là thu hút nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, vì vậy pháp luật cần bảo vệ nhà đầu tư và xây dựng một thị trường minh bạch.

Đại biểu cho rằng các chính sách tại Điều 6 hiện chưa đề cập đầy đủ nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư để tạo dựng niềm tin vững chắc. Do đó, đại biểu đề xuất bổ sung một khoản, khẳng định Nhà nước có chính sách và biện pháp phù hợp để bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

Từ điều kiện của người đứng đầu doanh nghiệp đến chính sách thu hút nhân lực và bảo vệ nhà đầu tư, các ý kiến tại nghị trường cùng đặt ra yêu cầu hoàn thiện quy định theo hướng rõ ràng, phù hợp với thực tiễn. Mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực quản trị quốc tế cần đi cùng những tiêu chuẩn đủ chặt chẽ để duy trì kỷ cương và củng cố niềm tin vào thị trường chứng khoán./.