Dưới áp lực từ xung đột Trung Đông, bức tranh kinh tế quý 1 hiện lên với những mảng màu đan xen. Song, công nghiệp, nông nghiệp vẫn duy trì đà tăng

Trong bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới có nhiều biến động phức tạp, đặc biệt là các cuộc xung đột vũ trang tại khu vực Trung Đông, kinh tế Việt Nam trong quý 1 đã cho thấy khả năng chống chịu đáng kể.

Trong đó, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) toàn ngành đạt mức tăng trưởng 9% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng này là một thực tế đầy thách thức khi các rủi ro về chi phí logistics và giá năng lượng đang gây áp lực trực tiếp lên mọi lĩnh vực của nền kinh tế, từ sản xuất công nghiệp đến an ninh lương thực và hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầng.

Nông nghiệp giữ vai trò “trụ đỡ”

Giữa những “luồng gió ngược” từ thị trường quốc tế, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản một lần nữa khẳng định vị thế là "vùng xanh" an toàn, đóng vai trò then chốt trong việc giữ ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo báo cáo từ Cục Thống kê, giá trị tăng thêm của khu vực này trong quý 1 tăng 3,58%, đóng góp 0,44 điểm phần trăm vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của cả nước. Điều này cho thấy kết quả của sự chuyển dịch hiệu quả trong cơ cấu cây trồng, vật nuôi và khả năng tự chủ cao của ngành nông nghiệp Việt Nam.

Phân tích sâu hơn về vai trò của ngành, ông Đậu Ngọc Hùng, Trưởng ban Thống kê nông, lâm nghiệp và thủy sản (Cục Thống kê), nhận định trong bối cảnh xung đột Trung Đông làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, một khu vực sản xuất thiết yếu như nông, lâm nghiệp và thủy sản chính là "trạm dừng" giúp nền kinh tế tránh khỏi những cú sốc lớn.

Ông Hùng nhấn mạnh ngành nông nghiệp không chỉ bảo đảm nguồn cung lương thực nội địa mà còn hỗ trợ đắc lực cho công tác kiểm soát lạm phát khi giá cả thế giới biến động mạnh.

Thực tế cho thấy sản xuất trồng trọt đã có những bước tiến dài về mặt giá trị. Sản lượng các loại cây lâu năm duy trì mức tăng khá, điển hình như sầu riêng tăng 15%, mít tăng 12,8% và hồ tiêu tăng 5,3%. Điều này đã tạo ra một lực đẩy quan trọng cho xuất khẩu với kim ngạch quý 1 ước đạt 12 tỷ USD, tăng 4,2% so với cùng kỳ. Đặc biệt, các thị trường lớn như Trung Quốc, Nhật Bản và ASEAN vẫn giữ được nhịp tăng trưởng tốt đối với nông sản Việt.

Tuy nhiên, "vùng xanh" này không hoàn toàn miễn nhiễm trước những tác động gián tiếp từ xung đột Trung Đông. Ông Đậu Ngọc Hùng cũng bày tỏ sự quan ngại khi giá dầu thế giới tăng cao đã đẩy chi phí vận tải và logistics lên một mặt bằng mới. Vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến ngành khai thác thủy sản. Cụ thể, hai tháng đầu năm vẫn giữ mức tăng 1,6%. Sang tháng Ba, sản lượng khai thác đã giảm 2,7% do chi phí xăng dầu quá lớn khiến nhiều tàu cá phải giảm chuyến hoặc tạm ngừng hoạt động. Bên cạnh đó, giá vật tư đầu vào như phân bón và thức ăn chăn nuôi tăng cao cũng đang "bào mòn" lợi nhuận của người nông dân, đặt ra bài toán khó cho việc duy trì đà tăng trưởng bền vững trong các quý tiếp theo.

Nghịch lý giữa xây dựng và sản xuất công nghiệp

Nếu nông nghiệp là điểm tựa ổn định thì công nghiệp lại là động lực chính dẫn dắt tăng trưởng trong quý 1. Chỉ số IIP tăng 9% là một tín hiệu khả quan, cho thấy sự phục hồi của các đơn hàng xuất khẩu. Các ngành mũi nhọn (như điện tử, thiết bị điện, dệt may và da giày) vẫn duy trì được nhịp độ sản xuất ổn định nhờ sự đóng góp lớn từ khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và nỗ lực của các doanh nghiệp nội địa.

Đáng chú ý, số liệu của Cục Thống kê chỉ ra sản lượng điện tiêu dùng cho công nghiệp và xây dựng tăng 8,3%, đây là chỉ số thực chứng cho thấy các nhà máy đang hoạt động tích cực.

Mặc dù vậy, bà Phí Thị Hương Nga, Trưởng ban Thống kê công nghiệp và xây dựng (Cục Thống kê), chỉ ra xu hướng tăng trưởng đang có dấu hiệu chậm lại. Theo bà, chỉ số PMI dao động quanh ngưỡng 50 cho thấy sự mở rộng sản xuất hiện không còn mạnh mẽ như hai tháng đầu năm.

Bà Nga phân tích rằng rủi ro logistics chưa "đánh sập" được chỉ số sản xuất phần lớn là nhờ lượng đơn hàng dự trữ và sự thích nghi nhanh chóng của doanh nghiệp, nhưng nếu áp lực chi phí đầu vào tiếp tục leo thang, sức chống chịu của ngành chế biến, chế tạo sẽ gặp thử thách lớn.

Bên cạnh mảng sáng của công nghiệp, ngành xây dựng lại đang đối mặt với một "nghịch lý của sự kỳ vọng." Dù đầu tư công được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt và triển khai sôi động, nhưng tăng trưởng thực tế của ngành xây dựng vẫn chưa đạt như kỳ vọng.

Qua cuộc điều tra xu hướng kinh doanh của Cục Thống kê, có tới 44,4% doanh nghiệp xây dựng đánh giá hoạt động trong quý 1 khó khăn hơn quý liền trước. Nguyên nhân chính được bà Phí Thị Hương Nga xác định từ "cơn bão giá" nguyên vật liệu, khi có tới 70,1% doanh nghiệp đang phải chịu áp lực nặng nề từ việc giá thép, xi măng và cát đá tăng phi mã.

Một điểm nghẽn khác khiến ngành xây dựng chưa thể bứt phá là sự trầm lắng của thị trường bất động sản dân dụng. Hiện, thị trường tư nhân đang đóng băng với "miếng bánh" thị phần bị thu hẹp, khiến 44,6% doanh nghiệp rơi vào tình trạng thiếu hụt hợp đồng mới. Thêm vào đó, vấn đề nợ đọng xây dựng cơ bản và ách tắc dòng tiền vẫn là "căn bệnh kinh niên" chưa có thuốc giải đặc hiệu. Hiện, 25,2% doanh nghiệp phản ánh tình trạng bị chiếm dụng vốn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực tái sản xuất.

Nhìn về quý 2, bà Phí Thị Hương Nga cho rằng để phát triển đồng bộ giữa sản xuất và xây dựng, cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn trong việc bình ổn giá vật liệu và khơi thông dòng tiền.

Theo bà Nga, việc giải ngân đầu tư công cần đi đôi với thực tế thi công trên hiện trường đồng thời tháo gỡ các nút thắt về thủ tục hành chính và giải phóng mặt bằng.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng có chung quan điểm đối với lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động địa chính trị sẽ là “chìa khóa” để duy trì đà tăng trưởng trong một thế giới đầy bất định, góp phần vào việc thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số./.