Điều chỉnh quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm đặt ra yêu cầu hài hòa giữa phát triển hạ tầng, mở rộng không gian công cộng với gìn giữ cảnh quan, ký ức và những giá trị làm nên bản sắc “trái tim” Hà Nội.

Hà Nội đang lấy ý kiến cộng đồng dân cư về điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị H1-1B và H1-1C, tỷ lệ 1/2.000, tại khu vực Hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Định hướng đặt ra là mở rộng không gian công cộng, tăng diện tích cây xanh, kết nối các công trình lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và phát triển hệ thống giao thông hiện đại.

Mở rộng không gian công cộng, tăng kết nối đô thị

Hồ Hoàn Kiếm là một không gian đặc biệt trong cấu trúc đô thị Hà Nội, nơi hội tụ các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và cảnh quan được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đây cũng là điểm đến tiêu biểu, gắn với hình ảnh Thủ đô trong cảm nhận của người dân cả nước và bạn bè quốc tế.

Theo báo cáo điều chỉnh cục bộ Quy hoạch của Ủy ban Nhân dân phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam, khu vực nghiên cứu có diện tích khoảng 32,51ha, thuộc địa giới hành chính các phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam.

Phạm vi phía Bắc giáp phố Cầu Gỗ, phía Tây trùng chỉ giới phố Hàng Trống, phía Nam giáp phố Hai Bà Trưng, phía Đông giáp phố Lý Thái Tổ và phố Trần Quang Khải.

Việc điều chỉnh nhằm cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm; trong đó, khu vực trung tâm lịch sử, gồm Hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, được xác định là không gian có giá trị đặc biệt.

Yêu cầu xuyên suốt là bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan; đồng thời cải tạo, chỉnh trang, tái thiết và tái cấu trúc không gian đô thị.

Đồ án hướng tới tăng cường hệ thống không gian công cộng, không gian đi bộ, cây xanh, quảng trường cùng các không gian văn hóa, lịch sử, dịch vụ, du lịch; nâng cao chất lượng cảnh quan và khả năng tiếp cận Hồ Hoàn Kiếm.

Đây cũng sẽ là cơ sở để lập quy hoạch chi tiết, dự án đầu tư xây dựng và quản lý phát triển khu vực trong các giai đoạn tiếp theo.

Một nội dung đáng chú ý là đề xuất mở rộng Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, đồng thời mở rộng phố Cầu Gỗ. Một phần quỹ đất được nghiên cứu chuyển sang chức năng cây xanh, thể dục thể thao, mặt nước và giao thông. Khu vực này cũng được dự kiến bố trí Bảo tàng tưởng niệm hòa bình.

Ở phía Tây Hồ Hoàn Kiếm, tuyến phố Nhà Thờ được đề xuất kéo dài, hình thành trục cảnh quan kết nối Nhà thờ Lớn với hồ. Phía Đông, quy hoạch cập nhật phương án tổng mặt bằng tỷ lệ 1/500 khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và nhà ga C9, kết hợp tổ chức cảnh quan phù hợp với không gian chung.

Một số trục đường khác cũng được nghiên cứu mở rộng nhằm kết nối chùa Vũ Thạch với phố Hàng Khay, phố Hai Bà Trưng; kết nối phố Lý Đạo Thành và phố Phạm Ngũ Lão với đường Trần Quang Khải.

Các đề xuất này hướng tới hình thành mạng lưới giao thông và không gian đi bộ liên tục, tăng cường kết nối Hồ Hoàn Kiếm với các khu vực lịch sử, văn hóa xung quanh.

Theo phương án đang được lấy ý kiến, khu vực còn được nghiên cứu mở rộng không gian Nhà hát Lớn, bố trí sân khấu ngoài trời và các công trình văn hóa phục vụ cộng đồng.

Chuỗi không gian từ Hồ Hoàn Kiếm qua Tràng Tiền, Nhà hát Lớn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đến sông Hồng được kỳ vọng trở thành một trục lịch sử, văn hóa và nghệ thuật quan trọng của Thủ đô...

Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, đại diện đơn vị tư vấn cho rằng, mục tiêu quan trọng hàng đầu là giữ gìn, phát huy giá trị và tính chất đặc biệt của Hồ Hoàn Kiếm. Cùng với đó, thành phố cần mở rộng không gian công cộng, quảng trường và tăng cường kết nối khu vực hồ theo các hướng Bắc, Đông, Tây và Nam.

Theo kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, hướng kết nối về phía Đông có ý nghĩa đặc biệt bởi sẽ mở không gian từ Hồ Hoàn Kiếm đến sông Hồng, gắn với định hướng hình thành trục đại lộ cảnh quan sông Hồng trong tương lai.

Ở phía Nam và Đông Nam, phố Tràng Tiền đóng vai trò là tuyến kết nối hồ với Nhà hát Lớn, cụm bảo tàng cùng các không gian văn hóa, nghệ thuật.

“Trong định hướng phát triển sắp tới, Hồ Hoàn Kiếm tiếp tục là trái tim của Thủ đô Hà Nội, mang đậm những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật,” kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị nhấn mạnh.

Không gian ngầm cũng là một cấu phần quan trọng của phương án. Tại khu vực phía Đông Hồ Hoàn Kiếm, gồm khu vực trụ sở Ủy ban Nhân dân thành phố và vườn hoa Lý Thái Tổ, đồ án nghiên cứu tổ chức hệ thống hầm chung bốn tầng, kết hợp các chức năng giao thông, đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật, công cộng và dịch vụ; đồng thời nghiên cứu kết nối với ga đường sắt đô thị C9.

Tại khu vực Nhà hát Lớn và cụm không gian văn hóa, nghệ thuật phía Nam, phương án nghiên cứu tổ chức bốn tầng hầm gắn với các công trình văn hóa, nghệ thuật và không gian công cộng. Các tuyến đi bộ ngầm cũng được tính toán nhằm tăng cường kết nối giữa Tràng Tiền, Nhà hát Lớn và những khu vực lân cận.

Đối với Hồ Hoàn Kiếm và các quảng trường trung tâm, không gian ngầm được định hướng hỗ trợ giao thông đi bộ và hoạt động công cộng trên mặt đất. Phạm vi, quy mô và giải pháp xây dựng phải được kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo vệ mặt nước, cảnh quan cùng các công trình có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc.

Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị đánh giá phát triển không gian ngầm và đường sắt đô thị là xu hướng tất yếu của một đô thị lớn.

Theo báo cáo điều chỉnh cục bộ quy hoạch, việc điều chỉnh cục bộ chủ yếu thay đổi chức năng sử dụng đất và đề xuất các chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc khống chế chung trong phạm vi nghiên cứu. Nội dung điều chỉnh không làm thay đổi cấu trúc, hạ tầng khung và những định hướng chính của các quy hoạch phân khu H1-1B, H1-1C đã được phê duyệt.

Mỗi thay đổi phải được cân nhắc từ chiều sâu lịch sử

Điều chỉnh quy hoạch Hồ Hoàn Kiếm nhận được sự đồng tình về yêu cầu mở rộng không gian công cộng và cải thiện chất lượng đô thị. Song một số hình ảnh phối cảnh, công trình điểm nhấn và cách thức tổ chức không gian mới cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, lấy ý kiến rộng rãi.

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, Hồ Hoàn Kiếm là “nơi lắng hồn sông núi ngàn năm,” vừa mang những giá trị bền vững, vừa phản ánh quá trình đổi thay của đô thị.

Không gian này lưu giữ dấu ấn của nhiều thời kỳ, từ phong kiến, cận đại đến hiện đại. Vì vậy, điều chỉnh quy hoạch phải thể hiện được một bức tranh lịch sử liên tục, không để xảy ra sự đứt gãy về ký ức và bản sắc.

Theo Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, hiện đại hóa hạ tầng, xây dựng công trình ngầm và phát triển đường sắt đô thị là cần thiết. Song trước khi thay đổi hoặc xây dựng mới, thành phố phải nhận diện đầy đủ giá trị của từng công trình hiện hữu, kể cả những di sản kiến trúc hiện đại.

Đối với các công trình biểu tượng mới, trong đó có ý tưởng bố trí Khải Hoàn Môn tại phía Bắc hồ, kiến trúc sư Trần Huy Ánh cho rằng phương án cần được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Từ vị trí, hình thức kiến trúc đến thông điệp văn hóa đều phải trải qua quá trình nghiên cứu thấu đáo, bởi bất kỳ công trình nào xuất hiện tại khu vực Hồ Hoàn Kiếm cũng sẽ tác động trực tiếp tới cảnh quan và nhận diện của Thủ đô.

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh cũng lưu ý tỷ lệ của công trình đối với con người. Không gian quảng trường có thể rộng, cây xanh có thể được bổ sung, nhưng nếu công trình quá lớn, xa rời tỷ lệ và nhịp sống quen thuộc thì khó tạo cảm giác gần gũi. Mục tiêu cuối cùng của chỉnh trang phải là tạo ra một không gian sống động, thân thiện và thuận tiện cho người dân.

Sự quan tâm của người dân cũng cho thấy điều chỉnh quy hoạch Hồ Hoàn Kiếm không phải câu chuyện riêng của các nhà quy hoạch, kiến trúc sư...

Giáo viên Nguyễn Xuân Anh, Trường Trung học cơ sở Thịnh Liệt, phường Hoàng Mai bày tỏ vui mừng trước chủ trương cải tạo, chỉnh trang khu vực. Là người sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, giáo viên Nguyễn Xuân Anh mong việc điều chỉnh sẽ giúp trung tâm Thủ đô khang trang, hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được nét riêng.

Theo giáo viên Nguyễn Xuân Anh, nhiều bạn bè ở các tỉnh, thành phố khi đến Hà Nội đều muốn đặt chân tới Hồ Hoàn Kiếm trước tiên, bởi nơi đây chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu của Thủ đô. Vì vậy, diện mạo mới cần đem lại sự thuận tiện và những trải nghiệm tốt hơn cho người dân, du khách, đồng thời không làm phai nhạt những giá trị đã tạo nên vị trí đặc biệt của Hồ Hoàn Kiếm.

Điều chỉnh quy hoạch Hồ Hoàn Kiếm không đơn thuần là thay đổi chức năng một số ô đất hay xây dựng thêm quảng trường, công trình mới. Đây là quá trình sắp xếp lại không gian trung tâm lịch sử với tầm nhìn dài hạn.

Thành công của đồ án sẽ được đo bằng khả năng mở rộng không gian công cộng, nâng cao chất lượng sống, kết nối hồ với những khu vực chung quanh, nhưng trước hết phải giữ được chiều sâu văn hóa và ký ức đô thị của “trái tim” Hà Nội…/.