Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. tới Nhật Bản từ ngày 26-29/5 diễn ra trong dấu mốc đặc biệt khi hai nước kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.

​

Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. tới Nhật Bản từ ngày 26-29/5 diễn ra trong dấu mốc đặc biệt khi hai nước kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.

Tuy nhiên, vượt lên ý nghĩa biểu tượng, giới quan sát nhận định chuyến công du lần này phản ánh rõ bước chuyển trong tính toán chiến lược của Manila trước những biến động ngày càng phức tạp tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Điểm nhấn đáng chú ý ngay trước chuyến thăm là việc Chính phủ Nhật Bản quyết định trao Huân chương Hoa cúc - phần thưởng cao quý nhất của nước này - cho Tổng thống Marcos Jr., đồng thời trao Huân chương Vương miện cho Đệ nhất phu nhân Louise Araneta Marcos.

Theo Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara, động thái này nhằm thúc đẩy hơn nữa quan hệ hữu nghị sâu sắc giữa hai quốc gia, thể hiện thông điệp Tokyo đang dành sự coi trọng đặc biệt đối với vai trò của Manila trong cấu trúc an ninh khu vực hiện nay.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, Philippines nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi liên kết an ninh của các đối tác cùng chia sẻ lợi ích tại khu vực.

Sau các nghi lễ hoàng gia, Tổng thống Marcos Jr. có chương trình nghị sự dày đặc với trọng tâm là cuộc hội đàm cùng Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và bài phát biểu trước Quốc hội Nhật Bản ngày 28/5.

Giới phân tích cho rằng nội dung nổi bật nhất của chuyến thăm sẽ là thúc đẩy hợp tác quốc phòng và an ninh hàng hải. Đây cũng là lĩnh vực chứng kiến sự xích lại nhanh chóng giữa hai nước trong vài năm gần đây, dưới tác động từ môi trường an ninh ngày càng bất ổn tại khu vực.

Trọng tâm thảo luận được dự báo sẽ xoay quanh việc triển khai Thỏa thuận Tiếp cận đối ứng (RAA) ký năm 2024 và Hiệp định Mua sắm và Hỗ trợ chéo (ACSA) được ký hồi tháng 1/2026.

Trong khi RAA tạo điều kiện thuận lợi cho quân đội hai nước đồn trú và tiến hành diễn tập chung trên lãnh thổ của nhau, thì ACSA mở đường cho việc chia sẻ hậu cần như nhiên liệu, đạn dược, thực phẩm và hỗ trợ y tế trong các chiến dịch phối hợp hoặc cứu trợ nhân đạo.

Truyền thông khu vực cho biết Philippines đặc biệt quan tâm tới khả năng tiếp cận các khí tài quân sự của Nhật Bản, trong đó có hệ thống tên lửa đất đối hạm Type 88 và các tàu khu trục đã qua sử dụng.

Đây được xem là bước tiếp nối sau chuyến thăm Manila đầu tháng 5/2026 của Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi, cho thấy hợp tác quốc phòng song phương đang được thúc đẩy theo lộ trình khá nhất quán.

Bên cạnh hợp tác quốc phòng, an ninh hàng hải cũng được dự báo là chủ đề then chốt của cuộc hội đàm, trong bối cảnh năm 2026 đánh dấu tròn một thập niên kể từ phán quyết của Tòa Trọng tài về Biển Đông.

Hai bên nhiều khả năng sẽ tái khẳng định tầm quan trọng của việc tuân thủ luật pháp quốc tế, bảo đảm tự do hàng hải và hàng không tại các vùng biển trong khu vực.

Việc Nhật Bản và Philippines tăng cường phối hợp về an ninh hàng hải không chỉ xuất phát từ lợi ích song phương, mà còn phản ánh xu hướng rộng hơn trong khu vực, khi nhiều quốc gia đang nỗ lực củng cố năng lực tự vệ và đa dạng hóa quan hệ đối tác chiến lược nhằm ứng phó với các thách thức an ninh mới nổi.

Việc duy trì và tăng cường hợp tác là vô cùng quan trọng để tất cả các bên có thể ứng phó khi tình hình khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương ngày càng diễn biến phức tạp.

Nếu hợp tác quốc phòng phản ánh ưu tiên đối ngoại của Manila, thì các cam kết kinh tế và năng lượng trong chuyến thăm lần này lại gắn chặt với những sức ép đối nội mà chính quyền Tổng thống Marcos Jr. đang phải đối mặt.

Philippines hiện vẫn trong tình trạng thiếu hụt năng lượng kéo dài, gây ảnh hưởng đáng kể tới đời sống người dân cũng như sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Vì vậy, tìm kiếm các giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng đã trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ nước này. Trước thềm chuyến thăm, Tổng thống Marcos Jr. đã gửi lời cảm ơn Nhật Bản vì hỗ trợ Manila trong nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu, đồng thời nhấn mạnh đây là vấn đề mang tính sống còn đối với chiến lược phát triển quốc gia của Philippines.

Trong bối cảnh đó, Manila đang đặt nhiều kỳ vọng vào Sáng kiến Đối tác về Khả năng phục hồi năng lượng và tài nguyên châu Á (POWERR Asia) trị giá 10 tỷ USD do Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae khởi xướng hồi tháng 4/2026.

Philippines mong muốn tận dụng nguồn lực này để thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo cũng như tiếp cận công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) tiên tiến từ Nhật Bản.

Ngoài năng lượng, dự án Hành lang Kinh tế Luzon cũng nổi lên như một nội dung đáng chú ý. Philippines kỳ vọng các tập đoàn Nhật Bản sẽ gia tăng đầu tư vào hạ tầng giao thông kết nối và chuỗi cung ứng bán dẫn tại khu vực kinh tế trọng điểm này nhằm tạo thêm việc làm chất lượng cao và thúc đẩy chuyển đổi công nghiệp.

Động thái đó phản ánh nỗ lực của Manila trong việc tận dụng xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu để nâng cao vị thế trong lĩnh vực công nghệ và sản xuất giá trị cao.

Tuy nhiên, bên cạnh các cơ hội hợp tác, chuyến thăm lần này cũng thu hút sự chú ý do tác động đối với thế cân bằng chiến lược trong khu vực. Chuyên gia Rommel C. Banlaoi, Chủ tịch Hiệp hội Nghiên cứu An ninh Quốc tế Philippines (PSISS), đồng thời là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Philippines – Trung Quốc, nhận định chuyến công du diễn ra vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm khi cạnh tranh giữa các nước lớn tiếp tục gia tăng.

Theo ông, quan hệ Philippines – Trung Quốc hiện vẫn ở trạng thái mong manh và rất cần được ổn định. Vì vậy, cách Manila phản ứng sau chuyến thăm sẽ phát đi tín hiệu quan trọng về định hướng chính sách đối ngoại sắp tới của nước này.

Nhiều nhà phân tích quốc tế cũng cho rằng thách thức lớn nhất đối với Tổng thống Marcos Jr. là làm thế nào tăng cường năng lực quốc phòng thông qua hợp tác quốc tế mà không phụ thuộc quá mức vào bất kỳ đối tác nào.

Song song với đó là yêu cầu duy trì thế cân bằng chiến lược, vừa thúc đẩy quan hệ với Nhật Bản và các đồng minh, vừa giữ cánh cửa đối thoại với các bên liên quan nhằm hạn chế nguy cơ đối đầu trong khu vực.

Ở góc độ rộng hơn, chuyến thăm của Tổng thống Marcos Jr. cho thấy Philippines đang theo đuổi nỗ lực đa dạng hóa chiến lược nhằm giảm sự phụ thuộc vào các đối tác truyền thống, với mục tiêu kết hợp giữa bảo đảm an ninh và thúc đẩy phát triển kinh tế trong bối cảnh môi trường khu vực biến động mạnh.

Với Tokyo, việc tăng cường gắn kết với Manila cũng nằm trong nỗ lực mở rộng vai trò chiến lược của Nhật Bản tại Đông Nam Á và củng cố mạng lưới đối tác trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Rõ ràng, chuyến công du lần này không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao nghi thức.

Những thỏa thuận và định hướng hợp tác được thúc đẩy trong tuần này có thể tác động lâu dài tới chiến lược phát triển của Philippines, đồng thời góp phần định hình cục diện an ninh và kinh tế tại khu vực trong những năm tới./.

​