Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam đã chủ động đối chiếu bài học từ sự cố hạ tầng viễn thông ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống Trung tâm Kiểm soát Không lưu Đường dài của nước Mỹ.

Liên quan đến việc Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã phải ban hành lệnh dừng cất cánh trên toàn quốc suốt hơn 4 giờ do sự cố hạ tầng viễn thông tại các trung tâm kiểm soát đường dài, trước diễn biến này, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) đã chủ động đối chiếu bài học từ sự cố với hệ thống giải pháp tổng thể đang triển khai đồng bộ về hạ tầng thông tin-kỹ thuật, quản trị an toàn-điều tiết luồng không lưu, an ninh mạng tích hợp và chuyển đổi số nhằm duy trì hoạt động bay an toàn, điều hòa, liên tục và hiệu quả.

Hệ thống dự phòng phải thực sự độc lập

Theo đó, vào khoảng 15h36 ngày 13/11/2026 (giờ miền Đông Mỹ), hệ thống radar và liên lạc tại 22 trung tâm kiểm soát đường dài cùng các cơ sở kiểm soát tiếp cận trên lãnh thổ Mỹ bắt đầu hoạt động không ổn định.

Đến 15h54 (tức 3h54 sáng 14/11 giờ Việt Nam), FAA buộc phải ban hành lệnh dừng cất cánh trên toàn quốc như một biện pháp phòng ngừa khi có khoảng 3.500 tàu bay đang hoạt động trên bầu trời. Đây là lần thứ hai Mỹ phải dừng bay toàn quốc kể từ sự kiện 11/9/2001, sau sự cố hệ thống thông báo tin tức hàng không (NOTAM) vào tháng 1/2023.

Đối với các nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay trên thế giới, sự cố tại Mỹ là lời cảnh tỉnh sâu sắc về độ tin cậy của hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát, đặc biệt trong giai đoạn chuyển giao từ công nghệ cũ sang công nghệ số.

Quán triệt tinh thần chủ động rút kinh nghiệm, tuyệt đối không chủ quan, VATM đã lập tức rà soát, đối chiếu các bài học kinh nghiệm quốc tế với thực tiễn vận hành trong nước.

Trên nền tảng kết quả thanh sát an toàn toàn cầu của Tổ chức Hàng không Dân dụng quốc tế (ICAO) đạt mức ấn tượng 91,8% cùng hệ thống 219 quy trình quản lý chất lượng chuẩn hóa, VATM đang triển khai quyết liệt hệ thống giải pháp tổng thể trên 4 trụ cột: hạ tầng thông tin-kỹ thuật, đánh giá an toàn và điều tiết luồng không lưu, an ninh mạng tích hợp và chuyển đổi số gắn với khoa học công nghệ.

Về giải pháp tổng thể hạ tầng thông tin và giám sát đa lớp, VATM xác định nguyên tắc tiên quyết là hệ thống dự phòng phải thực sự độc lập. Đường truyền chính và đường truyền dự phòng chỉ phát huy giá trị khi không dùng chung một tuyến cáp, một thiết bị chuyển mạch hay cùng một thế hệ công nghệ. Hiện nay, VATM đang triển khai phương án dự phòng nhiều lớp cho hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát (kết hợp giữa mạng cáp quang và mạng vệ tinh dùng riêng), đồng thời định kỳ rà soát tính độc lập về tuyến truyền dẫn, thiết bị và nhà cung cấp dịch vụ.

Về hạ tầng cốt lõi, VATM đã đầu tư thay thế 10 hệ thống radar thế hệ mới, nâng cấp Trung tâm Kiểm soát đường dài (ACC) Hồ Chí Minh sau hơn 20 năm khai thác, kiểm soát chặt chẽ tiến độ chuyển đổi hệ thống quản lý không lưu; hợp tác nghiên cứu giải pháp giám sát qua vệ tinh nhằm thiết lập thêm lớp giám sát độc lập từ không gian, loại trừ nguy cơ gián đoạn khi hạ tầng mặt đất gặp sự cố.

Đặc biệt chú trọng quản trị rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi công nghệ khi thiết bị cũ và mới vận hành song song, lãnh đạo VATM cho rằng mọi đợt cập nhật phần mềm và mạng lưới đều phải đánh giá rủi ro, thử nghiệm song song giúp kiểm soát chặt chẽ mọi biến số phát sinh.

Rút kinh nghiệm từ việc bộ định tuyến tại Mỹ vẫn chạy nhưng xuất dữ liệu sai, Trung tâm điều hành mạng số của VATM được định hướng giám sát trực tiếp chất lượng dữ liệu, cảnh báo sớm tải mạng bất thường và độ sai lệch dữ liệu radar, thoại để kíp trực chủ động chuyển sang phương thức dự phòng.

"Các kịch bản mất liên lạc, mất giám sát đồng thời tại nhiều cơ sở đều được VATM đưa vào diễn tập giả định định kỳ gắn với chương trình quản lý hiệu suất con người, quản lý rủi ro mệt mỏi cho kiểm soát viên," lãnh đạo VATM nói.

Thế trận phòng thủ 3 lớp

Nhấn mạnh hệ thống thông tin chuyên ngành bảo đảm hoạt động bay thuộc danh mục hệ thống thông tin quan trọng quốc gia, VATM xác định an ninh mạng là một cấu phần sống còn của an toàn bay, thực hiện tích hợp trực tiếp quản trị rủi ro an ninh mạng vào hệ thống quản lý an toàn và củng cố chương trình an ninh hàng không.

Thế trận phòng thủ 3 lớp được VATM duy trì nghiêm ngặt gồm: lớp thứ nhất là cô lập hoàn toàn hệ thống điều hành bay trọng yếu với internet, kiểm soát kết nối nội bộ qua tường lửa chuyên dụng theo các chỉ thị an ninh mạng ban hành xuyên suốt từ tháng 2/2015. Lớp thứ hai là phối hợp chặt chẽ với Cục An ninh mạng (Bộ Công an) để đào tạo chống tấn công phá hoại và phối hợp Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia diễn tập ứng phó sự cố gián đoạn điều hành bay. Lớp thứ ba là tăng cường bảo vệ hệ thống trong các đợt cao điểm và triển khai mô hình Trung tâm điều hành mạng và an ninh mạng tích hợp hoạt động 24/7, bảo đảm an ninh mạng luôn đi trước một bước khi mở rộng kết nối chia sẻ dữ liệu.

VATM đang triển khai 10 chương trình, đề án trọng điểm giai đoạn 2026–2030 nhằm chuyển đổi sang mô hình quản lý luồng không lưu dựa trên dữ liệu. Trọng tâm của lộ trình này là xây dựng Hệ thống quản lý thông tin diện rộng kết hợp trao đổi dữ liệu chuyến bay tạo thành “trục dữ liệu không lưu” chuẩn quốc tế; đẩy mạnh các chương trình phối hợp ra quyết định tại sân bay, số hóa thông tin hàng không và khí tượng, đài kiểm soát không lưu từ xa, hệ thống mô phỏng đào tạo theo năng lực và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong bảo trì dự báo, quản lý luồng không lưu… theo nguyên tắc triển khai từng bước, chạy thử nghiệm song song và đánh giá an toàn chặt chẽ trước khi mở rộng.

“Sự cố ngày 13/11 tại Mỹ dù không gây tai nạn nhưng đã làm tê liệt mạng lưới hàng không lớn nhất thế giới suốt hơn 4 giờ. Với tinh thần chủ động rút kinh nghiệm, kết hợp đồng bộ giữa hạ tầng dự phòng độc lập đa lớp, quy trình quản trị an toàn-điều tiết luồng tiên tiến, thế trận phòng thủ mạng vững chắc và lộ trình chuyển đổi số bài bản, VATM tiếp tục duy trì trạng thái sẵn sàng cao nhất, bảo đảm điều hành bay an toàn, điều hòa và thông suốt trong vùng trời cũng như các vùng thông báo bay (FIR) được giao quản lý,” lãnh đạo VATM khẳng định./.