Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát quy trình, thủ tục cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm nghiệm theo hướng nhanh nhất, thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp.

Sáng 15/5, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp về tình hình quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và công tác kiểm nghiệm nông sản xuất khẩu.

Quản lý và cấp mã số vùng trồng, đóng gói nhằm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh Chính phủ đã ban hành Nghị định số 38/2026/NĐ-CP ngày 24/1/2026 quy định về nhập khẩu cây mang theo bầu đất và mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều bất cập.

Theo Phó Thủ tướng, việc quản lý và cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở kiểm nghiệm tại nhiều địa phương còn chậm, chưa đáp ứng nhu cầu xuất khẩu ngày càng tăng. Trong khi đó, năm 2026 ngành nông nghiệp đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 54 tỷ USD, riêng ngành rau quả phấn đấu đạt khoảng 5,9 tỷ USD.

Thời gian gần đây xuất hiện nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến công tác quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói như tình trạng vay mượn, mua bán mã số vùng trồng; vi phạm tại một số cơ sở kiểm nghiệm không đáp ứng yêu cầu; phát sinh cơ chế "xin-cho," cho thuê hoặc mua bán mã số trái quy định.

Phó Thủ tướng cũng nhắc đến tình trạng ùn ứ mặt hàng sầu riêng trong thời gian qua, cho rằng đây là vấn đề được dư luận và báo chí đặc biệt quan tâm, phản ánh nhiều bất cập trong công tác quản lý. Vì vậy, cuộc họp nhằm làm rõ các khó khăn, vướng mắc hiện nay; xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành; đồng thời chỉ ra nguyên nhân của việc chậm xử lý hồ sơ, thủ tục để từ đó đề xuất giải pháp tháo gỡ hiệu quả.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho biết đến tháng 5/2026, đã có 9.546 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu cho các loại quả tươi (thanh long, xoài, vú sữa, chuối, bưởi, chanh leo, chanh không hạt, nhãn, vải, ớt, thạch đen...) được phép xuất khẩu sang các thị trường như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc, Nhật Bản.

Trong quá trình triển khai thực hiện, vẫn còn nhiều vùng trồng, cơ sở đóng gói nhận được các cảnh báo không tuân thủ của nước nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc. Chỉ từ năm 2025 đến nay, đã có 403 mã số vùng trồng và 240 mã số cơ sở đóng gói nhận được cảnh báo không tuân thủ từ phía thị trường Trung Quốc.

Khó khăn được Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết là nhận thức và tư duy quản lý tại một số địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất còn hạn chế: một số địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất vẫn coi mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói là điều kiện để xuất khẩu trước mắt, chưa thực sự chú trọng việc duy trì điều kiện kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ bền vững theo yêu cầu của nước nhập khẩu.

Tình trạng chạy theo số lượng, tập trung "được cấp mã" nhưng chưa quan tâm đúng mức đến việc duy trì điều kiện sau cấp mã vẫn còn phổ biến. Bên cạnh đó, năng lực tổ chức quản lý, kiểm tra và giám sát tại địa phương còn bất cập; tình trạng sử dụng sai mã số, mượn hoặc cho thuê mã số, không duy trì điều kiện kỹ thuật, vi phạm về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm vẫn còn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến uy tín nông sản xuất khẩu của Việt Nam.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nêu khó khăn trong công tác kiểm nghiệm an toàn thực phẩm đối với nông sản xuất khẩu. Hiện nay, việc phân quyền, phân cấp thủ tục đăng ký hoạt động thử nghiệm và chỉ định cơ sở kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về địa phương tuy tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện, nhưng trong giai đoạn đầu triển khai có thể phát sinh tình trạng chưa đồng đều về năng lực tổ chức thực hiện giữa các địa phương, dẫn đến việc tiếp nhận, thẩm định hồ sơ, chỉ định cơ sở kiểm nghiệm còn khác nhau.

Bộ cũng đặt ra các giải pháp về hoàn thiện thể chế, tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm; nâng cao trách nhiệm của địa phương và kiện toàn tổ chức quản lý; tổ chức lại sản xuất và kiểm soát chặt điều kiện kỹ thuật tại vùng trồng, cơ sở đóng gói; đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia; tăng cường đàm phán kỹ thuật và xử lý kịp thời các cảnh báo của nước nhập khẩu…

Tại cuộc họp, các địa phương như Đắk Lắk, Lâm Đồng, Đồng Tháp, Sơn La, Nghệ An… đã báo cáo về tình hình triển khai cũng như những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, cũng như việc triển khai thực hiện các thủ tục hành chính theo Nghị định số 38/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Một số ý kiến nêu vấn đề, với quy mô sản xuất lớn, đặc biệt là trong giai đoạn cao điểm thu hoạch càphê và sầu riêng, năng lực kiểm nghiệm hiện nay của địa phương chưa đáp ứng đầy đủ được nhu cầu thực tế. Đội ngũ nhân lực phục vụ cho công tác hậu kiểm, giám sát sau cấp mã số tại địa phương còn hạn chế, trong khi yêu cầu quản lý thì ngày càng cao và chặt chẽ theo tiêu chuẩn của các nước nhập khẩu trên thế giới.

Kiên quyết xử lý tiêu cực trong cấp và quản lý mã số vùng trồng

Kết luận tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh phát triển nông nghiệp bền vững gắn với xuất khẩu không chỉ đóng góp cho tăng trưởng kinh tế mà còn bảo đảm sinh kế cho người dân. Vì vậy, các địa phương cần vào cuộc quyết liệt hơn trong công tác quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm.

Phó Thủ tướng ghi nhận Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành đã tích cực hoàn thiện cơ sở pháp lý và hướng dẫn địa phương triển khai. Tuy nhiên, kết quả hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo Phó Thủ tướng, số lượng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và cơ sở kiểm nghiệm hiện còn quá ít so với diện tích và sản lượng xuất khẩu thực tế. Thậm chí nhiều địa phương đến nay vẫn chưa cấp được mã số nào; cùng một hành lang pháp lý nhưng có nơi làm tốt, có nơi triển khai rất chậm.

Phó Thủ tướng cho rằng yêu cầu xuất khẩu ngày càng khắt khe với nhiều rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc cao. Nếu không có mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đạt chuẩn thì hàng hóa sẽ không thể xuất khẩu.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng lưu ý tình trạng môi giới, mua bán, cho mượn hoặc cho thuê mã số vùng trồng đang diễn biến phức tạp. Nhiều sản phẩm xuất khẩu chưa chắc đến từ đúng vùng trồng được cấp mã số.

"Hệ quả của việc không kiểm soát tốt là tình trạng được mùa mất giá. Điển hình như sầu riêng, có thời điểm giá giảm rất mạnh khi xuất khẩu gặp khó khăn. Người nông dân là đối tượng chịu thiệt thòi lớn nhất," Phó Thủ tướng nêu rõ.

Chỉ đạo về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phó Thủ tướng yêu cầu rà soát lại toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật, nếu có vướng mắc phải kịp thời sửa đổi để tạo thuận lợi cho địa phương.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát quy trình, thủ tục cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm theo hướng nhanh nhất, thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền rõ ràng cho địa phương.

Đồng thời, phối hợp với các hiệp hội và địa phương tăng cường tập huấn, hướng dẫn quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng hàng hóa nhằm đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc để thúc đẩy nhanh tiến độ phê duyệt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và công nhận các phòng kiểm nghiệm của Việt Nam; đồng thời đẩy nhanh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để quản lý vùng trồng minh bạch.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu tăng cường nguồn nhân lực, kinh phí cho công tác cấp và quản lý mã số; mạnh dạn phân cấp xuống cấp cơ sở đối với những nơi đủ năng lực nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.

Các địa phương cũng cần xây dựng bản đồ chất lượng đất, vùng trồng để khuyến cáo người dân canh tác phù hợp; đồng thời ban hành chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp duy trì, phát triển mã số vùng trồng.

Về công tác kiểm tra, giám sát và thực thi pháp luật, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Công an vào cuộc xử lý nghiêm các hành vi môi giới, mua bán, cho thuê mã số vùng trồng hoặc làm sai lệch kết quả kiểm nghiệm. Các cơ quan liên quan tăng cường thanh tra chuyên đề về trách nhiệm của chính quyền địa phương trong thực hiện các quy định liên quan đến mã số vùng trồng.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao cần đẩy mạnh thông tin thị trường, cảnh báo sớm rào cản kỹ thuật và phối hợp tháo gỡ khó khăn trong thông quan hàng hóa, đặc biệt với mặt hàng sầu riêng đang vào chính vụ.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị VCCI và các hiệp hội ngành hàng phát huy vai trò cầu nối, hướng dẫn hội viên tuân thủ quy định và xây dựng chuỗi liên kết sản xuất bền vững./.