Trung ương xác định chuyển mạnh từ “chống” là chủ yếu, sang “phòng ngừa từ gốc” với bốn giải pháp trụ cột để “không muốn,” “không thể,” “không dám,” “không cần” tham nhũng.

Từ cuộc đấu tranh “không có vùng cấm, không có ngoại lệ,” phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã tạo chuyển biến thực chất, củng cố niềm tin và siết chặt kỷ luật. Nhưng nay, khi bước vào giai đoạn mới, yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đang đòi hỏi cách làm mới để không chỉ xử lý nghiêm mà còn phòng ngừa từ gốc và phải bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, khơi thông nguồn lực cho phát triển đất nước.

Thực tiễn 20 năm kiên trì thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X cho thấy công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã có bước chuyển từ nhận thức đến hành động, từ cách tiếp cận đến phương pháp xử lý, với những kết quả rõ ràng, cụ thể và đo đếm được.

Nếu như giai đoạn đầu còn gặp khó khăn trong việc chứng minh hành vi tham nhũng, xác định động cơ vụ lợi và thu hồi tài sản thất thoát còn hạn chế, thì nay, việc phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử đã ngày càng bài bản, phối hợp đồng bộ và hiệu quả hơn.

Nhiều vụ án lớn, đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp trên các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, y tế, giáo dục… được xử lý nghiêm minh, khẳng định rõ nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ.”

Một điểm nổi bật là kỷ luật, kỷ cương trong Đảng được tăng cường, kiểm soát quyền lực được siết chặt hơn trước. Lần đầu tiên, Đảng ta ban hành 5 quy định về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ; trong công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng, thanh tra, kiểm toán; trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; trong công tác xây dựng pháp luật và trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.

Không chỉ là những quy định đơn lẻ, các quy định này là hệ thống “hàng rào” ngày càng chặt chẽ để phòng ngừa từ sớm, từ xa, góp phần giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân. Ở khâu xử lý, cách làm cũng có bước phát triển.

Từ chỗ chủ yếu nhấn mạnh xử lý nghiêm khắc, đến nay đã chuyển sang kết hợp “nghiêm minh nhưng nhân văn, thuyết phục.”

Việc phân loại, phân hóa đối tượng, chứng minh rõ động cơ vụ lợi, đồng thời khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả đã giúp nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, hạn chế thất thoát cho Nhà nước.

Một bước chuyển quan trọng khác là sự lan tỏa mạnh mẽ từ Trung ương xuống địa phương. Việc thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh đã khắc phục tình trạng “trên nóng, dưới lạnh,” tạo sự đồng bộ trong toàn hệ thống.

Thực tiễn cho thấy nơi nào cấp ủy, người đứng đầu quyết liệt, gương mẫu thì ở đó chuyển biến rõ, kết quả tốt, thực chất. Đồng thời, chủ trương xét xử vắng mặt đối với đối tượng bỏ trốn ra nước ngoài thể hiện rõ quyết tâm không để bỏ lọt tội phạm, tăng tính răn đe, cảnh tỉnh.

Không chỉ chống tham nhũng, công tác chống lãng phí cũng được đặt ngang tầm. Chủ trương xử lý dứt điểm 12 dự án yếu kém, thua lỗ kéo dài của ngành Công Thương là một minh chứng rõ.

Từ thực tiễn đó, vừa qua Bộ Chính trị tiếp tục ban hành nhiều văn bản, kết luận nhằm tháo gỡ vướng mắc cho các dự án, nhất là liên quan đến đất đai.

Đáng chú ý, yêu cầu hoàn thành rà soát, xử lý các công trình, dự án chậm tiến độ ngay trong quý 2/2026, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng địa phương, đã thể hiện rõ tinh thần “nói đi đôi với làm,” xác định rõ “địa chỉ, trách nhiệm, thời hạn,” không để nguồn lực bị ách tắc, quyết phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số trong thời gian tới.

Những kết quả đó cho thấy, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong hai mươi năm qua đã trở thành “điểm nhấn” trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Nhưng bước vào giai đoạn mới, yêu cầu không dừng lại ở đó. Đất nước đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững, hướng tới mốc năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Vì thế, yêu cầu đòi hỏi không chỉ là tiếp tục “làm trong sạch” mà còn phải phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội.

Chính vì vậy, Nghị quyết số 04-NQ/TW Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã xác định vừa “kiên quyết, kiên trì phòng ngừa, kiểm soát, ngăn chặn, đẩy lùi” tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa “thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội,” phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững. Như vậy, phòng, chống tham nhũng không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là động lực phát triển.

Một định hướng cũng rất quan trọng, chặt chẽ trong xử lý sai phạm mà Trung ương đặt ra là “nghiêm minh, kịp thời, nhân văn, thuyết phục,” đồng thời “xem xét kỹ bối cảnh lịch sử cụ thể,” lấy hiệu quả chính trị, kinh tế, xã hội và lợi ích quốc gia-dân tộc làm căn cứ. Cách tiếp cận này nhằm bảo vệ người đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, tránh tình trạng “sợ sai, không dám làm."

Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực trung tâm, Trung ương đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật để xử lý phù hợp với những rủi ro khách quan. Chủ trương loại trừ hoặc giảm trách nhiệm hình sự đối với trường hợp không có động cơ vụ lợi, chủ động khắc phục hậu quả là bước đi cần thiết để khuyến khích sáng tạo, đồng thời vẫn giữ nghiêm kỷ cương.

Đáng chú ý, Trung ương xác định chuyển mạnh từ “chống” là chủ yếu, sang “phòng ngừa từ gốc” với bốn giải pháp trụ cột để “không muốn,” “không thể,” “không dám,” “không cần” tham nhũng. Đây là cách tiếp cận hệ thống, toàn diện, hướng tới xử lý tận gốc nguyên nhân. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, pháp luật, tăng cường minh bạch, kiểm soát quyền lực, đồng thời xây dựng văn hóa liêm chính trong toàn xã hội.

Đặc biệt, chống lãng phí cần phải tạo được đột phá mạnh mẽ, là yêu cầu cấp bách. Không chỉ là tiết kiệm chi tiêu, mà còn là chống lãng phí nguồn lực vật chất, thời gian, cơ hội phát triển. Việc rà soát, xử lý các dự án tồn đọng, tháo gỡ vướng mắc để “khơi thông nguồn lực” gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng là cách làm mới, thiết thực.

Nghị quyết 04 của Trung ương nhấn mạnh rất rõ vai trò then chốt của người đứng đầu. Kết quả thực tiễn cho thấy hiệu quả phòng, chống tham nhũng phụ thuộc rất lớn vào trách nhiệm, bản lĩnh của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu. Vì vậy, không chỉ xử lý nghiêm khi để xảy ra sai phạm, mà còn phải có cơ chế bảo vệ, khuyến khích người đứng đầu chủ động phát hiện, xử lý từ sớm, từ xa.

Điểm đáng chú ý nữa là cách tổ chức thực hiện. Nghị quyết không dừng ở định hướng, mà được cụ thể hóa bằng 8 nhiệm vụ trọng tâm và 114 nhiệm vụ cụ thể, gắn với lộ trình, thời hạn, sản phẩm rõ ràng. Đây là bước tiến về phương thức lãnh đạo, bảo đảm chủ trương đi vào cuộc sống, tránh tình trạng chung chung, hình thức.

Có thể thấy, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã bước sang giai đoạn phát triển mới. Đó là giai đoạn vừa kiên quyết, kiên trì đấu tranh, vừa chủ động phòng ngừa, vừa tạo môi trường để phát triển.

Vẫn biết chống “giặc nội xâm” chưa bao giờ là việc dễ. Nhưng với quyết tâm đã được chứng minh bằng thực tiễn, với cách làm ngày càng bài bản, khoa học, cụ thể, và với sự đồng lòng của nhân dân, chúng ta có cơ sở để tin rằng cuộc đấu tranh này sẽ tiếp tục đạt những kết quả vững chắc hơn, góp phần xây dựng một nền quản trị liêm chính, minh bạch, hiện đại và một đất nước phát triển bền vững./.