Trong 9 tháng năm 2026 đã phát sinh 27 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại với hàng hoá Việt Nam, thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro.

Trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu, Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro. Việc này nhằm bảo vệ hợp lý năng lực sản xuất trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời tạo động lực cho tăng trưởng bền vững.

Đây là nhận định được đưa ra tại Diễn đàn Phòng vệ thương mại lần thứ ba với chủ đề “Thúc đẩy năng lực sản xuất quốc gia-Kiến tạo động lực cho tăng trưởng” do Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức ngày 18/9.

Công cụ bảo vệ cạnh tranh công bằng

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh vai trò quan trọng của phòng vệ thương mại trong việc bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, bảo vệ hợp lý năng lực sản xuất trong nước và hỗ trợ hàng hóa Việt Nam duy trì, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Thứ trưởng Bộ Công Thương khẳng định phòng vệ thương mại không phải là công cụ hạn chế cạnh tranh mà là công cụ bảo vệ cạnh tranh công bằng. Việc sử dụng hiệu quả công cụ này góp phần tạo điều kiện và củng cố niềm tin để doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ, duy trì việc làm và củng cố chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh phòng vệ thương mại ngày càng phổ biến trên thế giới, Thứ trưởng đề nghị công tác phòng vệ thương mại cần chuyển mạnh từ ứng phó sang chủ động, từ xử lý từng vụ việc sang quản trị rủi ro. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp là yếu tố then chốt. Đồng thời, cần tăng cường cảnh báo sớm, nâng cao chất lượng dữ liệu và năng lực sử dụng công cụ phòng vệ thương mại.

Thực tiễn cho thấy công tác phòng vệ thương mại của Việt Nam ngày càng được triển khai chủ động trên cả hai chiều nhập khẩu và xuất khẩu.

Đối với hàng hóa nhập khẩu, Việt Nam đã khởi xướng 62 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại và đang duy trì 37 biện pháp đối với hàng hóa nhập khẩu. Các biện pháp này được thực hiện trên cơ sở quy định pháp luật và cam kết quốc tế, góp phần bảo đảm cạnh tranh công bằng và bảo vệ năng lực sản xuất trong nước.

Ở chiều xuất khẩu, áp lực đang gia tăng mạnh. Tính đến giữa tháng 9 năm 2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với 327 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng trong 9 tháng năm 2026 đã phát sinh 27 vụ việc mới, tăng hơn 4 vụ so với tổng số vụ việc của cả năm 2025.

Diễn biến này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp trong việc theo dõi thị trường, nhận diện sớm rủi ro và chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại tại nước ngoài.

Củng cố năng lực sản xuất trước các rủi ro thương mại mới

Tại diễn đàn, các đại biểu, chuyên gia và đại diện các đơn vị tập trung trao đổi về các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực sản xuất quốc gia và tăng cường khả năng ứng phó với rủi ro thương mại.

Ông Nguyễn Ngọc Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) đã trình bày tham luận về các giải pháp chiến lược thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới, làm rõ những yêu cầu đặt ra đối với việc nâng cao năng lực sản xuất và tạo động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.

Tại diễn đàn, ông Lê Sỹ Giảng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn GH Consults đã phân tích xu hướng sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại trên thế giới nhằm bảo vệ sản xuất trong nước. Trong bối cảnh dư thừa công suất và cạnh tranh về giá ngày càng gay gắt, các sản phẩm công nghiệp cơ bản như kim loại, hóa chất, nhựa và vật liệu xây dựng chiếm tỷ trọng lớn trong các vụ việc phòng vệ thương mại.

Ông Lê Sỹ Giảng cũng lưu ý xu hướng áp dụng rộng rãi các biện pháp chống lẩn tránh và gian lận xuất xứ, cũng như các công cụ thương mại mới như thuế quan theo Điều 232, Điều 301 của Hoa Kỳ và Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu. Những xu hướng này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động theo dõi, nhận diện và ứng phó với các rủi ro thương mại.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại nhấn mạnh vai trò của phòng vệ thương mại trong việc bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, củng cố năng lực sản xuất và tạo dư địa cho tăng trưởng. Ông Trung đề xuất chuyển từ cách tiếp cận xử lý vụ việc sang quản trị chủ động rủi ro thương mại thông qua các giải pháp tăng cường cảnh báo sớm, chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao năng lực của hiệp hội và doanh nghiệp, tăng cường phối hợp thực thi và gắn phòng vệ thương mại với chính sách phát triển công nghiệp.

Hướng dẫn doanh nghiệp chủ động xây dựng hồ sơ điều tra

Trong khuôn khổ diễn đàn, hội thảo chuyên đề đã tập trung hướng dẫn doanh nghiệp nhận diện các dấu hiệu khởi xướng điều tra và xây dựng hồ sơ yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại.

Cục Phòng vệ thương mại làm rõ các yêu cầu về phạm vi hàng hóa, ngành sản xuất trong nước, chứng minh thiệt hại và mối quan hệ nhân quả. Đồng thời, cơ quan này hướng dẫn thu thập dữ liệu, bảo đảm tính đại diện và nhất quán của dữ liệu trong hồ sơ, chia sẻ các tình huống thực tế và những lưu ý quan trọng.

Thông qua hoạt động này, Cục Phòng vệ thương mại mong muốn hỗ trợ doanh nghiệp và hiệp hội chuyển dần từ tư duy bị động sang chủ động, coi dữ liệu, cảnh báo sớm và năng lực sử dụng công cụ phòng vệ thương mại là một bộ phận của quản trị rủi ro trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 tiếp tục khẳng định vai trò của công cụ này trong bảo vệ và thúc đẩy năng lực sản xuất trong nước, đồng thời tăng cường kết nối hiệu quả giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. Qua đó, diễn đàn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, củng cố nền tảng sản xuất trong nước và kiến tạo động lực cho tăng trưởng bền vững của nền kinh tế Việt Nam./.