Côn Đảo định hướng phát triển bền vững đến năm 2050, lấy bảo tồn thiên nhiên, di sản và kinh tế xanh làm nền tảng, nâng cao chất lượng sống người dân.

Không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, Côn Đảo đang định hình mô hình phát triển dựa trên bảo tồn thiên nhiên, di sản lịch sử và kinh tế xanh.

Với tầm nhìn đến năm 2050, địa phương hướng tới trở thành điểm đến du lịch sinh thái, di sản có uy tín quốc tế, đồng thời xây dựng môi trường sống chất lượng cao cho người dân.

Côn Đảo sở hữu những giá trị đặc thù về hệ sinh thái rừng, biển, cảnh quan thiên nhiên và di sản lịch sử. Đây vừa là lợi thế để phát triển du lịch, dịch vụ, vừa đặt ra yêu cầu lựa chọn mô hình tăng trưởng phù hợp với điều kiện tự nhiên và giới hạn sinh thái của địa bàn đảo.

Trong bối cảnh đó, định hướng phát triển Côn Đảo thành đảo xanh, thông minh và đáng sống đang mở ra cách tiếp cận mới, trong đó bảo tồn trở thành nền tảng và động lực cho phát triển lâu dài.

Bảo tồn làm nền tảng cho phát triển

Thành phố Hồ Chí Minh xác định phát triển Côn Đảo không phải là tăng trưởng bằng mọi giá mà phải phù hợp với giới hạn sinh thái. Thành phố kiên định quan điểm không đánh đổi môi trường, tài nguyên thiên nhiên và di sản lịch sử lấy lợi ích kinh tế trước mắt.

Với tầm nhìn đến năm 2050, Côn Đảo được định hướng trở thành điểm đến có uy tín quốc tế về du lịch sinh thái và di sản. Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố xác định năm trụ cột phát triển gồm: bảo tồn thiên nhiên và di sản; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và du lịch sinh thái chất lượng cao; ưu tiên hạ tầng xanh, đồng bộ, thích ứng với điều kiện biển đảo; ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản trị; lấy người dân làm trung tâm, gắn phát triển với bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Chia sẻ tại Hội thảo khoa học “Phát triển Côn Đảo trở thành đảo xanh, thông minh, đáng sống gắn với bảo tồn di sản thiên nhiên và phát triển bền vững” vừa được tổ chức ngày 30/10, tại đặc khu Côn Đảo, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghề cá Việt Nam, nhấn mạnh Côn Đảo cần xây dựng khuôn khổ phát triển toàn diện, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn sinh thái. Trong đó, kinh tế bảo tồn là một hướng đi cần được chú trọng, thông qua khai thác giá trị tài nguyên biển, di sản thiên nhiên và văn hóa để tạo nguồn lợi bền vững.

Các hoạt động như du lịch sinh thái, lặn biển ngắm san hô, nghề cá giải trí trong vùng đệm có thể trở thành những sản phẩm kinh tế gắn với bảo tồn. Thay vì khai thác tài nguyên theo chiều rộng, Côn Đảo cần hướng tới gia tăng giá trị từ những trải nghiệm có chất lượng, đồng thời nâng cao trách nhiệm của du khách đối với môi trường.

Cùng với đó, các ngành kinh tế biển cần được tổ chức theo hướng hiện đại, bền vững; hiện đại hóa ngành thủy sản, xây dựng đội tàu đánh bắt xa bờ chuyên nghiệp và mở rộng không gian kinh tế biển sâu, gắn với bảo vệ nguồn lợi và củng cố quốc phòng, an ninh.

Một yêu cầu quan trọng là tổ chức không gian phát triển phù hợp với sức chịu tải của hệ sinh thái. Côn Đảo cần phân vùng quy hoạch rõ ràng, xác định cụ thể khu vực được phép xây dựng, phát triển kinh tế và những khu vực phải bảo vệ nghiêm ngặt như Vườn quốc gia, khu bảo tồn biển, các khu vực có giá trị sinh thái đặc biệt và hệ thống di tích lịch sử.

Mọi dự án đầu tư cần được đánh giá trên cơ sở khả năng đáp ứng của quỹ đất, nguồn nước, năng lượng, hạ tầng xử lý chất thải và khả năng tự phục hồi của tự nhiên. Đây là điều kiện để kiểm soát quy mô phát triển, hạn chế nguy cơ quá tải hạ tầng và suy giảm chất lượng môi trường.

Dưới góc nhìn khoa học lâm nghiệp, Tiến sỹ Nguyễn Chí Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Rừng và Đất ngập nước, cho rằng Côn Đảo cần gìn giữ trọn vẹn ba giá trị cốt lõi là sinh thái, lịch sử và nét hoang sơ.

Phát triển đảo xanh phải bảo vệ nguyên vẹn diện tích rừng đặc dụng và khu bảo tồn biển; xây dựng đảo đáng sống phải bảo đảm an ninh nguồn nước ngọt; còn phát triển đảo thông minh cần được đặt trong tầm nhìn quy hoạch dài hạn 100 năm.

Hoàn thiện hạ tầng xanh, giải quyết các vấn đề môi trường

Nếu bảo tồn là nền tảng thì giải quyết những vấn đề môi trường, hạ tầng thiết yếu chính là điều kiện để Côn Đảo hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Đối với địa bàn có đặc thù cách biệt đất liền, nguồn tài nguyên hữu hạn, các vấn đề về nước ngọt, xử lý rác thải, nước thải, năng lượng và giao thông có tác động trực tiếp đến khả năng phát triển lâu dài. Trong đó, an ninh nguồn nước là một trong những thách thức cần ưu tiên giải quyết.

Nguồn nước ngọt không chỉ quyết định chất lượng đời sống người dân mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận các hoạt động du lịch, dịch vụ và đầu tư. Vì vậy, quy hoạch phát triển cần gắn với phương án bảo đảm nguồn cung, sử dụng tiết kiệm và bảo vệ các nguồn nước hiện có.

Theo ông Phan Trọng Hiền, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân đặc khu Côn Đảo, địa phương đặt mục tiêu từ năm 2027 chuyển đổi toàn bộ phương tiện giao thông trên đảo sang sử dụng năng lượng điện. Đây là bước đi nhằm giảm phát thải, hạn chế ô nhiễm không khí và tiếng ồn, hướng tới hệ thống giao thông thân thiện với môi trường.

Song song với chuyển đổi phương tiện, Côn Đảo chú trọng hoàn thiện hạ tầng môi trường, bảo đảm an toàn nguồn nước, xử lý 100% nước thải sinh hoạt và giải quyết dứt điểm lượng rác thải tồn đọng lâu năm.

Việc hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý chất thải, giảm ô nhiễm nhựa sẽ góp phần hạn chế tác động đến môi trường đất, nước và hệ sinh thái biển.

Đối với hạ tầng giao thông kết nối, việc nghiên cứu mở rộng sân bay Côn Đảo cũng được đặt ra nhưng cần tính toán thận trọng, bảo đảm hài hòa giữa nhu cầu phát triển kinh tế, du lịch với yêu cầu bảo tồn sinh thái. Khả năng kết nối thuận lợi hơn với đất liền có thể tạo điều kiện thu hút khách và đầu tư, song phải được cân nhắc trong tương quan với sức chịu tải của đảo, nhất là khả năng cung cấp nước và xử lý chất thải.

Do đó, định hướng đầu tư hạ tầng cần ưu tiên chất lượng, tính đồng bộ và khả năng thích ứng với điều kiện biển đảo. Các công trình mới phải sử dụng hiệu quả tài nguyên, hạn chế tác động đến cảnh quan tự nhiên, đồng thời phục vụ thiết thực đời sống người dân.

Phát triển du lịch chất lượng cao, xây dựng đảo thông minh

Du lịch được xác định là một trong những ngành kinh tế quan trọng của Côn Đảo. Tuy nhiên, thay vì hướng đến gia tăng lượng khách bằng mọi giá, địa phương cần chuyển trọng tâm sang thu hút dòng khách chất lượng cao, gia tăng giá trị trải nghiệm và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Lợi thế của Côn Đảo nằm ở sự kết hợp giữa hệ sinh thái rừng, biển đa dạng, cảnh quan hoang sơ và hệ thống di tích lịch sử có giá trị đặc biệt. Đây là cơ sở để phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng xanh, khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa và du lịch lịch sử-tâm linh.

Theo định hướng được đề xuất, Côn Đảo có thể phát triển các khu nghỉ dưỡng đẳng cấp quốc tế với mật độ xây dựng thấp, giữ gìn cảnh quan và hạn chế tối đa sự can thiệp vào những khu vực có giá trị sinh thái. Các hoạt động du lịch biển như lặn ngắm san hô, khám phá hệ sinh thái và trải nghiệm nghề cá giải trí cần được tổ chức có kiểm soát, phù hợp với yêu cầu bảo tồn.

Bên cạnh dòng khách nghỉ dưỡng, Côn Đảo còn có ý nghĩa đặc biệt trong hành trình tri ân các anh hùng liệt sỹ, tham quan di tích lịch sử và tìm hiểu truyền thống đấu tranh cách mạng. Vì vậy, phát triển du lịch cần bảo đảm hài hòa giữa các khu nghỉ dưỡng xanh, dịch vụ cao cấp với không gian phục vụ nhân dân cả nước đến thăm viếng, tưởng niệm và du lịch tâm linh.

Cùng với phát triển du lịch, xây dựng đô thị thông minh là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng sống. Công nghệ và dữ liệu cần được ứng dụng vào quản lý tài nguyên, môi trường, giao thông, du lịch và các dịch vụ công; đồng thời hỗ trợ giám sát sức chịu tải sinh thái, điều tiết hoạt động du lịch tại những khu vực nhạy cảm.

Việc hình thành hệ thống dữ liệu đồng bộ về đất đai, rừng, biển, nguồn nước, chất thải và hoạt động du lịch sẽ giúp chính quyền nâng cao năng lực dự báo, giám sát môi trường và chủ động ứng phó với các vấn đề phát sinh. Quản trị thông minh không chỉ nằm ở ứng dụng công nghệ mà còn đòi hỏi đổi mới phương thức điều hành theo hướng dựa trên khoa học, dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt, người dân cần được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển, vừa là đối tượng thụ hưởng thành quả, vừa tham gia bảo vệ môi trường, gìn giữ di sản và xây dựng cộng đồng du lịch văn minh.

Để hiện thực hóa các mục tiêu, Thành phố Hồ Chí Minh định hướng vận dụng hiệu quả Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chương trình hành động số 21-CTrHĐ/TU của Thành ủy và Luật Phát triển đô thị nhằm tháo gỡ những rào cản thể chế, tạo cơ chế phù hợp với đặc thù Côn Đảo.

Trước mắt, giai đoạn 2026-2030 cần xác định rõ danh mục nhiệm vụ, dự án ưu tiên, gắn với lộ trình thực hiện và các chỉ tiêu đánh giá cụ thể. Trong đó, những nhiệm vụ về bảo đảm an ninh nguồn nước, xử lý chất thải, chuyển đổi giao thông xanh, bảo vệ rừng và biển, phát triển du lịch sinh thái và xây dựng hệ thống quản trị thông minh cần được triển khai đồng bộ.

Về lâu dài, thước đo phát triển Côn Đảo không chỉ là tốc độ tăng trưởng kinh tế, quy mô đầu tư hay lượng khách du lịch, mà còn là chất lượng môi trường được duy trì, hệ sinh thái được bảo vệ, di sản được gìn giữ và đời sống người dân được cải thiện.

Tôn trọng giới hạn sinh thái, phát huy giá trị thiên nhiên và lịch sử sẽ là cơ sở để Côn Đảo xây dựng mô hình kinh tế biển đảo bền vững, hướng tới một hòn đảo xanh, thông minh và đáng sống./.