Quốc hội thông qua 3 luật về luật sư, nhận con nuôi và xây dựng pháp luật
Sáng nay, Quốc hội thông qua ba luật sửa đổi, với những điều chỉnh về điều kiện hành nghề luật sư, bảo đảm quyền lợi trẻ em và cơ chế xử lý tình huống khẩn cấp trong xây dựng pháp luật.
Sáng 20/11, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật Luật sư (sửa đổi), Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) và Luật Văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi). Những nội dung được Chính phủ tiếp thu, chỉnh lý trước khi trình Quốc hội thông qua tập trung vào các vấn đề có tác động trực tiếp đến chất lượng hành nghề luật sư, quyền và lợi ích của trẻ em, cũng như tính linh hoạt trong hoạt động xây dựng pháp luật.
Đáng chú ý, các quy định được chỉnh lý đều hướng đến việc mở rộng khả năng huy động nguồn lực, hoàn thiện cơ chế thực thi nhưng đồng thời xác lập những giới hạn cần thiết.
Đó là việc cho phép người không phải luật sư tham gia góp vốn vào công ty luật nhưng khống chế tỷ lệ và phạm vi tham gia; bổ sung các điều kiện nhằm bảo vệ trẻ em trong hoạt động nuôi con nuôi; thiết lập cơ chế xử lý tình huống khẩn cấp khi Quốc hội không thể họp nhưng phải chịu sự kiểm soát về thẩm quyền, phạm vi và thời hạn hiệu lực…
Luật Luật sư: Mở rộng nguồn lực, giữ vững tính độc lập nghề nghiệp
Đối với dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), một trong những nội dung đáng chú ý được Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hoàng Tùng giải trình là tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề luật sư, đặc biệt đối với người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật.
Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về yêu cầu bảo đảm kiến thức pháp luật nền tảng, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng chỉ áp dụng ngoại lệ đối với người có bằng luật tại những quốc gia không đào tạo cử nhân luật, điển hình là chương trình Juris Doctor (J.D.) tại Mỹ hoặc Canada. Đây là chương trình chuyên sâu dành cho người đã tốt nghiệp đại học ngành khác, bảo đảm kiến thức pháp luật nền tảng và đủ điều kiện dự thi luật sư tại nước sở tại.
Để kiểm soát chất lượng đầu vào, các trường hợp này không được miễn, giảm thời gian đào tạo và tập sự. Người học vẫn phải hoàn thành 12 tháng đào tạo nghề, 12 tháng tập sự và đạt kỳ thi quốc gia về luật sư.
Về kỳ thi quốc gia luật sư, dự thảo Luật xác định Hội đồng tuyển chọn luật sư do Bộ trưởng Bộ Tư pháp thành lập. Hội đồng gồm lãnh đạo Bộ Tư pháp làm Chủ tịch; Thường trực Liên đoàn Luật sư Việt Nam làm Phó Chủ tịch Thường trực; cùng đại diện các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở đào tạo nghề luật sư, tổ chức xã hội-nghề nghiệp của luật sư, chuyên gia và luật sư.
Theo giải trình của Bộ trưởng Nguyễn Hoàng Tùng, quy định này nhằm thể chế hóa Kết luận số 69 và Nghị quyết số 27 của Trung ương về tổ chức thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề, nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư và cắt giảm thủ tục hành chính, giảm từ 4 bước xuống còn khoảng 2 bước.

Đáng chú ý, mô hình thi mới chuyển từ việc kiểm tra kết quả tập sự sang đánh giá toàn diện nhận thức chính trị, pháp luật, đạo đức và kỹ năng hành nghề. Việc cơ quan nhà nước chủ trì Hội đồng không làm suy giảm vai trò của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, bởi Liên đoàn vẫn giữ vị trí nòng cốt với đại diện là Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng.
Một nội dung khác nhận được sự quan tâm là việc mở rộng chủ thể góp vốn vào công ty luật hợp danh, công ty luật trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên. Chính phủ cho rằng, việc này nhằm nâng cao năng lực tài chính, công nghệ, quản trị và sức cạnh tranh của các hãng luật Việt Nam.
Tuy nhiên, để bảo đảm tính độc lập trong hoạt động hành nghề, dự thảo Luật đã bổ sung những giới hạn cụ thể đối với thành viên góp vốn không phải luật sư. Theo đó, các thành viên này không được làm đại diện theo pháp luật, cung cấp dịch vụ pháp lý, tham gia điều hành chuyên môn, tiếp cận bí mật khách hàng hoặc để xảy ra xung đột lợi ích.
Đặc biệt, tỷ lệ vốn góp của thành viên không phải luật sư không được vượt quá 30%. Công ty luật tiếp nhận vốn góp phải có ít nhất 10 luật sư thành viên, hoạt động liên tục tối thiểu 5 năm và có lãi. Chủ thể góp vốn là pháp nhân chỉ được giới hạn trong các lĩnh vực hỗ trợ như công nghệ hoặc các định chế tài chính.
Về tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng thể chế hóa đầy đủ Chỉ thị số 14 của Bộ Chính trị, xác định rõ mối quan hệ giữa sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, vai trò tập hợp, định hướng, phối hợp của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tính tự chủ của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư.
Trong đó, khoản 4 Điều 28 quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giám sát tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư và phối hợp quản lý nhà nước về luật sư. Tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư thực hiện quyền tự quản theo quy định của pháp luật, điều lệ và quy tắc đạo đức nghề nghiệp; đồng thời được bổ sung thẩm quyền về bồi dưỡng chính trị, giám sát tập sự và hỗ trợ chuyển đổi số.
Đối với xử lý kỷ luật luật sư, dự thảo Luật xác định quyết định giải quyết khiếu nại của Liên đoàn Luật sư Việt Nam là quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng trong nội bộ tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Luật không quy định lại quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân đối với quyết định kỷ luật về tạm đình chỉ tư cách thành viên, xóa tên, bởi đây là quyền hiến định và quyền tố tụng đã được Bộ luật Tố tụng dân sự điều chỉnh trực tiếp.
Luật Nuôi con nuôi: Đặt quyền lợi trẻ em trong các quyết định pháp lý
Đối với dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), các nội dung tiếp thu, chỉnh lý tập trung vào nguyên tắc giải quyết việc nuôi con nuôi, điều kiện của người nhận con nuôi và hệ quả pháp lý của quan hệ nuôi con nuôi.
Một điểm mới đáng chú ý là bổ sung nguyên tắc Nhà nước có chính sách hỗ trợ việc nhận nuôi con nuôi trong nước phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ. Quy định này nhằm khuyến khích công dân Việt Nam nhận trẻ em bị bỏ rơi, mồ côi, không nơi nương tựa đang sống tại các mô hình chăm sóc tập trung làm con nuôi.
Dự thảo Luật cũng bổ sung giải thích khái niệm “trẻ em không nơi nương tựa” tại khoản 7 Điều 3, bảo đảm tương đồng với Luật Trẻ em.

Đối với trẻ em di cư, lánh nạn, tị nạn chưa xác định được cha mẹ, Chính phủ cho biết do nguồn gốc phức tạp nên chưa đủ cơ sở giải quyết cho làm con nuôi theo Nghị định số 56/2017/NĐ-CP. Những trường hợp này sẽ áp dụng các hình thức chăm sóc thay thế theo Luật Trẻ em.
Về điều kiện của người nhận con nuôi, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật bổ sung quy định cấm nhận con nuôi đối với người đã bị xử lý vi phạm hành chính về bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em hoặc đã bị kết án về một số tội liên quan trực tiếp đến mại dâm, gồm truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy, chứa mại dâm, môi giới mại dâm, mua dâm người chưa thành niên.
Đối với đề xuất quy định độ tuổi tối đa của người nhận con nuôi, Chính phủ cho rằng chưa đủ cơ sở thực tiễn và chưa có sự đồng thuận cao để bổ sung giới hạn này. Khi người cao tuổi có nguyện vọng nhận con nuôi, cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá toàn diện năng lực bảo đảm môi trường nuôi dưỡng bền vững. Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy rất ít quốc gia quy định giới hạn độ tuổi tối đa đối với người nhận con nuôi. Vì vậy, dự thảo Luật giữ nguyên quy định hiện hành.
Một vấn đề khác là thẩm quyền thu hồi, hủy bỏ quyết định nuôi con nuôi. Theo giải trình của Bộ trưởng Nguyễn Hoàng Tùng, việc giao cơ quan hành chính thực hiện nhiệm vụ này phù hợp với Nghị quyết số 66/NQ-TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng pháp luật và giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án.
Bởi quyết định nuôi con nuôi là quyết định hành chính, việc xử lý thông qua cơ quan hành chính được đánh giá sẽ bảo đảm tính nhanh chóng, kịp thời, bảo vệ lợi ích của trẻ em mà không phải trải qua thủ tục tố tụng tại Tòa án phức tạp.
Về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, khoản 1 Điều 26 quy định kể từ ngày quyết định nuôi con nuôi có hiệu lực, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con.
Đáng chú ý, dự thảo Luật tiếp tục kế thừa quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Nuôi con nuôi năm 2010 về quyền thừa kế. Theo đó, con nuôi vẫn được hưởng thừa kế theo pháp luật đối với di sản của cha mẹ đẻ và ngược lại. Chính phủ cho rằng quy định này mang tính nhân văn, ghi nhận mối quan hệ huyết thống tự nhiên, phù hợp với đạo đức và phong tục tập quán truyền thống.
Đồng thời, khoản 1 Điều 29 bổ sung quy định trường hợp Tòa án chấm dứt việc nuôi con nuôi khi con chưa thành niên mà cha mẹ nuôi chết, con nuôi vẫn được thừa kế di sản của cha mẹ nuôi. Đây là nội dung được bổ sung do pháp luật dân sự hiện hành chưa điều chỉnh trường hợp này.
Luật Văn bản quy phạm pháp luật: Thiết lập cơ chế xử lý tình huống cấp bách
Đối với dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi), một trong những nội dung đáng chú ý là việc điều chỉnh lộ trình tinh gọn các hình thức văn bản quy phạm pháp luật.
Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Chính phủ chỉnh lý dự thảo theo hướng tiếp tục duy trì 5 hình thức văn bản từng được dự kiến lược bỏ, gồm: Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quyết định của Chủ tịch nước, Nghị quyết của Chính phủ và Nghị quyết liên tịch của Ủy ban Thường vụ Quốc hội - Chính phủ - Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Việc duy trì các hình thức văn bản này nhằm bảo đảm công cụ pháp lý phục vụ nhiệm vụ hiện nay. Lộ trình tinh gọn tiếp theo sẽ gắn với quá trình nghiên cứu sửa đổi Hiến pháp theo Kết luận số 19/KL-TW của Bộ Chính trị.

Về thứ bậc hiệu lực pháp lý của văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo Luật bổ sung quy định làm rõ thứ bậc hiệu lực của các hình thức văn bản trong hệ thống, nhằm khắc phục những vướng mắc thực tiễn theo Kết luận số 19/KL-TW. Việc xếp một số văn bản do các cơ quan khác nhau ban hành ở cùng thứ bậc hiệu lực không làm thay đổi thẩm quyền ban hành hoặc phạm vi nội dung được quy định.
Đối với quy trình lấy ý kiến hồ sơ chính sách, dự thảo Luật quy định rõ trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ trong việc cho ý kiến bằng văn bản trong thời hạn 15 ngày và chịu trách nhiệm về chất lượng ý kiến. Quy định này thay cho việc Bộ Tư pháp tổ chức Hội đồng thẩm định ở giai đoạn soạn thảo. Tuy nhiên, quy trình thẩm định chính thức của Bộ Tư pháp trước khi trình Chính phủ vẫn được duy trì để đánh giá các chính sách đã được thể chế hóa.
Đặc biệt, dự thảo Luật thiết lập cơ chế điều chỉnh quy định của luật, nghị quyết trong trường hợp thực sự khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp. Đây là nội dung được Chính phủ giải trình với các điều kiện và cơ chế kiểm soát nhiều lớp.
Theo đó, cơ chế chỉ được áp dụng trong trường hợp thực sự khẩn cấp, cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc, cộng đồng và phải được cấp có thẩm quyền đồng ý. Đối với nghị quyết của Chính phủ, phải có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Về trình tự, thủ tục, dự thảo Luật quy định theo hướng linh hoạt, giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ quyết định nhưng phải rút ngắn tối đa thời gian.
Để giới hạn phạm vi áp dụng, dự thảo Luật xác định rõ những điều khoản được điều chỉnh, thời hạn hiệu lực không quá 1 năm và phải trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp gần nhất. Trường hợp Quốc hội không thông qua, văn bản đương nhiên hết hiệu lực. Việc công bố phải bảo đảm kịp thời, văn bản có hiệu lực ngay và nội dung quy định đủ rõ để thi hành.
Như vậy, cơ chế xử lý tình huống cấp bách được thiết kế theo hướng tạo khả năng phản ứng nhanh trước những yêu cầu thực tiễn, đồng thời xác lập điều kiện áp dụng, giới hạn thời gian và trách nhiệm xem xét của Quốc hội.
Kết thúc phần giải trình, tiếp thu, chỉnh lý, đại diện Chính phủ kính trình Quốc hội xem xét, thông qua cả ba dự thảo luật.
Sau khi nghe báo cáo, Chủ tọa kỳ họp cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã phối hợp chặt chẽ với Chính phủ, tổ chức phiên họp xem xét từng dự thảo và nhất trí hoàn toàn với các dự thảo luật do Chính phủ trình./.

