Quảng Trị đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ, tạo nền tảng để Phong Nha-Kẻ Bàng tiếp tục được quản lý, bảo tồn hiệu quả, phát huy các giá trị nổi bật, trở thành động lực phát triển du lịch bền vững.

Với cách tiếp cận đồng bộ từ bảo tồn tài nguyên, ứng dụng khoa học-công nghệ, phát triển du lịch đến cải thiện sinh kế cộng đồng, Quảng Trị kỳ vọng Phong Nha-Kẻ Bàng tiếp tục được quản lý, bảo tồn hiệu quả, phát huy các giá trị nổi bật toàn cầu, đồng thời trở thành động lực thúc đẩy phát triển du lịch bền vững của địa phương.

Chủ trương trong hiện đại hóa công tác quản lý, bảo tồn thiên nhiên, phát huy giá trị Di sản

Nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời thực hiện các mục tiêu phát triển của tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn mới, Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã ban hành Kế hoạch phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030.

Đây là cơ sở quan trọng để từng bước hiện đại hóa công tác quản lý, nâng cao hiệu quả bảo tồn thiên nhiên, phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới và thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái theo hướng thông minh, bền vững.

Kế hoạch xác định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản trị của Ban quản lý. Theo đó, các nhiệm vụ sẽ được triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực, từ hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin, xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu số, ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, nghiên cứu khoa học đến nâng cao chất lượng phục vụ khách du lịch và quảng bá hình ảnh Di sản trên môi trường số.

Điểm nổi bật của Kế hoạch là định hướng tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống thông tin địa lý (GIS), viễn thám, dữ liệu số và các nền tảng số trong quản lý, giám sát tài nguyên rừng, theo dõi đa dạng sinh học, hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành và phát triển du lịch sinh thái thông minh. Đồng thời, Ban quản lý sẽ chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực số, xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo, tăng cường hợp tác với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhằm đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ vào thực tiễn.

Trong giai đoạn 2026-2030, Ban quản lý cũng sẽ tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ trọng điểm như xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành; phát triển hạ tầng số; nâng cấp các nền tảng phục vụ quản lý và du lịch; tăng cường bảo đảm an toàn thông tin; phát triển các mô hình quản lý rừng thông minh, du lịch sinh thái thông minh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tổng kinh phí dự kiến thực hiện Kế hoạch là 51,08 tỷ đồng, được huy động từ nhiều nguồn kinh phí hợp pháp để bảo đảm triển khai hiệu quả các mục tiêu đề ra.

Ứng dụng công nghệ số bảo tồn đa dạng sinh học

Nhằm bảo vệ và phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới, cùng với việc tăng cường hợp tác quốc tế và trong nước, Tỉnh Quảng Trị đã thúc đẩy chuyển đổi số, đưa nhiều công nghệ, kỹ thuật mới vào công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên, quản trị di sản.

Một trong những giải pháp nổi bật là ứng dụng hệ thống bẫy ảnh kết hợp phần mềm trí tuệ nhân tạo Wildlife Insights, giúp tiết kiệm nguồn lực và nâng cao độ tin cậy khoa học của dữ liệu giám sát động vật hoang dã.

Hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi đặc thù của khu vực là nơi cư trú của nhiều loài động vật đặc hữu, quý hiếm. Trong điều kiện địa hình phức tạp, nhiều khu vực khó tiếp cận, các phương pháp điều tra truyền thống dựa vào quan sát trực tiếp hoặc dấu vết thường bộc lộ hạn chế về phạm vi bao phủ và tính liên tục của dữ liệu. Vì vậy, công nghệ bẫy ảnh được đánh giá là giải pháp phù hợp, cho phép thu thập dữ liệu một cách khách quan và liên tục.​

Dữ liệu từ hệ thống bẫy ảnh cung cấp thông tin về thành phần loài, tần suất xuất hiện cũng như xu hướng biến động quần thể, đặc biệt đối với các loài thú lớn, loài hoạt động về đêm hoặc có tập tính né tránh con người.

Việc kết hợp bẫy ảnh với phần mềm trí tuệ nhân tạo Wildlife Insights đã mở ra hướng tiếp cận mới trong giám sát đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có diện tích 123.326ha với 15 kiểu sinh cảnh khác nhau, trong đó rừng kín thường xanh - phần lớn là rừng nguyên sinh chiếm tới 93,5% diện tích. Các hệ sinh thái phân bố trên địa hình núi đất và núi đá vôi, trong đó diện tích rừng trên núi đá vôi được đánh giá là lớn nhất Đông Nam Á, tạo nên sự đa dạng sinh học đặc biệt phong phú.

Để quản lý hiệu quả nguồn tài nguyên này, cơ sở dữ liệu thực vật đã được xây dựng, đồng thời ứng dụng công nghệ WebGIS trong quản lý thông tin với các thuộc tính không gian và phi không gian. Các dữ liệu về loài thực vật được tích hợp vào hệ thống, trở thành cơ sở quan trọng phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

Bên cạnh đó, máy bay không người lái (drone) trang bị camera và phần mềm đo vẽ bản đồ cũng được sử dụng để thu nhận dữ liệu, phục vụ đánh giá thiệt hại do thiên tai cũng như công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Tuyên truyền và phát huy giá trị Di sản qua các nền tảng số

Quảng Trị tiếp tục tăng cường tuyên truyền, giáo dục, truyền thông về giá trị Di sản, nhấn mạnh việc ứng dụng chuyển đổi số trong tuyên truyền, giáo dục và quảng bá Di sản; khai thác các nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng du lịch thông minh và xây dựng các sản phẩm truyền thông số.

Tỉnh cũng đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, Công ước quốc tế và các khuyến nghị của UNESCO liên quan đến Di sản; nâng cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân, khuyến khích người dân vùng đệm tham gia bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Địa phương đồng thời quảng bá hình ảnh Di sản và các sản phẩm du lịch tại các thị trường trọng điểm; xây dựng Bộ nhận diện thương hiệu du lịch Phong Nha-Kẻ Bàng và bộ nhận diện các danh hiệu quốc tế khác; nghiên cứu, tham mưu tiếp tục đề cử các giải thưởng Du lịch thế giới và các danh hiệu quốc tế mới như Công viên địa chất toàn cầu của UNESCO, Danh lục Xanh của IUCN.